Inxhinier Bexhet Çobani: TRAGJEDIA E LIBOHOVËS
Libohova e quajtur qyteza e kadilerëve dhe intelektualëve të shquar që punuan për forcimin e shtetit shqiptar, vendi i Bejlerëve u bë kurban i terrorit komunist. Gjatë Luftës N-ÇL u vranë 106 nacionalistë dhe patriotë të Libohovës, u dogjën 82 shtëpi të mëdha 2 dhe 3 katëshe, u grabit gjëja e gjallë dhe shkatërrua ekonomikisht Libohova me urdhër të Jugosllavit Miladin Popoviç i cili në atë periudhe gjendej pranë shtabit partizan në Zagori. Gjatë regjimit komunist Libohova nga vendi i Bejlerëve u bë vendi i fukarenjve (ku buka hahej me oshaf). Shumë nga orenditë me vlera të familjes Libohova iu dhuruan Titos. Biblioteka e familjes Libohova u dogj dhe shkatërrua me urdhër.
Po paraqesim më poshtë kronologjinë e fillimit të terrorit komunist mbi Libohovën:
I. Vrasja e Avni Voshtinës, vrasja e parë në Libohovë nga komunistët
Në gusht të vitit 1942 me atentat vritet intelektuali Avni Voshtina, pronari i një kafeneje në qendër të Libohovës. Ai dinte disa gjuhë të huaja dhe i përkthente klientëve të lokalit lajmet nga stacionet italiane. Organizata komuniste e qytetit Libohovë merr vendimin dhe i bëjnë atentat gjatë rrugës që shkonte për në shtëpinë e vet. Në atë periudhë ushtria naziste dhe fashiste ishin në ofensivë, komunistët përkthimin e lajmeve e quajtën propagandë kundër Ushtrisë së Kuqe të Moskës.
II. Vrasja e Mahmut Totos
Po në të njëjtën natë i bëjnë atentat nga celula komuniste e Libohovës në shtëpinë e tij farmacistit Mahmut Toto, akoma nuk është kuptuar shkaku i vrasjes së farmacistittë njohur.
III. Vrasja e intelektualit Rukmedin Dino
Në 14 Shtator 1943 u kap në pabesi Rukmedin Dino i cili vinte nga Tirana dhe së bashku me Ramiz Lilen, Safet Tusunin dhe Braho Peça të cilët e shoqëronin, i çojnë në Poliçan ku ndodhej shtabi partizan i Zonës dhe i egzekutuan.
IV. Vrasja e Beqajve
Po kështu gjatë muajit Shator 1943, nga një skuadër teroristësh partizanë sulmohet stani veror i Beqajve i cili ndodhej në mal mbi Labovën e Kryqit, pa asnjë shkak, të cilët i zunë në pabesi me kullauz me partizanë njerëz të afërm dhe i çuan në shtabin partizan në Poliçan. Gjyqi partizan i dënoi me vdekje 6 vetë dhe bagëtinë ia rrëmbyen. Deri në atë periudhë Beqajt mereshin vetëm me punët e tyre. Personat e egzekutuar ishin:
- Shaban Beqo 65 vjeç
- Kajtaz Beqo
- Alush Beqo
- Pëllumb Beqo
- Dule Beqo
- Fejzo Beqo
V. Vrasja e Rustematëve
Në një natë të errët në fund të Shtatorit e fillimTetori 1943, çeta teroriste komuniste sulmoi me egërsi lagjen Marinë, ku shpërthyen bomba dore, bomba zjarhedhese mbi banorë civilë (gra, pleq e femijë) të pambrojtur ku dogjën shumë shtëpi, shumë banorë të plagosur, ngelën të vrarë 6 vetë. Asnjë nuk e priste këtë hakmarrje mbi lagjen Marinë dhe familjen e heroit të Popullit Avni Rustemi. Viktimat ishin:
- Qazim Rustemi, djali i vëllait të Avni Rustemit.
- Kaso Rustemi, djali i xhaxhait të Avni Rustemit.
- Nexhmie Rustemit, e shoqja e Kaso Rustemit.
- Pëllumb Rustemi, 15 vjeç, djali i Kaso Rustemit.
- Ahmet Ruçi, 16 vjeç.
- Malo Laze, banor i lagjes Marinë.
VI. Sulmi mbi Libohovën në tetor 1943
Në fund të Tetorit 1943, e gjithë Libohova sulmohet nga forca të shumta partizane të ardhura nga gjith qarkori. Mbas një terrori mbi banorë të pafajshëm të Libohovës u torturuan dhe u vranë këta libohovitë:
- Tale Xhaxho, 65 vjeç, merrej me bujqësi.
- Nexhat Cico, 60 vjeç, merrej me bujqësi dhe blektori.
- Bahri Peça, 40 vjeç, merej me bujqësi dhe blektori
- Mukin Ruçi, 20 vjeç, e morën të sëmurë nga shtrati dhe e pushkatuan.
- Nelo Rudi, një trim i rallë pjesmarrës në luftën kundër andartëve grekë në 1914.
- Sehid Bejleri vritet në Teqe mëhallë.
- Nezir Shuaipi, 40 vjeç teneqexhi, vritet para shtëpisë.
- Bajram Leko, vritet në lagjen Kalista.
- Mustafa Kodra vritet në lagjen Kalista.
- Selam Beqiri vritet në lagjen Kalista.
- Ahmet Idrizi, 52 vjeç, mësues, vritet para shtëpisë së tij.
- Hiqmet Gugo, 44 vjeç, e çojnë në Poliçan dhe e egzekutojnë.
- Eqerem Gugo, i biri, 17 vjeç, e çojnë në Poliçan dhe e egzekutojnë.
- Servet Bashaka e pushkatojnë në Labovën e Kryqit.
VII. Në 17 Shtator 1943
Kapen nga njësitet guerile në qytetin e Kavajës dy studentët libohovitë që kishin mbaruar në Itali dhe pjesëmarrës në koferencën e Mukjes, dërgohen në Pezë dhe pushkatohen:
- Besnik Çano
- Qeramudin Sulo
VIII. Vritet Hadi Kasimati
Në fillim të tetorit 1943, Hadi Kasimati juristi i shquar Libohovit i cili jetonte në Korçë dhe ishte vetëm 25 vjeç , kapet dhe pushkatohet me urdhër të Enver Hoxhës.
IX. Në 14 Shkurt 1944, Libohova u mbyt në gjak
Natën e errët në orën 23.00 Libohova rrethohet me mbi 500 trupa partizane dhe me egërsi u lëshuan kundër popullit të Libohovës (gra, fëmijë, pleq), një terror i paparë. Lufta vazhdoi deri afër mëngjesit, lagjet Teqe mëhallë dhe Marinë ishin pothuajse të boshatisura. Agresorët afër mëngjesit mbasi vranë, plagosën, dogjën shtëpi u larguan për në Poliçan. Në Libohovë ra zia, dëgjoheshin vetëm vajtimet e nënave dhe grave në Loçan ku shumë nacionalistë ngelën të vrarë e shumë të tjerë pa shtëpi, ushqime dhe të plagosur, një tragjedi e vërtetë që duhet mbajtur mend gjatë. Në këtë betejë dhanë jetën:
- Shiko Peça, ish komandant i çetës së Libohovës në Luftën e Vlorës 1920, patriot.
- Xhevat Peça, djali i Shiko Peçës
- Shefki Peça, djali i Shiko Peçës
- Shezo Myslimi, komandant i çetës së Ballit Kombëtar
- Sulo Bilibashi
- Sado Bilibashi
- Kadri Leko
- Masar Ruka
- Braho Bano
- Hasan Bano
- Teme Hysa
- Enver Hysa
- Çerçiz Hysa
- Mujo Çepo
- Servet Çepo
- Seit Roshi
- Sulo Ruçi
- Islam Ruçi
- Daut Karavidha
- Sherif Hunda
- Teki Kodra
- Shefqet Beqo
- Tajar Beqo
- Ramo Rustemi
- Izet Tusuni
- Eqerem Tusuni, i biri
- Baftiar Havo
- Vedat Lulushi
- Neshet Sinani
- Neshet Shyti
- Ramo Maçi
- Xhelal Maçi
X. Në 19 Shkur 1944, pushkatohen me gjyqin partizan në Poliçan:
- Riza Selami 75 vjeç
- Hyse Zhuhuni, poet popullor
- Bilal Ruçi
- Sefer Tusuni, memec
XI. Viktima të tjerë të terroristëve komunistë ishin:
- Sulo Ismailati
- Fehmi Kulla nga Nepravishta
- Selami Bilibashi nga Nepravishta
- Vesaf Hoxha nga Nepravishta
- Nazif Mushi nga Nepravishta
- Xhafer Mushi nga Nepravishta
XII. Mbas marrjes së pushtetit nga komunistët në 1944 u dënuan me gjyq ushtarak:
- Hysen Havo në vitin 1945
- Nole Roshi në vitin 1945
- Nevrua Beqiri në vitin 1945
- Llahmi Rustemi në vitin 1945
- Idajet Kulla në vitin 1947
XIII. U burgosën dhe u dënuan me burgime të rënda:
- Amir Xhaxho
- Elmaz Libohova
- Sheqfqet Libohova
- Is’han Libohova
- Tomor Aliko
- Bilush Rustemi
- Selaudin Xhaxho
- Ilia Verdhi
- Miço Verdhi
- Sevasti Verdhi
- Amir Merdani
- Hasan Merdani
- Atif Merdani
- Tefik Gabrani
- Astrit Tusuni
- Skëndo Tusuni
- Hilmi Leko
- Hajri Tata
- Niaz Nallbani
- Muhamet Bako
- Hajri Neviri vdiq në burg
- Shazivar Islami vdiq në burg.
- Hyqmet Roshi vdiq në birucë me tortura.
- Flamur Bilibashi
- Demir Hunda
- Selami Hysa
- Selman Aliko
- Duro Bilibashi
- Ron Çobani
- Hamid Kroi
- Ali Qori
- Siro Roshi
- Mehmet Zaimi
- Fitim Ruçi
- Jupe Vedra
- Iliaz Spahiu
- Muharem Bejleri vritet në burg
- Avdulla Selami
- Dervish Bejleri
- Nevruz Bejleri vdes në birucë
- Fuat Asllani, ish ministër
- Suat Asllani
- Abedin Nepravishta
- Myzafer Pipa vdes në birucë
- Arshi Pipa
- Abaz Shehu vdes në burg
- Sofie Verdhi
- Zija Bejleri
- Haki Lile
- Shaho Lile
- Asim Bejleri
XIV. Familje të internuara
- Ollga Libohova
- Hasibe Lile
- Veibe Lile
- Selman Aliko
- Fete Bilibashi
- Izudin Çobani
- Ibrahim Zaimi
- Sehadete Tusuni
- Xhelal Xhelo
- Hajdar Islami
- Sadika Tusuni
XV. Familje të cilësuara kulakë
- Asim Bejleri
- Hamid Ismailati
- Izudin Çobani
- Haki Lile
- Karafil Beqo
Kalvari i vuajtjeve vazhdoi gjatë gjith viteve të pushtetit komunist, si në mjerimin ekonomik, por edhe ne atë intelektual. Në çdo gjë lufta e klasave dhe biografia ishte mbi të gjitha. A mos ka përsëritje të historisë se shenja të hakmarjes dhe luftës së klasave nga Rilindja e sotme janë çdo dit evidente. Njerëzit e aftë dhe rinia çdo ditë largohen nga Libohova?
