Luan Rama: Romani im më i fundit nga Botimet ‘Fauves éditions’, Paris
(Mon dernier roman par Fauves éditions, Paris)
Traduit par Sébastien Grincourt.
“Une si longue absence”
Një falenderim të veçantë për përkthyesin dhe botuesin.
—–
Dy fjalë për lexuesin (Avant propos par l’auteur)
Historia, arkivat, ngjarjet reale kanë qenë gjithnjë një burim i madh ku letrarët janë frymëzuar për veprat e tyre. Duke përkthyer para disa kohësh kujtimet e kolonelit André Ordioni që për një shekull kishin mbetur veçse në dorëshkrim, ishte thjesht një letër e tij dërguar gruas nga fronti shqiptaro-maqedonas në fundin e Luftës së Madhe çka më nxiti të shkruaja një roman. Në atë letër ai tregonte se gjatë një udhëtimi me disa kapitenë e serxhentë në malet shqiptare rrëzë një shkëmbi kishte pikasur disa trupa që vetëm kur ishin afruar dalluan se ishin gjashtë ushtarë të një patrulle austriake. Vallë po flinin? Shpejt ata kuptuan se gjatë një stuhie dëbore ajo patrullë austriake ishte detyruar të ndalonte por nga bora e madhe më së fundi, ashtu të mbledhur bashkë me armët e tyre ata kishin ngrirë. Me ardhjen e pranverës dhe shkrirjen e dëborës më së fundi trupat e tyre ishin shfaqur sërish. Këtë kolonel që në një ditë beteje do të luftonte padyshim kundër tyre, ajo pamje e preku dhe ai vendosi ti varrosë dhe ti nderojë me një breshëri armësh, çka në front do të dukej si një diçka absurde dhe e dënueshme nga gjeneralët e tij, por ai bëri atë që i tha zemra dhe detyra e një ushtaraku të vërtetë. I ngacmuar nga kjo dhe gjatë një udhëtimi në Korçë dhe malet përreth ku kishte luftuar ky komandant regjimenti, u ndesha me gjurmët e ushtrisë franceze L’Armée d’Orient, pashë vendet e luftës dhe dëgjova tregimet e fshatarëve për gjyshërit e tyre që luftuan krah francezëve. Dhe kështu fillova të imagjinoj portretin e atij njeriu dhe vitet që përjetoi në ato male bashkë me luftëtarë shqiptarë. Shpejt ky fiksion do ti shëmbëllente jetës së atij njeriu që i kishte shkruar dhjetra e dhjetra letra gruas së tij. Ishte një kolonel sa i ashpër në vijën e zjarrit aq dhe i ndjeshëm ndaj ushtarëve të tij, ndaj poezisë e natyrës ku dhe një natë plot xixëllonja pas betejës atë e ngazëllente, ku një meshë në një shapelë natyrore lehtësonte plagët e tij të luftës.
Eshtë e vërtetë që luftrat e bëjnë njeriun të ashpër, brutal dhe nganjëherë barbar, por në atë nderim që u bëri atyre ushtarëve të vdekur kishte diçka prekëse, humane dhe burrërore, çka tregonte për një zemër të madhe. Gjatë Luftës së Dytë Botërore, në frontin e luftës mes ushtrisë franceze e gjermane, ushtarët kundërshtarë i kishin lënë për një natë armët e tyre dhe të bashkuar kishin festuar natën e fundit të një viti dhe pragun e një viti tjetër që fillonte. Ata e ndjenin se ajo luftë nuk ishte e tyrja por e gjeneralëve dhe politikës. Mjerisht, edhe sot luftrat vazhdojnë në emër të ideologjisë, fesë, nacionalizmit. Nga Neroni e deri tek Putini i sotëm diktatorët vazhdojnë të ndezin zjarret e luftës, të urrejtjes dhe shkatërrimit të botës. Historia e kolonelit Ordioni na kujton se në çdo luftë, do të jetë gjithnjë shpirti human ai që do të triumfojë mbi errësirën dhe barbarinë.
L’histoire, les archives, les évènements réels ont toujours été une grande source dont se sont inspirés les littéraires dans leurs œuvres. Ayant traduit il y a quelques temps les souvenirs du colonel André Ordioni restés plus d’un siècle sous forme de manuscrits, ce fut une simple lettre envoyée à son épouse depuis le front albano-macédonien à la fin de la Première Guerre mondiale qui m’incita à écrire ce roman. Il écrivait dans cette lettre qu’au cours d’un trajet dans les montagnes albanaises avec des capitaines et des sergents au pied d’un rocher il avait remarqué des corps, et ce fut seulement en s’en rapprochant qu’ils notèrent qu’il s’agissait de six soldats d’une patrouille autrichienne. Mais dormaient-ils ? Ils comprirent rapidement que suite à une tempête de neige la patrouille autrichienne avait été obligée de s’arrêter, mais finalement à cause de la chute de neige massive, ils avaient fini par geler sur place avec tout leur armement. Avec l’arrivée du printemps et la fonte de la neige, leurs corps étaient réapparus. Alors qu’un jour de bataille ce colonel les aurait indubitablement combattus, il fut ému par cette vision et il décida de les inhumer et de les honorer par une rafale de tirs. Ce qui au front paraîtrait une chose absurde et condamnée par ses généraux, lui le fit en suivant son cœur et son devoir en tant que véritable soldat.
Intrigué par ce fait et profitant d’un voyage à Korça et dans les montagnes alentours où avait combattu ce commandant de régiment, je suis tombé sur les traces de l’armée française de L’Armée d’Orient, j’ai vu les lieux de combats et entendu les récits des paysans pour leurs grands-pères qui avaient combattu aux côtés des Français. Je me mis ainsi à imagine le portrait de cet homme et les années qu’il vécut dans ces montagnes avec des combattants albanais. Rapidement, cette fiction reflèterait la vie de l’homme qui avait écrit des dizaines et des dizaines de lettres à sa femme. C’était un colonel aussi dur sur la ligne de front que sensible à l’égard de ses soldats, de la poésie de la nature dont il s’émerveillait après une bataille au cours d’une nuit emplie de luciole, ou dont une messe dans une chapelle naturelle soulageait ses blessures de guerre.
C’est vrai que les guerres rendent les hommes durs, brutaux et parfois barbares, mais dans cet hommage rendu à ces soldats morts il y avait quelque chose de touchant, d’humain et de viril, ce qui démontrait un grand cœur. Pendant la Deuxième Guerre mondiale, sur le front entre les armées française et allemande, les soldats ennemis avaient laissé de côté leurs armes pour une nuit et s’étaient unis pour fêter la dernière nuit de l’année et le seuil de la nouvelle qui commençait. Ils sentaient bien que cette guerre n’était pas la leur mais celle des généraux et de la politique. Malheureusement, aujourd’hui encore les guerres se poursuivent au nom de l’idéologie, de la foi, du nationalisme. Depuis Néron et jusqu’à Poutine aujourd’hui les dictateurs continuent d’allumer les feux de la guerre, de la haine et de la destruction du monde. L’histoire du colonel Ordioni nous rappelle que dans toute guerre, ce sera toujours l’âme humaine qui triomphera de l’obscurité et de la barbarie.
