SALI SHEHU, DËSHMOR PËR RENDIN DHE SIGURINË PUBLIKE SHQIPTARE
(Në përkujtim të dëshmorit të policisë së shtetit shqiptar Sali Xhevair Shehu (29.1.1951 –18.7.2002) nga Fushëbardha e Gjirokastrës të rënë në krye të detyrës. Komisioni Qëndror i Statusit “Dëshmor i Atdheut” me Vendimin Nr.56 datë 17.6.2005, i ka dhënë Sali Xhevair Shehu statusin “Dëshmor i Atdheut” dhe familjes së tij simbolin “Familja e Dëshmorit të Atdheut”).
Prof. Asoc. Dr. Zaho GOLEMI
*
Rreth origjinës të trungut familjar të Sali Shehut… në kërthizë të fshatit Fushëbardhë!
Fushëbardha është fshati i shquar në historinë e krahinës, dhe përtej saj në Labëri. Bijtë dhe bijat e lindur këtu kanë jetuar me nder e dinjitet dhe u kanë dalë halleve e derteve përpara në çdo kohë dhe në çdo situatë. Shehajt e Fushëbardhës janë njerëz të thjeshtë dhe të mençur, luftëtarë kur e ka lypur nevoja historike e vendit dhe punëtorë dinjitozë që punonin pa bujë, por me dinjitet, ndershmëri dhe plot njerëzillëk në respektuar në vendlindje dhe përtej saj. Sali Shehu ishte lindur më 29 janar 1951, në Fushëbardhë të Gjirokastrës, në një familje me tradita atdhetare dhe patriotike. Sali Shehu ishte djali i Xhevair Shehut dhe Tahire Serjan Shehu (Muho), njerëz të thjeshtë, të dashur e të respektuar jo vetëm në fshat por edhe në krahinë. Saliu erdhi në jetë në një ambjent patriotik dhe atdhetar, në një familje emblem mirësie, me rrënjë të thella mençurie. Rrënjët e fisit fushëbardhas “Shehu/ Xhuvani/ Poçi”, shtrihen thellë në historinë e fshatit Fushëbardhë, por që janë të njohur jo vetëm në Fushëbardhë por në mbarë krahinën e Kardhiqit si dhe krahinën e Rrëzomës. Sali Shehu i parë, i cili ishte klerik i Fushëbardhës dhe njihej “Sheh Sali Shehu”, një titull nderi i dekretuar/i trashëguar në rrugë shpirtërore në shërbim të njerëzve. Në themelet e Sheh Saliut të viteve 1800, ishte deviza “Atdheu dhe Feja”, udhëheqësia morale, fetare, atdhetare e patriotike. Sali Shehu ka qenë dikur Shehu klerik i Fushëbardhës, që i përket rreth viteve 1800. Ai ka qenë i shkolluar në shkollat fetare të kohës por edhe kishte mbaruar shkollën në vendet arabe për edukim fetar/ medrese/ Ruzhdie si dhe njihte pesë gjuhë të huaja bashkë me gjuhën e nënës. Ishte periudha kur Sheh Saliu e ktheu mbiemrin nga Xhuvani në Shehu, një llagap 225 vjeçar. Shtëpia-teqe ka qenë dy katshe në qendër të fshatit vetëm pak metra larg rrapit shekullor. Sali Shehu i parë ishte një mal diturie për Fushëbardhën dhe krahinat këtej dhe matanë qafës së Skërficës. Nga ai mësonin shumë njerëz dhe dëgjohej me vëmëndje për këshillat me vlerë. Nga ana tjetër në të gjitha aktivitetet luftarake Shehajt janë shquar në historikun e fshatit Fushëbardhë në luftrat për mbrojtjen e Vilajetit të Janinës dhe mbarë truallit arbëror në jug të vendit, më 1913-1914 në periudhën e luftës dhe përballjes me andartët grekë librat dhe reliket e trashëguara të Shehut të parë i mblodhën dhe i futën në qypa dhe i fshehen në bodrumet, kështu edhe biblioteka, shënimet e Shehut, por që u gjendën nga andartët u laçkitën dhe u dogjën duke djegur kështu një copëz të mirë të historisë së Fushëbardhës. Në Fushëbardhë dhe fshatrat përreth kanë mbetur në kujtesën kolektivë ditët e hashures dhe festave fetare, që organizonte Shehu i fshatit dhe që shndroheshin si ditë dasmash e bollëku, ku komunitetin e përbashkonte mençuria, urtësia, dijet e thella të një njeriu të ditur që ushqeu dituri e dritë në komunitetin njerëzor të Fushëbardhës. Në vitet që pasuan Zano Shehu ka qenë pjesë e luftëtarëve të çetës së Fushëbardhës që kënga thotë: “Merri Vlorë bijtë tanë,/78 jataganë..”, që luftuan për çlirimin e Vlorës, por dhe përgjatë Luftës Antifashiste ka qenë edhe pjesë e batalionit territorial që u krijua më 13.4.1943 në Cepo të fshatit Plesatit. Gjyshi i Sali Shehut, Zano Shehu luftonte krah trimave Karafil Bello Nexhip/Xhipe Kozaku, dhe 72 bashkëluftëtarëve të tjera nga Fushëbardha por dhe dhjetra e dhjetra trimave të të gjithë krahinës së Kardhiqit, që shkruan faqe lavdie në në kohë pushtimi. Oxhaku Shehu përgjatë LANÇ-it ka edhe një figurë tjetër të shquar, të ndëruar e respektuar përjetësisht Alem Zano Shehu (5.6.1920 -15.4.1944), një luftëtar trim të rreshtave partizane që e derdhi gjakun për lirinë e shqipërisë dhe ka merituar përjetësinë pasi është nderuar me titullin e lartë “Dëshmor i Atdheut” me Vendim nr.65 datë 2.10.1971 të ish-Komitetit Ekzekutiv të Rrethit Gjirokastër. Në rrugën e nderit dhe respektit për veprimtarinë e të parëveecën edhe fëmijët e Xhevairit dhe të Tahiresë, Saliu, Gjylua, Elda, Sheremeti dhe Perlati. Si gjithë bashkëmoshatarët e tjerë e ngritën jetën me djersë, përpjekje e mundim për të mbajtur lartë ndjenjën atdhetare të të parëve, duke respektuar gjakun e të rënëve dhe duke u bërë të vlefshëm, të nderuar dhe të respektuar për shoqërinë.
*
Në rrugën e shkollimit, formimit dhe konsolidimit profesional
Në periudhën kur erdhi në jetë Sali Shehu në fshatin e tij të lindjes kishte vetëm shkollë fillore, një shkollë e trashëguar që prej fillimshekullit të kaluar kur Nexhip efendi Çarçani dhe dervish Mehmet Golemi që e mbështeste hapën dritën e paë të diturisë në Fushëbardhë në vjeshtën e vitit 1907. Rregjimet që erdhën më pas Pavarësia, luftrat, Republika e parë, Mbretëria e parë dhe Lufta e Dytë Botërore e lanë Fushëbardhën për periudhën 1907-1971 vetëm me një shkollë të thjeshtë fillore. Djemve dhe vajzave të Fushëbardhës, sikurse edhe Sali Shehu u takonte që shkollën shtatëvjeçare ta bënin në Zhulat, duke e kaluar qafën e Bardhë dy herë në ditë, në borë, breshër, shi, dhe diell përvëlues në të gjitha kushtet e motit. Sali Shehu pasi kreu me sukses të plotë arsimin shtatëvjeçar në fshatin Zhulat, ka vijuar shkollën e mesme “Gjeologji-Miniera”, në qytetin e Përrenjasit, në periudhën 1971-1975. Më pas kreu stazhin e shkollës së mesme duke punuar në minierë në galeri, gjatë viteve 1975-1976, ku mori vlerësime të mira nga drejtuesit e ndërmarrjes gjeologjike, që shërbente me përkushtim. Saliu ju përgjigj thirrjes për kryerjen e shërbimit të detyrueshëm ushtarak dy vjeçar, 1976-1978, të cilin e ka kryer në Gardën e Republikës, në specialitetin “radiotelegrafist”. Specialitetin e radiotelegrafistit e mësoi menjëherë pas kryerjes së “karantinës” tre mujore të shërbimit ushtarak. Detyrën e ka kryer me përpikmëri në strukturën elitare të Gardës së Republikës, ku është vlerësuar edhe me fletë- lavdërimi, ju kërkua të shërbente në radhët e Forcave të Armatosura, por për arsye familjare vendosi të mos vijonte shërbimin nën armë në shërbimin e ndërlidhjes, por të kthehej në vendlindje. Ishte koha kur nuk kishte shumë zgjedhje dhe zgjidhjet në jetë duhet t’i jepje vetë, me aftësi dhe shumë sakrifica.
*
Jeta në Polici, sakrificë dhe përkushtim ndaj detyrës
Kryerja e funksioneve në Polici por edhe në funksione të tjera në forcat e armatosura ka qenë dhe ka ngelur nga më të vështirat, për vetë natyrën e punës. Ishte koha kur Shqipëria kishte dhe ka vetëm një shkollë policie, në Sauk të Tiranës, ndërkohë që për kohën quhej shkolla e MPB-së që përveç përgatitjes së studentëve në sistemin tre vjeçar me shkëputje nga puna për profilet: Polici, Sigurim dhe Kufi, përgatiste edhe kurset praktikë për nënoficerë, policë dhe ushtarë.ishte koha kur policia popullore shqiptare kishte një kontigjent njerëzish të kualifikuar dhe të kufizuar, përfshi këtu edhe “batalioni i gatishmërisë së policisë popullore”, ose Reparti 326, me oficerë, nënoficerë, policë dhe ushtarë. Gjithë kontigjentet përgatiteshin në shkollën e Saukut megjithëse në këtë periudhë, kur Sali Shehu do të përfshihej në strukturat e policimit, limiti organik i Policisë së Shtetit shqiptar ka qenë rreth 3700 punonjës policie. Në këtë kontigjent ishte si të thuash një “privilegj”, pasi më shumë ishte përgjegjësi që të punoje në polici. Kështu Sali Shehu pas kryerjes së formaliteteve, por dhe për shkak të biografisë që ishte element parësor deçiziv për kohën, më datën 23 janar 1978, u pranua në funksionin polic i shërbimit aktiv në Degën e Punëve të Brendshme të Gjirokastrës. Në periudhën mars deri në maj 1978, kreu kursin 3-mujor të policisë për aftësim në kryerjen e detyrës së shërbimit të rojës dhe të patrullës, ndërsa në periudhën tetor 1979-korrik 1980, ka kryer me rezultate të larta kursin 9 mujor të punëtorit të policisë, në shtator 1981, titullohet nënoficer aktiv, në vitin 1984, iu miratua kërkesa e vijimit pa shërbyer katër vitet e para në detyrën “punëtor i policisë” në Zagori dhe më vonë ishte “komandant i postës” në radiostacionin e fshatit Bulo në Dropull. Në qershor të vitit 1992, kur sapo kishte fryrë era demokratike edhe në Shqipëri dhe kishte ardhur “pushteti pluralist” caktohet “komandant i postës së policisë” në Libohovë, në mars 1993, riemërohet “komandant i postës” në Libohovë, dhe në tetor 1996, transferohet në pikën e kalimit kufitar në Kakavijë. Pas tre vitesh në Kakavijë, në vitin 1999, kalon në postën e policisë së fshatit të Vriserasë, më pas edhe në fshatin Suhë në këtë “karakoll të krahinës”. Në vijimësi kryen detyrën si “polic rendi”, në dhomat e izolimit në Gjiroastër, e më pas edhe në detyrën “referent i zbatimit të vendimeve penale”, pak kohë shërbeu në detyrën “nënoficer roje” në sektorin e armatimit. Në qershor 2000, rikthehet në detyrën “inspektor i policisë së rendit” në Kardhiq, në vitin 2001, kreu këtë detyrë në Lunxhëri, në Antigone dhe fshatin “Asim Zeneli” si dhe në fshatin Llongo. Sali Shehu ka shërbyer me dinjitet në strukturat e Policisë së Shtetit për 24 vite e 6 muaj. Vlerësimet e punës i ka pasur shumë të mira, duke evidentuar se ka aftësi të mira profesionale, ka përballuar me sukses të gjitha detyrat që i janë ngarkuar, i vëmendshëm dhe korrekt në detyrë, ka pasion dhe vullnet në punë, ndjek me kujdes të gjitha problemet që lidhen me përmbushjen e detyrave nga ana e tij në pikëpamje profesionale, i papajtueshëm me shkelësit e ligjit, i aftë fizikisht, ka krijuar marrëdhënie të mira në komunitet, sillet mirë me shokët, respekton eprorët etj. Të gjitha këto e kishin bërë Sali Shehun, një imazh të njeriut me vlera dhe virtyte pozitive gjithmonë në ballë të punëve dhe me përkushtim ndaj detyrave. Rënia aksidentale në krye të detyrës e Sali Shehut dhe shokëve të tij ka qenë aksidentalisht më datë 18.7.2002, kur ishte në detyrën “inspektor i policisë së rendit” në Llongo. Rrethanat e humbjes së jetës së Sali Shehut dhe shokëve të tij, përshkruhen në vërtetimin e prokurorisë së rrethit Gjirokastër, që mban datën 20.7.2002, (dy ditë pas ngjarjes fatale), ka filluar procedimin penal nr.114, për veprën penale që bën fjalë për ngjarjen e datës 18.7.2002, ndodhur në superstradën Kakavijë-Gjirokastër dhe konkretisht në afërsi të kthesës së fshatit Jorgucat, ku u përplasen autovetura tip “Golf” me targë “GJ5664-A”, me autobusin tip “Bova”, me targë greke “YZO-7444” dhe për pasojë mbeten të vdekur tre punonjësit e policisë që ndodheshin në autoveturën tip Golf, konkretisht: Sali Shehu, Altin Dauti, Zaçe Biraçi. Nga verifikimet konkrete të kryera nga ekspertë ka rezultuar se tre punonjësit e policisë, efektiv të komisariatit të policisë Gjirokastër, punonjës shërbimi në postën kufitare Llongo, ishin urdhëruar nga zëvendësdrejtori i policisë së qarkut Gjirokastër dhe shefi i policisë kufitare për të organizuar shërbim në superstradën nacionale Kakavijë-Gjirokastër. Ishte një ditë fatale pasi në kthesën e fshatit Jorgucat, në rrugën që shkon për Sarandë, duke realizuar bllokim në hyrje të fshatit Jorgucat, mbasi në drejtim të tyre do të kalonte një makinë me klandestinë, me synim kalimin në territorin grek në mënyrë të paligjshme dhe pranë vendit do të sistemoheshin tre efektivët e policisë të komisariatit të policisë Gjirokastër për të organizuar shërbimin atje ku në fakt ndodhi edhe aksidenti tejet i rëndë dhe me pasoja të rënda për punonjësit e Policisë së Shtetit. Rrëth dy muaj pas ndodhjes së ngjarjes më 7.10.2002, Prokuroria pranë gjykatës së shkallës së parë Gjirokastër, vendosi pushimin e procedimit penal nr.114, të filluar më datën 20.07.2002, duke arsyetuar se, “i pandehuri Gëzim Dulla, shofer i autobusit të linjës Tiranë-Athinë ka udhëtuar pa asnjë problem deri në afërsi të fshatit Jorgucat, kur në afërsi të kthesës së rrugës që shkon për Sarandë, i ka dalë përpara një autoveturë në ngjyrë të verdhë që po kthehej nga Saranda, tip “Golf”, i cili është futur në autostradë. Shoferi i autobusit ka devijuar autobusin nga krahu i majtë të drejtimit të lëvizjes Gjirokastër-Kakavijë, ndërsa goma e pasme e autobusit, nga krahu i shoferit ka dalë në karaxhatë, kurse autovetura është futur poshtë autobusit…Autovetura drejtohej nga polici Sali Shehu, i cili kishte mjetin në pronësi të tij”. Në vijim, prokuroria ka konkluduar se në vlerësim të materialeve që ndodhen në dosjen hetimore provohet se, “fakti nuk ekziston që nga ana e drejtuesit të automjetit të të pandehurit Gëzim Dulla të kemi shkelje të rregullave të qarkullimit rrugor, prandaj ka vendosur pushimin e çështjes penale”. Por ngjarja në Jorgucat të Gjirokastrës ishte një ngjarje e dhimbshme jo vetëm për familjarët, por për mbarë organizatën e Policisë së Shtetit. Ngjarja për humbjen e policit shembullor e korrekt Sali Shehut u përcoll me dhimbje, brengë e trishtim në Fushëbardhën e tij të lindjes, nga familjarët e dashur, miqtë e dashamirësit, tek kolegët e policisë në Gjirokastër e më gjerë.
*
Sfidat e një jetë plot përkushtim … si dhe përjetësisht në kujtimin e brezave
Sali Shehu u martua më 24.12.1978, me znj. Silvana Hajrulla Shehu (Veliu) po nga fshati Fushëbardhë, me të cilën lindën tre djem, por fatkeqësisht një nga djemtë, Eltoni u nda nga jeta në moshë fare të re 18 vjeçare, pasi lindi i sëmurë dhe nuk mundi të ecte në këmbë. Megjithatë Saliu dhe Silvana sollën në jetë edhe dy djem të tjerë Ermirin dhe Lisianin. Djali, Ermiri, ka qenë i vetëpunësuar në Tiranë dhe aktualisht punon e jeton në Britani të Madhe, në një depo farmaceutike. Ermiri është i martuar me Sabina Tafa nga Tirana dhe kanë një djalë, Santion. Ndërsa Lisiani, ka emigruar në Greqi, ku ka kryer edhe studimet universitare për fizioterapist dhe aktualisht ushtron profesionin e fizoterapistit në shtetin fqinjë, në Athinë. Lisiani është i martuar me Nicol Vassalou shtetase greke dhe janë në pritje të një fëmije. Familjarët, miqtë e shokët, e kujtojnë Sali Shehun si një njeri me vlera e virtyte të rralla njerëzore, i cili arriti t’ju përcjellë fëmijëve që në moshë të vogël parimin e ndershmërisë dhe sinqeritetit, si dhe dashurinë për punën, duke ecur kështu në rrugën e të parëve të oxhakut familjar. Bashkëmoshatarët e tij e vlerësonin qetësinë dhe maturinë, por edhe përmbajtshmërinë e tij në zgjidhjen e problemeve dhe halleve të kohës, një familjar i kujdesshëm, i dashur dhe i qetë, që nuk shprehu kurrë mërzitje për fatkeqësinë që kishim me djalin e sëmurë, përkundrazi ishte shumë i kudesshëm për mirërritjen e tij. Në vlerësimet e njerëzve ka qenë gjithmonë i respektuar në shoqëri, në kolektivin e punës. Sali Shehu ishte pjesë vitale e gjakut të njerëzve të rendit dhe sigurisë publike, që sakrifikojnë për detyrën si shtetar i devotshëm gjithmonë në shërbim të njerëzve. Në atë meskorriku të nxehtë të vitit 2002 Sali Shehu u përcoll me nderimet më të larta në banesën e fundit së bashku me Altin Petrit Dauti, Zaçe Qerim Biraçi nga Picari. Eshtrat e tyre prehen në varrezat publike të Gjirokastrës, edhe pse kanë varret simbolike në Varrezat e dëshmorëve të Atdheut të Gjirokastrës dhe që meritojnë të ripërcillen konformë ligjit nr. 109/2018 datë 20.12.2018, “Për statusin e Dëshmorit të Atdheut”, neni 13 “Vendprehja e dëshmorëve të atdheut” pika 3 thotë, “Çdo dëshmor ka një varr në varrezat e dëshmorëve të atdheut, të ngritur në territorin e qarkut ku ka rënë ose ka pasur vendbanimin..” dhe pika 5 “Varrimi i dëshmorit të atdheut apo rivarrimi i mbetjeve mortore të tij në varrezat e dëshmorëve të atdheut në qarqet përkatëse bëhet me vendim të këshillit të qarkut, këshillit bashkiak ose të prefektit” dhe pika 11, “Shpenzimet e varrimit të dëshmorëve të atdheut ose të rivarrimit të mbetjeve të tyre mortore të përballohen dhe të parashikohen nga buxheti i shtetit”. Komisioni Qendror i Statusit “Dëshmor i Atdheut” pranë Ministrisë së Mbrojtjes, me vendim nr. 56, datë 17.6.2005, e ka shpallur Sali Xhevair Shehu (1951-2002) “Dëshmor i Atdheut”, ndërsa familjes i ka dhënë simbolin “Familje e Dëshmorit të Atdheut”. Për organizatën e Policisë së Shtetit, që është misionare e përhershme e mbrojtjes edhe me jetë e rendit dhe sigurisë publike shqiptare, për ata që jetën e njerëzve e mbrojnë përditë me jetën e tyre, mirënjohja është e pakufishme mbarëpopullore, mirënjohje e respekt që është për dëshmorin e policisë Sali Shehu dhe për gjithë dëshmorët e tjerë të Policisë së Shtetit.
*
Burimet e studimit: Dosja e dëshmorit të Atdheut Sali Shehu pranë Departamentit të Dëshmorëve të DPPSH; të dhëna nga arkivi familjar nga familjarët e Sali Shehut, sipas bashkëshortes së dëshmorit znj.Silvana Shehu, të nipit të tij Olti Perlat Shehu, dhe vëllezërve të dëshmorit Sheramet Shehu dhe Perlat Shehu; të dhënë nga bashkëfshatarë dhe kolegë të punës; Fondet dokumentare të Arkivit të Ministrisë së Brendshme, dosja nr.85, e policit Sali Xhevair Shehu; Prof. Zaho Golemi, Prof. Bernard Zotaj “Dëshmorët e Atdheut”, Tiranë: Realstamp, 2012, faqe 100-1001, publikuar në kuadrin e 100 vjetorit të krijimit të shtetit shqiptar; Periodiku i gazetës së SHKA “Fushëbardha (2003-2020), që gjendet në Bibliotekën Kombëtare; Hilë Lushaku, Bajram Ibraj, Të rënët, (Kushtuar punonjësve të strukturave të vartësisë së Ministrisë së Brendshme, rënë në krye të detyrës apo për shkak të saj), Vëllimi II, Tiranë, Janar 1998-Dhjetor 2022, Tiranë 2023, faqe 267-269; Vendimi i prokurorisë pranë gjykatës së shkallës së parë Gjirokastër për pushimin e çështjes, datë 7.10.2002; Vërtetim i prokurorisë së rrethit Gjirokastër datë 11.12.2002; Zaho Golemi, “Gjaku i Policisë është gjaku i shtetit”, Portali Albspirit data e publikimit 4.5.2020; Dëshmorët e Fushëbardhës në të gjitha Epokat, Albspirit; Periodiku i gazetës “Ushtria”, “Kushtrim Brezash”, “Labëria”, gazeta “Dielli”, “Veterani”, Revista “Mbrojtja”; Zaho Golemi, Dëshmorët në rrënjët e kombit Shqiptar, Tiranë, 2021; Vendimi Nr.56 datë 17.6.2005, i Komisioni Qëndror i Statusit “Dëshmor i Atdheut” që i ka akorduar Sali Shehut statusin “Dëshmor i Atdheut” bashkë dhe Altin Petrit Dauti, Zaçe Qerim Biraçi nga Picari.
-&-