Ismet Hajrullahu: Në Uashington vendoset fati i një rendi të ri ndërkombëtar
Ukraina, Perëndimi dhe diplomacia në prag të një kthese historike
Në Uashington nuk po zhvillohet një takim i zakonshëm diplomatik. Aty përplasen vizionet e së ardhmes me hijet e së kaluarës. Takimi mes presidentit ukrainas Volodymyr Zelensky dhe presidentit amerikan Donald Trump, i shoqëruar nga liderët kryesorë evropianë, është më shumë se një samit. Ky moment është një provë e madhe për ndërgjegjen politike të Perëndimit dhe për qëndrueshmërinë e parimeve mbi të cilat është ndërtuar rendi ndërkombëtar pas Luftës së Ftohtë.
Zelensky nuk shkon si një lider që kërkon mëshirë, por si përfaqësues i një kombi që ka zgjedhur të mos dorëzohet. Ai mbart mbi supe jo vetëm dhimbjen e një lufte të padrejtë, por edhe shpresën e një Evrope që nuk pranon më të heshtë. Prania e liderëve si Keir Starmer, Emmanuel Macron, Friedrich Merz dhe Giorgia Meloni nuk është dekor protokollar, por një deklaratë e qartë se Evropa nuk është më spektatore në këtë konflikt, por një aktore e rëndësishme që kërkon të ndikojë në krijimin e një paqeje të drejtë dhe të qëndrueshme.
Nga ana tjetër, Trump ka sjellë në tryezë një formulë që sfidon vetë themelet e diplomacisë perëndimore. Njohja e Krimesë si territor rus dhe garancitë për siguri pa anëtarësim të plotë në NATO nuk janë thjesht propozime teknike, por përpjekje për të rishkruar historinë me gjuhën e forcës. Kjo qasje, e diskutuar edhe me Vladimir Putinin në samitin e fundit në Alaska, ka ngjallur reagime të forta jo vetëm në Kiev, por edhe në kryeqytetet evropiane. Ajo shihet si një lëshim i rrezikshëm që mund të legjitimojë agresionin dhe të krijojë precedentë për konflikte të tjera të ngrira.
Kancelari gjerman Friedrich Merz ka qenë i prerë në qëndrimin e tij, duke deklaruar se Gjermania nuk do të mbështesë asnjë marrëveshje që cenon integritetin territorial të Ukrainës. Macron ka paralajmëruar se paqja nuk mund të jetë produkt i presionit, por i respektit për sovranitetin. Starmer ka theksuar se Britania e Madhe do të vazhdojë të mbështesë Ukrainën ushtarakisht dhe diplomatikisht, pavarësisht dinamikave të brendshme amerikane. Këto qëndrime nuk janë retorikë diplomatike, por pozicione që mbajnë peshën e historisë evropiane, e cila ka parë çmimin e lëshimeve dhe të kompromisit të gabuar.
Në këtë kontekst, vlerësimi më realist është se takimi mund të prodhojë një marrëveshje të pjesshme, e cila do të përpiqet të balancojë interesat strategjike të SHBA-së me kërkesat legjitime të Ukrainës dhe qëndrimin parimor të Evropës. Një formulim diplomatik që ofron garanci sigurie pa përjashtuar anëtarësimin në NATO, por pa e përcaktuar afatin, mund të jetë kompromisi i mundshëm. Por një marrëveshje e tillë do të kërkojë kujdes të madh diplomatik dhe gjuhësor, për të mos u interpretuar si dorëzim ndaj kërkesave ruse. Diplomacia nuk është art i fjalëve të bukura, por i qëndrimeve të qarta.
Rreziku mbetet i lartë. Nëse Trump insiston në një zgjidhje që përfshin lëshime të qarta territoriale dhe ndalim të anëtarësimit në NATO, dhe nëse Zelensky refuzon, atëherë mund të përballemi me një përkeqësim serioz të situatës. Pezullimi i ndihmës amerikane, përçarja e Evropës dhe intensifikimi i ofensivës ruse do të ishin pasoja të mundshme me ndikim të drejtpërdrejtë në sigurinë e kontinentit.
Nëse liderët arrijnë të ruajnë unitetin dhe të refuzojnë një paqe të diktuar, ky moment mund të shënojë fillimin e një zgjidhjeje të qëndrueshme. Në të kundërt, mund të jetë preludi i një krize më të thellë që do të prekë jo vetëm Ukrainën, por gjithë Evropën.
Historia na ka mësuar se paqja e vërtetë nuk ndërtohet mbi lëshime, por mbi drejtësi. Dhe drejtësia nuk është çështje e negociueshme, por është themeli mbi të cilin qëndron dinjiteti i kombeve dhe besueshmëria e aleancave. Ukraina nuk kërkon mëshirë, por të drejtën e saj. Dhe Perëndimi, nëse dëshiron të mbetet i tillë, duhet ta mbrojë atë pa hezitim.
