Xhon Flemman
Romani “Dashuri e mallkuar” e shkrimtarit Bardhyl Berberi do të bëhet film nga një kompani zvicerane. Xhon Fledman-it, regjisor në Zyrih, i ra në dorë ky botim i përkthyer në gjuhën suedeze dhe vendosi ta kthejë atë në një film artistik. Po ju dergoj recensionin e regjisorit, i cili do e jetësojë me personazhe librin e shkrimtarit shqiptar Bardhyl Berberi.
Romanin “Dashuri e mallkuar” të Bardhyl Berberit e mora në dorë në gjuhën suedeze, nga gjuha e nënës sime, pasi ishte botuar aty nga një shtëpi botuese prestigjioze. Shpejt e harrova detyrën e regjisorit, pasi libri më “përpiu”; isha përfshirë nga entuziazmi i leximit të një libri që të fal luksin e kënaqësinë intelektuale dhe shpirtërore që nga faqja e parë dhe në vazhdim mua me shfaqeshin si nw njw ekran filmi episode me kulminacione…
Është një dramë mbinjerëzore që ‘këlthet’ estetikisht me imazhe dhe metafora. Një ndjenjë njerëzore kaplon një vajzë 17-vjeçare në një fshat të thellë malor gjatë Luftës së Dytë Botërore. Një histori dashurie marramendëse që kullon gjak, e cila nis me një hakmarrje për të vrarë një oficer gjerman që i ka vrarë të atin në një shkëmbim zjarri dhe ka ngelur i plagosur rëndë në duart e saj. Fashitja e ndjenjës së hakmarrjes me ndihmën e gjyshes të bëjnë të marrësh frymë thellë dhe të reflektosh duke mos u vetëpenguar. Oficeri gjerman është një rob pa kushte, me një plagë të thellë në shpatull në mes të një pylli, dhe mund të kthehet në ushqim për ujqit rrotull mullirit ku e kanë strehuar të plagosur. Por përkundrazi, ai shërohet dhe ushqehet, duke arritur në shumë faqe të romanit momente kulmore dramatike, duke shkuar thellë në anatominë e shoqërisë sonë.
Rënia në dashuri në muajt pasardhës e 17-vjeçares Sofia Prendi me oficerin gjerman Hans Shnajder shpërfill të gjitha ligjet e shkencës biologjike që ndërkallet në placentën e një lufte botërore ndërsa vret, por edhe gjallon jetë njerëzore. Në këtë afresk monumental hije-dritë, intimo–social, në dy zemrat e të rinjve, oficerit nazist dhe Sofisë së bukur, në mes kufomave të përgjakura çel si gonxhe një dashuri e çmendur. Romani ka luftë dhe paqe. Atje në fshatin e thellë malor, te jazi i mullirit, aty ku Sofia dhe oficeri simpatik
gjerman ndihen në çdo çast të rrezikuar, aty pulson jeta. Hans Shnajder ka studiuar për informatikë në Shtutgard dhe është mobilizuar në vitin e fundit të fakultetit në ushtrinë naziste, ndërsa Sofia sapo ka mbaruar arsimin shtatëvjeçar. Ky kontrast kulturash nuk i pengon dy të rinjtë të provojnë veten në një dashuri të sapongjizur. Togeri gjerman e dashuron Sofinë marrëzisht. Dashuria e tyre është e sinqertë. Një artikulim vështrimesh e gjestikulacionesh të
ndiera në komunikim, edhe pse nuk njohin gjuhën e njëri-tjetrit, sjellin kontaktin fizik.
Lufta për çlirimin e Tiranës në nëntorin e 1944-ës dhe mbërritja në Shtutgard është sjellë në mënyrë mjeshtërore nga shkrimtari Bardhyl Berberi. Togeri gjerman Shnajder, gjatë udhëtimit për në Gjermani së bashku me Sofinë dhe fëmijën që ajo ka në bark ka vetëm një ankth; e lodh e kaluara e familjes së tij, që ka qenë e lidhur me nazizmin. Asociacionet dhe përjetimet japin sublimitetin dhe besueshmërinë e Sofisë. Ajo ka dinjitet dhe besueshmëri njerëzore. Sofinë, autori e ka ndërtuar mbi kontraste dhe ankthe, detyrime humane e njerëzore. Në venat e saj janë injektuar dy solucione: hakmarrja dhe dashuria. Por natyra ka ligjet e saj, aty ku është ankthi janë edhe pulsionet e jetës.
Autori i romanit, skenat e shumta dramatike që ka romani i ka kuruar me shumë kujdes dhe skrupolozitet. Kemi të bëjmë me një roman psikanalitik. Sofia është e rritur në një fshat të thellë malor që ngjan me një kafaz, dhe ajo kërkon dashuri njerëzore, të cilën e gjen te djaloshi gjerman me sytë e kaltër. Atë e lodhin shumë moralizimi dhe posedimi aktual nga frika se me këtë akt ka rënë në pellgun e “perversitetit”…
Kjo vajzë e re fshati, tamam si një nimfë ka vetëm një “fatkeqësi”: është shumë e bukur. Autori përshkruan mjeshtërisht fshatin, me shtëpitë e ndërtuara me gurë dhe të mbuluara me rrasa guri që ngjajnë si shkëmbinj të latuar nga erërat, mullirin mbi selishtë të strukur mes shelgjeve me jaze të përgjumura plot me zhaba, nën roketat me korita të njomura dhe mokrat e ngrëna e të ngushta ku shkumëzon uji. Në këtë mulli jetuan dy muaj Sofia, Hansi dhe qeni laraman te dera, që duken si një “familje” e re, jo prej gjaku, por prej sinqeriteti. Hans Shnajder ka studiuar në Berlin për elektronikë dhe në roman jepet shumë i sinqertë dhe i drejtpërdrejtë; ai nuk është shkaktar i tragjedive të nazizmit, ai është “hedhur” në këtë vend të varfër për të luftuar si “mish për top”.
Në mënyrë analitike autori na bën të përjetojmë emocione që na mbajnë pezull. Syri i Sofisë laget nga loti kur avioni luftarak gjerman ngrihet lart në ajër, një psherëtimë, pasi ajo po largohet
Xhon FlemmanRomani “Dashuri e mallkuar” e shkrimtarit Bardhyl Berberi do të bëhet film nga një kompani zvicerane. Xhon Fledman-it, regjisor në Zyrih, i ra në dorë ky botim i përkthyer në gjuhën suedeze dhe vendosi ta kthejë atë në një film artistik. Po ju dergoj recensionin e regjisorit, i cili do e jetësojë me personazhe librin e shkrimtarit shqiptar Bardhyl Berberi.Romanin “Dashuri e mallkuar” të Bardhyl Berberit e mora në dorë në gjuhën suedeze, nga gjuha e nënës sime, pasi ishte botuar aty nga një shtëpi botuese prestigjioze. Shpejt e harrova detyrën e regjisorit, pasi libri më “përpiu”; isha përfshirë nga entuziazmi i leximit të një libri që të fal luksin e kënaqësinë intelektuale dhe shpirtërore që nga faqja e parë dhe në vazhdim mua me shfaqeshin si nw njw ekran filmi episode me kulminacione…Është një dramë mbinjerëzore që ‘këlthet’ estetikisht me imazhe dhe metafora. Një ndjenjë njerëzore kaplon një vajzë 17-vjeçare në një fshat të thellë malor gjatë Luftës së Dytë Botërore. Një histori dashurie marramendëse që kullon gjak, e cila nis me një hakmarrje për të vrarë një oficer gjerman që i ka vrarë të atin në një shkëmbim zjarri dhe ka ngelur i plagosur rëndë në duart e saj. Fashitja e ndjenjës së hakmarrjes me ndihmën e gjyshes të bëjnë të marrësh frymë thellë dhe të reflektosh duke mos u vetëpenguar. Oficeri gjerman është një rob pa kushte, me një plagë të thellë në shpatull në mes të një pylli, dhe mund të kthehet në ushqim për ujqit rrotull mullirit ku e kanë strehuar të plagosur. Por përkundrazi, ai shërohet dhe ushqehet, duke arritur në shumë faqe të romanit momente kulmore dramatike, duke shkuar thellë në anatominë e shoqërisë sonë.Rënia në dashuri në muajt pasardhës e 17-vjeçares Sofia Prendi me oficerin gjerman Hans Shnajder shpërfill të gjitha ligjet e shkencës biologjike që ndërkallet në placentën e një lufte botërore ndërsa vret, por edhe gjallon jetë njerëzore. Në këtë afresk monumental hije-dritë, intimo–social, në dy zemrat e të rinjve, oficerit nazist dhe Sofisë së bukur, në mes kufomave të përgjakura çel si gonxhe një dashuri e çmendur. Romani ka luftë dhe paqe. Atje në fshatin e thellë malor, te jazi i mullirit, aty ku Sofia dhe oficeri simpatikgjerman ndihen në çdo çast të rrezikuar, aty pulson jeta. Hans Shnajder ka studiuar për informatikë në Shtutgard dhe është mobilizuar në vitin e fundit të fakultetit në ushtrinë naziste, ndërsa Sofia sapo ka mbaruar arsimin shtatëvjeçar. Ky kontrast kulturash nuk i pengon dy të rinjtë të provojnë veten në një dashuri të sapongjizur. Togeri gjerman e dashuron Sofinë marrëzisht. Dashuria e tyre është e sinqertë. Një artikulim vështrimesh e gjestikulacionesh tëndiera në komunikim, edhe pse nuk njohin gjuhën e njëri-tjetrit, sjellin kontaktin fizik.Lufta për çlirimin e Tiranës në nëntorin e 1944-ës dhe mbërritja në Shtutgard është sjellë në mënyrë mjeshtërore nga shkrimtari Bardhyl Berberi. Togeri gjerman Shnajder, gjatë udhëtimit për në Gjermani së bashku me Sofinë dhe fëmijën që ajo ka në bark ka vetëm një ankth; e lodh e kaluara e familjes së tij, që ka qenë e lidhur me nazizmin. Asociacionet dhe përjetimet japin sublimitetin dhe besueshmërinë e Sofisë. Ajo ka dinjitet dhe besueshmëri njerëzore. Sofinë, autori e ka ndërtuar mbi kontraste dhe ankthe, detyrime humane e njerëzore. Në venat e saj janë injektuar dy solucione: hakmarrja dhe dashuria. Por natyra ka ligjet e saj, aty ku është ankthi janë edhe pulsionet e jetës.Autori i romanit, skenat e shumta dramatike që ka romani i ka kuruar me shumë kujdes dhe skrupolozitet. Kemi të bëjmë me një roman psikanalitik. Sofia është e rritur në një fshat të thellë malor që ngjan me një kafaz, dhe ajo kërkon dashuri njerëzore, të cilën e gjen te djaloshi gjerman me sytë e kaltër. Atë e lodhin shumë moralizimi dhe posedimi aktual nga frika se me këtë akt ka rënë në pellgun e “perversitetit”…Kjo vajzë e re fshati, tamam si një nimfë ka vetëm një “fatkeqësi”: është shumë e bukur. Autori përshkruan mjeshtërisht fshatin, me shtëpitë e ndërtuara me gurë dhe të mbuluara me rrasa guri që ngjajnë si shkëmbinj të latuar nga erërat, mullirin mbi selishtë të strukur mes shelgjeve me jaze të përgjumura plot me zhaba, nën roketat me korita të njomura dhe mokrat e ngrëna e të ngushta ku shkumëzon uji. Në këtë mulli jetuan dy muaj Sofia, Hansi dhe qeni laraman te dera, që duken si një “familje” e re, jo prej gjaku, por prej sinqeriteti. Hans Shnajder ka studiuar në Berlin për elektronikë dhe në roman jepet shumë i sinqertë dhe i drejtpërdrejtë; ai nuk është shkaktar i tragjedive të nazizmit, ai është “hedhur” në këtë vend të varfër për të luftuar si “mish për top”.Në mënyrë analitike autori na bën të përjetojmë emocione që na mbajnë pezull. Syri i Sofisë laget nga loti kur avioni luftarak gjerman ngrihet lart në ajër, një psherëtimë, pasi ajo po largohetnga njerëzit e saj të dashur. Sofia kapërcen ndjenjën e izolimit dhe bëhet vetvetja, arsimohet dhe fiton integritet në Gjermani. Simbolika e vënies së emrit të djalit të parë të tyre Alban është shumë domethënëse, madje kjo realizohet me këmbënguljen e Hansit. Ky roman i mrekullueshëm është një dramë njerëzore që ka shumë kulminacione, larg klisheve. Meditacioni i Sofisë në avion gjatë kthimit nga Londra janë një përlindje e një pengu që ajo kërkon ta tregojë deri në detaje, pasi kërkon të çlirohet nga ai makth i gjatë që ka zgjatur pafundësisht.Në fund të romanit shtangemi kur ajo me dy djemtë e saj kthehet pas 65 vjetësh në fshat, shkon viziton varret e të afërmve të saj. Edhe pse kanë kaluar dekada, hapat e Sofisë trokasin fort në ato kalldrëme të fshatit të saj që i kanë mallkuar dashurinë me Hansin. Ajo me atë gjest i çshpirtëzon ata njerëz, që për fatin e keq një takëm prej tyre kanë ngelur primitivë dhellafazanë, të cilët merren me jetën e të tjerëve sepse nuk kanë se çfarë të tregojnë për jetën e tyre. Ky është një atavizëm që duhet të varroset një herë e përgjithmonë! Në këtë roman të mrekullueshëm, autori shtron një ide të madhe: A mundet që në një botë të vrazhdë dhe armiqësore dashuria të mbijetojë? Është pushteti suprem i dashurisë që bie si një kambanë për të kujtuar se dashuria në jetën e njerëzve shpërfill çdo ligj dhe ajo triumfon dhe gjallon dukekrijuar jetë njerëzore. Shumë domethënëse janë fjalët e Sofisë para varreve të prindërve të saj kur u thotë dy djemve: Dashuria dhe vdekja janë dy mysafirë të paftuar; dashuria të merr zemrën, ndërsa vdekja jetën…Do t’i rekomandoja autorit të romanit dhe skenaristit të këtij filmi, z. Bardhyl Berberi që të ketë një ndryshim nga romani në përmbajtje.Së pari mendoj që, ndryshe nga romani, në film të realizohet vdekja e Sofisë në shtëpinë e saj, aty në fshatin e saj, pasi ajo kthehet nga varrezat dhe u ka vendosur lule te varri prindërve dhe u kërkon falje. Nga emocionet e forta kur kthehet nga varrezat ajo pëson infarkt. Kur dy djemtë e saj, të tronditur për gjendjen e nënës së tyre, kërkojnë një mjek, ajo u thotë se ajo do që të vdesë aty, në fshatin e saj, midis prindërve të saj. Por ajo u lë një amanet dy djemve të saj, që me llogarinë bankare që ka në bankë të ngrihet një fabrikë për përpunimin e frutave në këtë fshat të thellë, në të cilën të punësohen këta njerëz të varfër.Mendoj se filmi duhet të mbyllet me një varrim madhështor, ku arkivoli që mbahet në dorë nga fshatarët nëpër rrugët e kalldrëmta të fshatit të mbulohet me lule pikërisht nga ata që i mallkuan dashurinë.Dhe, së fundi, mendoj që titulli i filmit të jetë “Dashuria nuk njeh armik”.Recenca e platfomës filmike nga Xhon Flemman, regjisor, Zyrih.
