Ismet Hajrullahu: A po përjashtohet Kosova nga e ardhmja digjitale e Ballkanit?
Nuk jam specialist i teknologjisë, por si qytetar i këtij rajoni, nuk mund të mos vërej se teknologjia po bëhet gjithnjë e më shumë pjesë e politikës së jashtme dhe e marrëdhënieve rajonale. Në Ballkanin Perëndimor, digjitalizimi nuk është më thjesht një proces modernizimi administrativ; është një mjet ndikimi, një formë e re diplomacie, dhe në disa raste, një rrezik për sovranitetin politik të vendeve që nuk e menaxhojnë me kujdes. Vendet e rajonit po digjitalizojnë shërbimet publike, po ndërtojnë rrjete komunikimi dhe po bashkëpunojnë me aktorë të jashtëm për sigurinë kibernetike. Por në mungesë të një strategjie të përbashkët dhe transparente, teknologjia mund të kthehet në mjet për varësi të reja, për përjashtim politik dhe për kontroll të narrativës publike.
Serbia ka zgjeruar bashkëpunimin me Kinën përmes projekteve të “smart cities” dhe rrjeteve 5G, duke importuar modele autoritare të menaxhimit publik. Shqipëria ka ndërtuar platformën e-Albania, ndërsa Maqedonia e Veriut ka ndjekur një qasje më të balancuar, duke harmonizuar digjitalizimin me standardet europiane. Por asnjë nga këto vende nuk ka propozuar një kornizë rajonale për sovranitet digjital, ku të gjitha shtetet të jenë pjesë të barabartë dhe të mbrojtura nga varësia teknologjike.
Kosova, si një nga shtetet më demokratike në rajon, ka treguar vullnet dhe kapacitet për të ndërtuar një administratë digjitale funksionale. Platforma e-Kosova është një shembull i qartë i përpjekjeve për modernizim dhe afrim të qytetarit me institucionet. Por për shkak të mosnjohjes nga Serbia dhe disa vende të BE-së, ajo përjashtohet nga shumë nisma rajonale që lidhen me teknologjinë, duke u lënë jashtë vendimmarrjes për arkitekturën digjitale të rajonit. Ky përjashtim nuk është pasojë e mungesës së kapacitetit, por e një realiteti politik që kërkon reagim të koordinuar.
Rreziku për Kosovën nuk qëndron në mungesën e digjitalizimit, por në faktin se teknologjia mund të përdoret për të ndikuar në proceset demokratike, për të kontrolluar narrativën publike dhe për të ushtruar presion diplomatik. Nëse infrastruktura digjitale varet nga furnizues të jashtëm, pa garanci për siguri dhe privatësi, atëherë sovraniteti digjital vihet në pikëpyetje. Dhe kur sovraniteti digjital cenohet, cenohet edhe sovraniteti politik.
Kosova ka nevojë për përfshirje të barabartë në çdo platformë rajonale që prek të ardhmen e saj teknologjike. Kjo nuk është kërkesë teknike, por politike. Si shtet demokratik, Kosova duhet të mbrojë modelin e saj institucional edhe në fushën digjitale, duke ndërtuar kapacitete të pavarura, duke bashkëpunuar me partnerë që ndajnë vlera demokratike dhe duke kërkuar transparencë në çdo marrëveshje teknologjike.
Rajoni, në tërësi, ka nevojë për një strategji të përbashkët për sovranitet digjital. Pa të, Ballkani rrezikon të fragmentohet teknologjikisht, duke u ndarë në zona ndikimi ku teknologjia përdoret jo për zhvillim, por për kontroll. Në vend që digjitalizimi të shërbejë si urë për bashkëpunim, ai mund të kthehet në mjet për përjashtim dhe polarizim.
Në një rajon ku teknologjia po bëhet mjet i ri pushteti, përjashtimi i Kosovës nga vendimmarrja rajonale nuk është thjesht çështje protokolli; është një sfidë për demokracinë dhe sovranitetin. Kosova ka dëshmuar se mund të ndërtojë institucione funksionale dhe platforma digjitale moderne, por pa përfshirje të barabartë në arkitekturën teknologjike të Ballkanit, rrezikon të mbetet jashtë rrjeteve që formësojnë të ardhmen. Nëse rajoni nuk e njeh Kosovën si aktor të barabartë në diplomacinë digjitale, atëherë digjitalizimi nuk është progres; është përjashtim i sofistikuar.
Për të mbrojtur sovranitetin digjital, Kosova duhet të kërkojë jo vetëm zhvillim teknologjik, por edhe vend në tryezat ku vendoset për të. Sepse në epokën e algoritmeve, sovraniteti nuk matet më me kufij gjeografikë, por me kontrollin mbi të dhënat, rrjetet dhe narrativën publike. Dhe në këtë betejë, përjashtimi nuk është opsion.
