Naum Prifti: Qiraxhiu i vjetër
Tregim
Çdo pasdite Akoja vinte në dyqanin e fshatit dhe sa hynte te dera përshëndeste Lipin me dorën lart, duke i bërë shenjën e zakonshme t’i sillte racionin e tij të ditës përpara se të ngulej te një nga tre tryezat e vogla. Ai i surbte dy dopio e gjysmë raki rrushi me qejf nga buzët e gotës duke fshirë mustaqet e bardha ngadalë, por edhe me neps e gati me frikë se mos i mbarohej shpejt dhe nuk do i mbetej më gjë për të pirë.
Emrin e plotë në gjendjen civile e kishte Qirjako Rrapushi, por në fshat e thërrisnin Ako Qiraxhiu, pavarësisht se zanatin e kishte braktisur prej më se një çerek shekulli. E vërteta ishte se e la zanati, qëkur makinat zëvendësuan karvanët dhe hotelet, hanet. Profesioni mori fund në çerekun e parë të shekullit dhe qiraxhinjtë mbetën mënjanë jetës si relike të një kohe të perënduar. Më nuk i thërriste njeri për punë e shërbime. Pajtonë, karroca e llandone u futën nëpër ahure e plevica, ose dergjeshin oborreve dhe vit pas viti mola roniste shakabetë e stromat prej liri, tenja lëkurët e rripat, krimbi pajimet prej druri dhe ndryshku hekurin. Kuajt e mushkat u shitën nën çmimet e zakonshme, ose ngordhën nga pleqëria dhe nëpër rrugët e karvanëve nuk dëgjoheshin më tingëllime zilesh e trokthe kuajsh.
Kësisoj Akoja, që dikur u binte kryq e tërthor qyteteve të Turqisë Evropiane, po i ngryste ditët e pleqërisë në fshatin e lindjes, duke rrëfyer kujtime nga kohë të trazuara me hajdutë e kaçakë, me komitë e luftëra. Historitë e tij s’kishin të mbaruar. Klientët e zakonshëm të Lipit që vinin në dyqan për të lojtur ndonjë dorë letra a për llafellufe, nuk ngopeshin së dëgjuari rrëfimet e tij. Rreth tryezës së Akos shihje njerëz të ngeshëm e dëgjues të etur për aventurat e jetës së qiraxhinjve. E dinin se ai ishte si pus i thellë, mbushur me ngjarje e histori, prej nga kohë pas kohe kishte aventura të pathëna. Shpesh herë dëgjuesit e cytnin vetë t’ju rrëfente ndodhi që i kishin dëgjuar disa herë.
“Aman Ako, po s’na e the edhe njëherë atë historinë me hajdutët te Ura e Konicës”.
Akoja përhumbej duke mbyllur qepallat si për t’u kredhur në kohët e largëta përpara se të niste historinë e kërkuar nga audienca.
“Te Ura e Konicës e pata pisk dhe më duket se shpëtova për një fjalë goje. Nuk e di si mu dha të thosha që isha djalë i vetëm mes shtatë motrash, se ndryshe s’do më shihnit sonte këtu. Do kisha humbur pa nam e nishan. Tek kthehesha nga Konica me karrocën e ngarkuar me mall të zgjedhur majë më majë, po këndoja shtruar, se kur është koha e mirë, kënga të buron nga shpirti. Kuajt e shlodhur vraponin me qejf dhe zilet e lingat xhing e xhing sikur më mbanin iso. U grahja kuajve, vërtisja kamxhikun në erë të sosesha sa më parë në Leskovik, t’i dorëzoja mallin Tashos e të merrja paratë që më takonin. Mirëpo pa pritur te një kthesë, ma presin udhën dy njerëz të armatosur, me mjekra të zeza e me gjerdanët e fishekëve kryq e tërthor mesit. Një andej, një këtej, i përfshinë frerët e kuajve si të stërvitur me asi punësh, kuajt ndaluan duke u tërhuzur dhe mua më mbeti kamxhiku në hava. Kisha dëgjuar se asaj rruge hajdutët ua kishin prerë rrugën disa herë qiraxhinjve duke u rrëmbyer mallin dhe kafshët, po mua s’më kishte ndodhur asnjë taksirat dhe shpresoja të mos kisha fatin e tyre. Kështu thotë i ziu njeri gjithmonë, sa pa i rënë e keqja mbi kokë. Deri atëherë, e drejtë e zotit, kisha dëgjuar për hajdutë, por me sy s’kisha parë, ndaj mu prenë gjunjët. Le kuajt e malli që ikën, mendova, por kisha hall a do shpëtoja gjallë? Të ikte koka për hiç mos gjë. Rrotullova sytë për të shikuar ndonjë shteg që të çaja me vrap mes zabeleve. Nuk ma mbajti se aty pak më tej Kapedani, hipur mbi një kalë çil, me mjekrën gjer te brezi, rrinte me gjashtare në dorë dhe grykën e kishte drejt meje. M’i zgurdulloi sytë sikur do të më përpinte. E di sa të duket ajo gryka e vogël e kobures kur ta drejtojnë në surrat? Sa një grykë shpelle.
“Ako, kaq e pat jeta jote”, i thashë vetes.
“Zbrit”! më urdhëroi Kapedani.
U hodha nga pupa e me duart lart shkova drejt kapedanit.
“Kapedan, i thashë, dëgjomë, pastaj daç vramë, daç thermë, në dorë më ke”!
Më hodhi një vështrim përbuzës sikur të isha lypsar.
“Ç’do të na përrallisësh? Ajde, fol shpejt, se nuk kam nge”! ma priti.
Si mu dha t’i thosha ato fjalë, tani çuditem edhe vetë.
“Kapedan, i thashë, vër dorën në zemër! Shtatë motra, një vëlla! Ju qofshin falur kuaj e mall, veç mos m’i lini motrat kërcure! Gjynah nga Zoti”! Dhe rashë ndër këmbët e kalit.
Kapedani u mendua, i vrenjtur e i zi si natë dimri. Aty e ndieva se si jeta e njeriut varet në një fije peri. U dha shenjë hajdutëve që më prenë rrugën t’i hiqnin duart nga frerët dhe t’i linin kuajt të lirë. Unë rrija me kokën përdhe.
“Ik, merr kuajt dhe shporru tani”! më urdhëroi Kapedani. U ngrita në këmbë dhe atë çast mendova se mund të bija dhe në ndonjë pritë tjetër.
“Kapedan, i thashë, kam rrugë të gjatë përpara dhe me këto kohë, si zor të sosem gjallë. Bëra gabim që t’u luta. Sa të ma marrë jetën ndonjë harbut e sojsëz, më mirë të ma kish sosur jetën një fisnik si zotëria jote”.
Ka qeshur burri i botës sa u tundën pemët. Qeshje burri më të çiltër nuk kam dëgjuar! S’di a qeshi me mua që e quajta fisnik, apo vërtet qe nga soj i dëgjuar. Ka nxjerrë nga silahu një testembel të kuq me pika të bardha, më afrohet e më thotë: “Po të doli kush përpara, tundja përpara syve shaminë e kapedan Nures pa i thënë asnjë fjalë”!
E ka tundur Akoja atë shami si mushtulluk dasme derisa arriti në shtëpi! S më ngau njeri, as atë ditë, as ditët e tjera, se hajdutët kishin kodin e tyre dhe nuk futeshin në sherr me njëri-tjetrin. Hajde, hajde, ç ‘kohë të mbrapshta kanë qenë”.
E afroi gotën në buzë dhe i ardhur në qejf nga pija, ia nisi të këndonte duke e marrë shtruar, siç e kish zakon:
Qiraxhi që nget karvanë,
O qiraxhi,
A s’i pe burratë tanë,
O qiraxhi…
Me sytë gjysmë të pulitur, klientët rrinin e dëgjonin si e dridhte zërin dhe ç ‘mall derdhte në këngët e kohës së rinisë së tij.
Ndonjë e ngacmonte gjysmë me shaka e gjysmë serioz.
“Do vuash ti Ako, se të kanë zënë mallkimet e grave që i ke ndarë nga burrat”.
“Ç‘kuvendon more!? Unë ndaja e bashkoja, sipas rastit. Po pse mos ishte faji i qiraxhiut? Më paguanin t’i shpija larg, i shpija; më paguanin t’i sillja në shtëpi, i sillja. Dëgjo mor pëllumb, këtë vend kurbeti e ka mbajtur, kurbeti dhe zanatet. Nuk ikën njeri larg shtëpisë nga e mira, mirëpo këtu të merrte shpirtin varfëria, taksidari, spahiu e xhelepçiu. Pse po të ishin rrugët të hapura sot, nuk do të vije dhe ti atje ku e ke tët atë”?
Pyetja i zuri pak ngushtë bashkëbiseduesit meqë të gjitha rrugët e mërgimit ishin mbyllur pas lufte, por njëri mes tyre, mërmëriti nëpër dhëmbë:
“Ndryshoi koha. Qeveria ka thënë se do krahë pune që t’ia ndërrojë faqen vendit”.
Akoja tundi kokën me mosbesim.
“S’e beson ti”? e shigjetoi ai.
“Nga ta besoj kur i kam dëgjuar këto fjalë çdo herë nga çdo qeveri që ka ardhur? Dhe ku jemi? Aty ku ishim…“, e mbërtheu xha Akoja.
“Tani kemi pushtet popullor”, ndërhyri Lipi, i zoti i dyqanit, që ta dëgjonin edhe të tjerët. “Më mirë të derdhet djersa këtu në vendin tonë, se gjetkë”.
“Pushtet popullor, e qesëndisi Akoja. Di ndonjë qeveri ti t’i marrë fshatarit mish, lesh, vezë e gjalpë si këta? Jam bërë kaq dhe as kam parë e dëgjuar gjë të tillë. Lërna pash Zotin, ta pimë rehat këtë faqore”!
Ecte me lëkundje si ta kalonte peshën e trupit sa te një këmbë te tjetra, aq sa ngjante se do rrëzohej. Ngaqë kishte qenë mbi kuaj një pjesë të mirë të jetës dhe nga pleqëria i qenë shtrembëruar shalët dhe i rrinin të hapura.
Akoja i kishte lënë mënjanë punët bujqësore me kohë. S’e kishte parë njeri të punonte në kopsht a në bahçe. Kur ishte i ri lëronte duke ofsharë e dukej sikur më shumë mundohej ai se qetë që hiqnin parmendën. Ishte mësuar të vraponte pas kuajve, jo të çapitej ngadalë pas hapave të qeve. Ai vetëm sa e skërfiste dheun, ndaj e shoqja dhe motra vejane ia morën pendën nga duart. Ç’prodhim mund të pritej nga një tokë e pa kthyer? Tëharrjet, prashitjet e korrjet, i konsideronte punë grash, prandaj as që u afrohej, ndërsa në vrah futej me qejf. Gjallërohej si djalë i ri duke ngarë kuajt në lëmë, u grahte duke vërtitur mbi kokë kamxhikun e duke thirrur “hej-hej-hej” sa e dëgjonte mëhalla.
Për të shtuar sadopak fitimet, Lipi, i zoti i dyqanit kryente edhe punën e nallbanit. Mushkat xanxare dhe kuajt e pasamarosur tërhuzezhin, duke çapëlyer sytë me frikë kur i mbathnin për herë të parë. Akoja delte nga dyqani dhe me faqoren në dorë shikonte Lipin si i thadronte thundrat me thadër. Disa herë edhe e këshillonte si t’ua kthente majën gozhdëve që të mos hynin thellë në pjesën e butë të këmbës, se pastaj dihej, hajvani do të çalonte. Lipi nuk guxonte t’i kundërshtonte qiraxhiut plak se atëherë atij i hipnin xhindet e fillonte të turfullonte, pa u merakosur kush e dëgjonte.
Fama e Ako Rrapushi si xherah i kishte kapërcyer kufijtë e krahinës. Vinin e kërkonin nga fshatra të largët dhe ai humbte dy a tre ditë nga sytë pa dalë në dyqan për racionin e rakisë. Kur u plak, nuk shkonte më vetë, por kërkonte t’ia sillnin në fshat kafshët e sëmura. Kishte dhe xherahë të tjerë, si Shaziman Kurbati, ose Muharrem Starja, po asnjë prej tyre nuk barazohej me të për mjekimin e kafshëve të samarit.
Për t’u habitur si çelefitej sapo e thërrisnin të shihte ndonjë kafshë të sëmurë. Me gjallëri që s’pritej nga mosha e tij, i afrohej kafshës, i delte përpara dhe e vështronte sy më sy. Kafshëve xanxare, të pashtruara, a të pasamarosura, që kafshonin ose hidhnin shkelme, u afrohej anash, duke u folur “dooops” me “o” të gjatë e të shtruar që t’i qetësonte e pastaj u shtinte dorën nën kapistër e i mbërthente fort me dorë të sigurt. Kafshët e ndienin dorën e ustait dhe tulateshin, ndërsa Akoja i ledhatonte duke u shkuar dorën mbi ballë, te lelet, në qafë e mbi kryqet e vithet.
Sa herë Lipi nuk pranonte t’i jepte raki veresie, qiraxhiu hiqte kapelen nga koka, e përplaste në dysheme dhe i zemëruar kundër dyqanxhiut, kohës dhe ndaj atyre që kishin dyshim për ndershmërinë e tij, shfrynte me duf:
“Po pse o Lipi, t’i kam mbajtur ndonjëherë paratë? Sa të më vijnë nga djali, do t’i jap një më një, do të qeras edhe ty me gjysmë oke raki“. Djalin e kishte në Amerikë dhe ai kohë pas kohe, u dërgonte prindërve ndonjë çek të vogël, nga pesëdhjetë deri dyqind dollarë. Në revoltë e sipër, Akoja u kthehej klientëve: “Ç’ditë arritëm! Të prozval një thundraç, një lapangjoz, një lamash. Dhe përse pa? Për dy dollarë të qelbur. Po ky Akoja, dhe atëherë i binte gjoksit me grusht, këtij Akos që shikon këtu, i kanë besuar bota qese me lira flori dhe i ka dorëzuar sipas porosisë, dhe kur ua shpija unë, s’i numëronte njeri. Pse? Se kishin besim. Aq flori dhe ergjënd sa ka shkuar Akoja nëpër duar, nuk ka zalli gurë, kurse ti për ca para kartë na bëre fesfele”.
“Tani kjo para është”, ia kthente ftohtë Lipi, pa u trandur nga e kaluara e lavdishme e Akos.
Nuk ia kalonte njeri në ekspertizën e sëmundjeve të kafshëve të samarit. Pasi e vërente një herë kafshën nga larg, i afrohej, i hapte gojën për të hetuar moshën, ia zinte flegrat e hundës me dorë dhe ashtu si ia donte zanati i prekte kërcinjtë e këmbëve, të kofshëve, i kalonte dorën mbi kurriz a nën vete dhe pastaj kumtonte me zë diagnozën, sipas rastit.
“Ka astallëk”!
“Ka xhidavi! Sëmundje e keqe dhe e gjatë. Më dhimbset”, i shkreti.
“I ka rënë ujët”!
“Nuk shikon natën”!
Diagnozat e tij ishin të menjëhershme e të sakta nga përvoja e gjatë dhe nga një lloj intuite e lindur.
Kur nuk arrinte ta përcaktonte diagnozën me duar, sy e veshë, i thoshte të zotit ta hiqte kafshën për kapistre, ose t’i hipte sipër dhe ta ngiste. Akoja që nga larg shihte ecjen e kalit, si i hidhte këmbët, si e mbante kokën.
Një fshatar mustaqeverdhë nga Devolli, sybardhë e me një qylaf të zi mbi kokë vënë pak mënjanë, i solli një kalë qimekënut, të bëshëm e të lidhur mirë, dhe i tha:
“Kam blerë kalë të mirë, Ako. I dhashë timin, kisha një gërdallë, dhe dhjetë napolona yst. Katër për pesë, më tha i zoti, po zahmet, shihe dhe ti njëherë”, e luti ai.
Akoja i hapi gojën dhe i pa arpallëkun, i kaloi dorën para syve, i futi gishtrinjtë në hundët e squllura dhe kali shkrofëtiu duke tundur kokën. I tha të zotit, që dukej kokorroç dhe pak fodull, t’ia hipte dhe ta ngiste me vrap një copë rrugë. Pamja e Akos nuk tregonte pikë entuziazmi.
“Vjetët aq sa të ka thënë, i ka, katër për pesë, por në e ke mik, e mbajç me shëndet se ta ka hedhur. Ky kalë është teknefez”.
Fytyra e devolliut u zbrum dhe filloi të përpëliste qepallat.
“Si kështu:?
“Ky kalë nuk shkon në vrah. Sapo t’i vijë rrotull lëmit dy tri herë, i rrahin lopatat e barkut, u ra ijeve të kalit me pëllëmbë Akoja, zë të shkrofëtijë dhe gajas”.
“Ja, Abaz Ali, u habit fshatari duke u betuar për shenjtin e madh të sektit të tij bektashi. – Unë nga ky sebep e solla këtu. E nga e njohe ti”?
“Oh, nga e njoha… – shfreu xha Akoja. Zor i madh për ta njohur! Nuk e pe kur i zura hundën si nisi të shkrofëtinte? Heqim bast me një okare raki po deshe… Ja tek e kemi Lipin”.
“Më mbeti në vrah, pohoi fshatari i pikëlluar, ndaj më hyri meraku. Po tani ç’i bëhet”?
Ai priste vendimin dhe vendimi erdhi i pamëshirshëm.
“S’ka ç’i bëhet. Shite dhe merr një tjetër”!
Kur e thoshte Akoja nuk ka shërim, ishte e kotë të harxhoje para te veterinerët dhe te xherahët e tjerë. Fshatari u mërzit tek mendoi se kalin do ta përdorte vetëm për ngarkesë, ndërsa për të shirë vrahun duhet të paguante armanxhiun ose do merrte kuaj me qera. Gjithë fodullëku i tij u shkri në ato minuta. Mori kalin për kapistre dhe nuk i hipi veçse kur doli nga fshati.
Syrit të Akos nuk i shpëtonte asgjë sapo i hidhte një vështrim kalit, aq sa fshatarët habiteshin me të:
“E ke bajmak”, i tha të zotit, i cili mbeti si gozhduar se nuk e dinte kuptimin e fjalës.
“Kur shkon tatëpjetë, kalit i përpiqen këmbët e pasme sa i gjakosen“, e sqaroi ai.
“ Ti nuk e pe duke ecur, kundërshtoi i zoti i kalit, nga e kuptove”?
Akoja përdrodhi buzët me qesëndi që po vihej në dyshim “diagnoza” e tij.
“S’ka nevojë ta shikoj… Po këto këtu çfarë i ka? Ngase i janë shkaktuar”? – i tha duke u përkulur e duke i treguar dy vurrata të vogla, të shoguara e pa qime në dy faqet e brendshme të gjunjëve të kafshës.
“Ruaje në të tatëpjetat, ndryshe do ta sakatosh të mjerin”, qe porosia e Akos.
Një pasdite gushti te dyqani hyri një burrë që tërheqte për kapistre një pelë pa samar, të dy dukeshin të lodhur nga rruga e gjatë.
“A është këtu Xhakoja”? pyeti sapo hyri në dyqan.
“Cili Xhako, se këtu kemi nja tri veta me këtë emër”, ia priti Lipi.
“Unë desha atë që shëron kafshët e samarit”.
“Ti dashke Xha Akon, jo Xhakon! – e vuri paksa në lojë Lipi për keqkuptimin. – Nuk është këtu dhe nuk besoj të vijë sot”, ia preu shpresat dyqanxhiu.
Ata që ishin aty kishin dëgjuar Akon të ikte i zemëruar nga dyqani duke shkëmbyer fjalë të ashpra me Lipin. Duke parashikuar pengesat që do të haste se nuk kishte shlyer borxhet e para, ai kishte provuar t’i bënte një parapritë si kreditor i ndershëm dhe njeri me dinjitet.
“Dëgjo Lipi! – i tha duke iu afruar banakut. – Dyqind dërhem t’i kam borxh, e di dhe vetë, më jep dhe dy çerekë të tjerë sot që t’i rrumbullakosim dhe t’i laj të tëra toptan”.
Tregtari nuk u bind të futej më thellë në vozen e borxheve që të rrumbullakoste hesapin.
“Shlyej ato që ke marrë njëherë, pastaj hapim llogari të re”!
Pa u tërhequr prej refuzimit të parë, Akoja u zgjat mbi banak si t’i besonte një sekret që s’duhet ta dëgjonin klientët e tjerë.
“Sa ta thyej te sarafi, bre…”, u hoq sikur çekun prej djalit nga Amerika e kishte në xhep, po s’e kishte thyer se nuk pati kohë të vinte në qytet, mirëpo dredhia nuk i shkoi.
“Tregoma”! i tha Lipi dyshimtar.
Atëherë Akoja u kthye nga klientët që ndodheshin në dyqan teksa vështrimi i tij ankues thoshte: “O popull, sjellje është kjo? Si të veprosh me të tillë njerëz?” Kur asnjë nga ata nuk ndërhyri si ndërmjetësues i padrejtësisë, Akoja shpërtheu:
“Tregoma thotë… E dija unë ç’të tregoja ty, po ç’t’u bëj këtyre që janë këtu…”
Vuri shapkën në kokë dhe doli me vrull nga dyqani. Lipi ia njihte kokën. Sa të zihej me të holla ose sa t’i binte inati, s’kishte për të shkelur në dyqan.
“Aman ore më ndihni, se vij që nga Panariti, kastile për atë. Ma kanë lavdëruar si xherah. Ka gjashtë muaj që më është sëmurur pela dhe s’po bëhet për punë. Më ka këputur në mes. E ku s’kam qenë, e ku s’e kam shpënë! Edhe te një doktor kafshësh në Korçë vajta. E shikoi, i bëri dy gjilpëra, më dha edhe një melhem, po ç’e do, plaga gjene s’po i mbyllet”.
Dikush vajti ta njoftonte dhe Akoja erdhi nga shtëpia duke u kolovitur ende përgjumësh. Duket kishte fjetur atë vapëherë. Prapa xhameve të syzeve, të fërkuara nga përdorimi i gjatë, sytë nuk i dalloheshin qartë.
“ E ke sjellë”? e pyeti panaritasin.
“ Ja tek e ke, lidhur te ganxha”, ia tregoi ai.
“Thashë mos pelën e kishe sjellë të më mirrje mua… – bëri shaka Akoja. – Eh, ç’më ka marrë malli t’i hip ndonjë kali e ta lëshoj revan, taka-tak, taka-tak! A di revan kjo pela jote”?
“E kush do t’ia mësonte revanin pelës sime? – pyeti panaritasi. – S’kemi nge për salltanete… Ku na lenë hallet të ngrehim kokë”?
Ndërkohë Akoja e kishte kryer inspektimin pamor të kafshës. Në mes të brinjëve pela kishte vërejtur një plagë të verdhë dyllë e me vrimë në mes. Akoja ndërkohë i mori erë me hundë pastaj vuri të dy pëlqinjtë rreth plagës dhe nisi ta shtypte anash. Pela u harkua duke mbledhur brinjët brenda.
“Të dhemb, hë? Do durosh, s’ke ç’bën”.
Këto fjalë po ia thoshte pelës. I mëshoi më fort e korja e plagës u ça dhe qelbi filloi të rridhte si dyllë i shkrirë.
“I ka rrjedhur dhe tjetër herë”, tha Akoja si duke folur me vete.
“ Ka kaq kohë, – ia përforcoi panaritasi. – I rrjedh e nuk i mbyllet. Çfarë dreq plage qenka kjo? Nga samari, thonë…”.
Akoja qeshi me pahir dhe pastaj si gjithë pleqtë filloi të kollitej.
“Nga samari!? Kush t’i ka thënë ato broçkulla? Këtë e ka zenë sakaria”.
“Sakaria? Mos bre”! shfreu i zoti i pelës duke e ditur se ajo sëmundje e rëndë dhe e rrezikshme, s’kishte shërim. Deri atë ditë e kishte mbajtur shpresa se pela do të shërohej vetvetiu dhe ai do ta përdorte për punë. Atë çast e ndjeu dhimbjen e humbjes. Edhe po ta nxirrte për ta shitur, s’do të fitonte gjë. Kush ta blen një kafshë të sëmurë dhe a nuk është mëkatë t’ia zësh derën ndonjë fukarai që mund të gënjehet nga çmimi i lirë? “Sakaria…”, tha i pikëlluar me gjysmë sikur e keqja të ishte ngjizur në rrokjet e fjalës.
“E! E pate dëgjuar ndonjëherë? Ndryshe i thonë edhe krupë. Pelës i ka rënë krupa”.
Panaritasi psherëtiu nga shpirti.
“Domethënë e pat dhe kjo e gjora…“, tha duke e shikuar pelën si një prind fëmijën që heq, me sytë gjithë lot.
“Dale de, nuk thamë që s’ka shërim…“, i dha zemër Akoja.
I zoti i pelës hapi krahët duke u treguar i gatshëm të jepte sa t’i kërkonin, veç ta shëronte.
“Thuaji Lipit të na sjellë një çemçe raki nga ajo e forta!
Sapo e dëgjoi, Lipi e solli mashtrapën e mbushur me raki dhe ia zgjati Akos, duke buzëqeshur, sikur donte t’i thoshte: “E gjete marifetin për të pirë raki, moj dhelpëra plakë”!
“Nga samari, thotë! – shkrofëtiu Akoja. – Pa eja këtu, more, si të quajnë…”?
“Fejzullah, Fejzullah Shtyllasi”.
“Eja shihe këtu! Bën samari plagë të tillë? Hap samari vrimë në mes të plagës? Ç’ia këputin kot më kot… gjasme se marrin vesh”.
Akoja mbushi gojën me raki, fryu bulçitë dhe po bënte sikur e përtypte. Një pjesë e shkoi tatëpjetë, kurse me tjetrën spërkati plagën e pelës. Pasi vuri mashtrapën me raki në pezul të dritares, afroi gojën te plaga, vuri buzët mbi të dhe filloi ta thëthinte. Sapo goja iu mbush me qelb, e pështyu mbi kalldrëm. Pastaj e përsëriti thithjen njëzet a tridhjetë herë, derisa mardhaja u pastrua krejt. Mbi kalldrëm u formua një pllackë e madhe me qelb të verdhë. Urdhëroi t’i sillnin një leckë të pastër dhe pak spango. Bezen e malaksi me raki dhe ia pllackosi pelës mbi plagë dhe pastaj ia lidhi me spango, duke e kaluar fijen poshtë barkut si qingje.
“Sillmë mashtrapën këtu”! urdhëroi Fejzullahun. E mbushi gojën plot dhe duke hedhur kokën prapa, nisi të bënte gargarë. Rakia gurgullonte gëzueshëm në grykën e tij. Fryu bulçitë dhe e shprazi me zhurmë përdhe. Edhe herën e dytë po kështu. Të tretën herë, pasi e peshoi ç ‘kishte tepruar brenda mashtrapës, me një gllënjkë të vogël lagu buzët, me tjetrën fërkoi mustaqet dhe duart, kurse kusurin e piu me qejf duke lëshuar disa “ohoho!” prej terjaqiu.
“Ka një erë neveritëse, ta marrë djalli”, tha duke shkrofëtirë dhe nuk u mor vesh nëse e kishte fjalën për rakinë apo për atë masë të verdhë në krem përhapur mbi kalldrëm.
“A thua të shërohet”? pyeti Fejzullahu me merak.
“U shërua, flije mendjen! – e qetësoi Akoja. – Ishte pjekur tamam dhe brenda mëlçisë nuk mbeti asnjë drudhe qelbi. Do ta shikosh vetë si do çelet e si do të ndryshojë brenda dy javësh. Po s’iu mbyll plaga, unë shpohem në hundë si ariu dhe ti hajde më hidh zinxhirin”.
“Sa të bën haka”? e pyeti fshatari.
Akoja u mendua një hop, pastaj e gjeti shtegun.
“Sa t’i themi o Lipi”? – tha sikur kërkonte këshillë prej tij, por në të vërtetë pyetja ishte me nëntekst dhe ironi të hollë. Akoja kishte dalë fitimtar mbi neqezllëkun e tregtarit zemërngushtë dhe duke e ndierë epërsinë morale, e sfidonte, pa e marrë vesh të tjerët. “E more lapangjoz, e more thundraç, e shikon si i nxjerr paratë Akoja?” Ja si vijnë i luten nga anë e anës, kurse ti nuk i besove për pako gjë… Edepsëz!”
“E di vetë ti”, ia ktheu tregtari ndërsa buzëqeshte i bindur se Akoja do të kërkonte shpërblim në natyrë, jo të holla.
Akoja u kollit pak të qëronte zërin.
“Tani o mik, duhet shpëlarë gurmazi, se po më zuri sakaria mua, s’ka kush më shëron. Paguaj Lipit dy okë raki dhe u lamë… A po të duket shumë”? e pyeti me inat. “Fejzullah, mbaj vesh këtu! Edhe një fuçi të më japësh s’lahesh me mua. Ta dish! Po unë s’e bëra për ty. Më erdhi keq për pelën. Hajvani është pa gojë, vuan e s’e thotë, por ta kishte zënë krrupa këtë verdhacukun këtu, tregoi me dorë pojakun, as dorën s’ia mbështetja, pa le të lebetitej sa të donte”.
“Për nder të familjes, po m’u shërua pela, unë do të dërgoj në vjeshtë një zamzane nga pikë e parë e kazanit”, i premtoi panaritasi.
Premtimi nuk i la ndonjë mbresë, se Akoja ishte mbushur deri në fyt me të tilla. Fshatari pagoi paratë e rakisë dhe u largua duke tërhequr pelën për kapistre.
I shtruar në tryezë si parelli me dy faqore përpara, Zot i gjendjes, zot i dyqanit, me borxhin të shlyer dhe me kredi për pesë ditë, Akoja erdhi shpejt në qejf dhe ia mbushi këngës.
Nga kurbeti arçë, pse s’më përshëndoshe?
Në mes të beharit, se ç’më plevitose,
Vetullat e tua shishane me qoshe.
Në mes të beharit na këndon bilbili,
Pa dil në penxhere, të thërret bandilli.
“Eh të shkretën, ç’u plakëm”! tha me duf, duke rrufitur një gllënjkë pas këngës.
Lipi mbushi një kupë të vogël për vete dhe i vajti pranë. Diç e mundonte dhe s’mund ta mbante përbrenda.
“I marrë je, pranoje! – i tha miqësisht. – Si ia vure buzën plagës dhe e thithe qelbin si sisën e nënës? Po mua një torbë me florinj të më jepnin, s’pranoja të vija as majën e gjuhës”!
Sytë e kaltër të Akos vetëtinë pas syzeve të zbërdhulura ku reflektohej turbull faqorja që kishte përpara.
“Ç’më gjeti? Më gjeti gjë? Jo! Qelbi është i ëmbël, për nder është i ëmbël, por ti s’e di, se nuk e ke provuar. Ah more Lipi, more Lipi, kjo botë ka gjëra më të qelbura se qelbi… po çfarë t’i bëjë Akoja? S’ka ç ‘t’u bëjë! Të ish nga ai lloj helmi që thithet me buzë, Akoja e kishte ngritur botën si vozë e ia rrufiste gjithë fëlliqshtinë, sa ta bënte llagar…”.
I ra tryezës me grusht dhe kur u ngrit në këmbë u duk i madh e i fortë si div.
