Dr. Eduard A. Skufi: Gjaku mbi unazë
Tregim
Ndoshta bukuria dhe e vërteta e jetës qëndron në faktin, se ajo mbetet e paparashikueshme, duke mos ju nënshtruar arsyetimeve njerezore. Ajo rrjedh me kohën dhe njerëzit duhet të ndjekin rrjedhën e saj. Të vetmet që fshehin potencialin, per të ndryshuar rrjedhën janë surprizat, që mund të mbeten jo thjesht si kujtime, por të modifikojnë qasjen ndaj jetës…
Dhe ja, një surprizë e tejskajshme, me ngjyrat e një tragjedie antike, më shpërthen nga memorja në këto rreshta. E bukur tragjedia, si formë e lartë e artit, po për ta lexuar, por jo ta takosh në jetën e zakonshme, me format e saj të pabesueshme, deri sa të mbetet si një goditje shokuese emocionale, në shfaqje episodike, që as vitet nuk e zbehin.
…Ajo surprizë erdhi në një ditë pranvere, në të përditshmen profesionale të një mjeku dhe kolegëve të tij, në shërbim të pacientëve. Atë ditë profesori mungonte, pasi detyrimi shkencor e kishte çuar në një simpozium oftalmologjik, në Konstandinopol, duke e lënë përgjegjësinë e klinikës tek unë. Para disa muajsh kishte ardhur nga Londra Dr. Spirua, për kualifikim post universitar në institutin tonë dhe mua më ishte ngarkuar detyra të kujdesesha për ecurinë e tij. Ai ishte një epirot tipik, sa flegmatik aq dhe shpërthyes, me nivel dinjitoz si intelektual dhe profesional, e me një portret simpatik e miqësor ku evidentoheshin buzëqeshja dhe mirësjellja. Atë ditë në fytyrën e tij lexohesh një gëzim i veçantë, që i jepte më tepër shkëlqim.
Ngarkesa intensive më bëri ta harroi për pak atë konstatim. Mbasi vizitova një të ri student me glaukomë, thirra Spiron që ti bënte lazer. Sa ta përgatisin pacientin për ndërhyrjen, shkuam për një kafe ekspres në dhomën e ndënjies. Ai u ul në kolltuk dhe i emocionuar, filloi rrëfimin e tij:
– Sot martohem! Martesë e ‘nxituar’, nga kushtet… – ndërkaq u mendua pak dhe vazhdoi: – Jeta ime ka qënë një dramë. Qysh në adoleshencë humba baban, nga një aksident automobilistik. Ai ishte inxhinjer, por punonte pa pushim, që mua dhe motrës sime mos na mungonte asgjë. Një mbrëmje ai nuk u kthye në shtëpi. Makina e tij ishte ndarë mëdysh mbi një kollonë elektrike. Inspektori rrugor na solli orën e tij, kryqin me xinxhir, syzet dhe çantën. Kështu babanë nuk e pashë më. Sikur e rrëmbeu diçka, tha ai dhe kafja ju derdh nga emocioni… Nëna ime nuk mund ta suportonte dhimbjen dhe zemra e saj reagoi me aritmi dhe luhatje të tensionit arterial. Ajo ishte një arsimtare e përkushtuar, por dhe një nënë e dhëmbshur. Qysh atëherë ndjehesha i burrëruar. Mbasi mbarova liceun me rezultate të larta dhe mora vlerësimin ”Proficiency”, për gjuhën angleze, u ndjeva disi i armatosur. Kështu fitova të drejtën për të ndjekur studimet, në Universitetin e Mjekësisë të Athinës. Por në vitet e shkollës kisha njojtur një vajzë që quhej Kleopatra, çka ishte dhe dashuria ime e parë. Ajo, me mbështetjen financiare të prindërve, do të vazhdonte University College of London për farmaci. Kështu që duhet të ndaheshim. Këtë ia thashë dajës tim që ishte biznesmen dhe ai më premtoi se do të më ndihmonte, për studimet e mia jashtë vendit. Mamaja nuk e priti mirë, megjithatë më lejoi të shkoj në Londër, në University of Cambridge, MedicalnSchool. Aty veç studimeve mbarova dhe një kurs perfeksionimi të gjuhës, Oxford British Language. Ndërkaq më duhej të bëja paralelisht dhe ndonjë punë tjetër, për të kompensuar harxhimet. Gjithçka shkonte mirë si me studimet dhe me Kleopatrën. Në vitin e fundit të universitetit, marrëdhëniet me të po ndryshonin. Ajo me pretekstin e ngarkesës mësimore, shpesh refuzonte të takoheshim. Një natë shkova në një restaurant me emër. Sapo hyra në sallë, në një qoshe pashë Kleopatrën me një profesorin e saj. Ngrinin gotat e verës, ndërsa unë piva me fund gotën time farmak dhe i dëshpëruar u largova pa rënë në sy. Kështu Kleoptra e zgjuar dhe e pa besë, shkëmbeu dashurinë me ambicjet për karrierë. Pasi u diplomova, mora paralelisht dhe doktoratën e u ktheva në Athinë. Punova një vit në urgjencën e një spitali qëndror, por kisha detyrimin profesional, të bëja një vit shërbim mjekësor në një qëndër shëndetësore rurale. Unë shkova në Milo, një ishull i vogel, romantik ku veç mjekësisë, më rrëmbeu leximi dhe arkeologjia. Atje gjeja veten time dhe vrisja mërzitjen. Njëkohësisht prisja përgjigjen për t’u specializuar. Në ditët e fundit në ishull, më erdhi përgjigja nga ministria, për specializim mbas pesë vjetësh. Nuk dija si ta përballoja këtë lajm. Një mbasdite e bisedova me nënën duke i shprehur mendimin se nuk mund të prisja kaq gjatë, duhej të specializohesha diku në një klinikë me reputacion, ndersa shpenzimet do t’i mbuloja vetë. Nëna më përkëdheli dhe mbasi më përqafoi më tha:Suksese bir të uroj, por prapë do të ndahemi, prapë do të mbetem vetëm…
Spirua në atë çast bëri një pauzë dhe sytë ju mbushën me lot, mandej vazhdoi: – Kështu u riktheva në Londër, ku u specializova për oftalmologji në Moofields Eye Hospital. Një mbrëmje duke pritur në aeroport për t’u kthyer në Athinë, Heathrow më njohu me Elektrën, një vajzë flori, por aq me shkëlqimin e jashtëm, sa dhe me bukurinë e brendshme të saj. Kështu në fluturim, mes yjeve dhe hënës lindi dashuria. Ajo ishte në përfundim të studimeve në London School of Economics and Political Science. Por kishim dhe të dhëna të përbashkëta të fatit dhe ajo ishte jetime pasi në fëmijërinë e saj, e kishte humbur babain nga një atak kardiak, por insistonte në shkollimin e saj me sakrifica. Por mua më stepte pak emri i saj, që kishte dalë nga tragjedia e Sofokliut, se jeta më kishte bërë stupersticioz… Një ditë më dhuroi një kukull të vogël, që kur e shtypje pak, ndriçohej dhe thoshte ‘baba’, ndërsa unë i fala një zemër floriri. Dhe sot, miku im, kemi martesën në rreth familjar, në Patra. Kam dëshirë të vish në dasëm, -shtoi.
Unë u ngrita e përqafova dhe mbas urimit i thashë: – Po, do të vij, por kam çuar makinën për kontrollin vjetor, shpresoj se do të jetë gati mbasdite.
Ndërkaq hyri në dhomë Monika, mjeke italo-zvicerane nga Lugano, që kualifikohej mbi kirurgjinë e kataraktit. Mesa duket diçka kishte dëgjuar fshehurazi dhe nuk doli nga temperamenti sanguin, duke i shprehur dëshirën Spiros, që të ishte dhe ajo e ftuar në dasëm, pasi kishte kuriozitetin të asistonte në një dasëm greke. Mandej u kthye nga mua, fillimisht duke më ledhatuar me fjalët e saj: – Dottore, të lutem, mund të iki më herët nga klinika të përgatitem.
Mbasi dakortova me të, e këshillova të largohej me qetësi, pasi kolegu nuk donte ta publikonte atë lajm.
Pas përfundimit të detyrimeve profesionale u larguam nga klinika.
– Ku shkon? – më tha Spirua.
– Të marr taksi. – iu përgjigja shpejt.
– Pse nuk të pëlqen ‘Benz Mercedesi’ im modern? Makina është dhe e stilit anglez. Ikim bashkë, – tha.
Kur iu afruam veturës, unë instiktivsht hapa derën e djathtë për t’u futur dhe aty pashë timonin.
Spiro qeshi: – Të paralajmërova për stilin anglez.
Në makinë mbi foton e bukur të Elektrës, ai kishte varur me kordhele, një kryq të vogël dhe unazën me gur të çmuar, që do t’i vinte në dorë nuses. Pranë saj ishte kukulla që thoshte ‘baba’, dhuratë e Elektrës dhe fotografia e nënës. Midis sedileve ndriçonte një tufë trëndafilash të bardhë, të freskët me piklat e vesës mbi të, aroma e të cilave ndihesh në gjithë kabinën.
Spirua vuri një kasetë dhe muzika e këngës Πόσο σ’ αγαπώ ( Sa të dua), në zërin melodioz të J. Parios na mbushi me kënaqësi. Ai e shtoi shpejtësinë duke e shoqëruar këngën dhe në dorën e djathtë mbi timon, unë vura re një verore, si gërshetë me moline vishnje dhe të bardhë. Ai e kuptoi.
– Ma dhuroi Elektra ditën e pranverës, – tha duke qeshur.
Po ajo që më bëri përshtypje ishte një unazë që ai mbante, në gishtin e katërt të dorës së majtë. Spirua ma lexoi mendimin dhe duke qeshur më spjegoi:
– Ky është ritual katolik, thonë se në atë gisht ndodhet Vena Amoris, që lidh direkt unazën me zemrën.
– Interesante, – plotësova unë.
Kështu me bisedat e këndshme mbërritëm në ofiçinë, për të marr makinën time, mbas kontrollit teknik. Biseduam shkurtimisht për planin e udhëtimit, pasi koha ishte e reduktuar. Unë do të merrja dhe Monikën dhe do t’i bashkoheshim eskortit, rreshtit të makinave.
Mbas një ore kur dielli shkonte drejt perëndimit dhe disa re në gri filluan të shtohen, u nisëm mes gëzimit dhe haresë. Vendosa në radio muzikë epirote dhe Monika mes asaj atmosfere të këndshme tha: – Sa mirë, jepu decibel kënaqësie emocioneve.
Dhe spontanisht filluam ta shoqëronim këngën ‘a capella’. Qielli u mbush me re dhe një shi i imët filloi. Kur celulari tingëlloi, pashë SMS e Spiros: “Kini kujdes, makina në këtë shi mund të rrëshqas, Përqafime…”.
Qeshnim të dy me Monikën mes shakave dhe haresë. Pas pak makinat para nesh ndaluan. Prisnim, me mendimin e një trafiku të shtuar. Muzgu kishte rënë. Në një moment, vura re se udhëtarët që dilnin nga makinat, po rendnin. Nga kurioziteti dola dhe unë. Në sfond dallova një maune të madhe me konteiner, që kishte bllokuar rrugën dhe grumbull njerëzish në panik, që ulërinin.
Vrapova dhe me një fryme u ndodha atje pranë. Ç’të shihja! Benzi i Spiros ishte gati i gjithë i futur, midis rrotave dhe konteinerit. Dëgjoheshin të qara, klithma, kuje, fragmente bisedash telefonike, që informonin ndihmën e shpejtë, policinë dhe inspektoriatin rrugor.
Spontanisht mes ankthit dhe emocionit të dhimbshëm iu afrova më tepër makinës. Ajo e shfiguruar tymoste cigaren e fatkeqësisë. U mundova të hap me forcë derën e majtë të makinës, ku dukej i mjergulltë profili i nënës së Spiros mbështetur në xham. Po Spirua ku ishte? Ku ndodhej vallë! Ana e makinës ku ndodhej Spirua ishte shtypur krejtë, ishte bërë një masë e vetme me fundin e konteinerit.
– Spiro, Spiro, – thirra me forcë.
Po më kot e kërkoja, por ai nuk më dëgjonte. Tentova të futem tek pjesa e konteinerit ku ishte shtypur makina, por një dorë nuk më lejoi.
Dëgjohej sirena e makinës së policisë, autoambulancës, asistencës rrugore dhe zhurma e një autovinçi. Pa vonesë ata filluan të sharronin derën për të nxjerrë nënën e Spiros, e cila fatmirësisht apo fatkeqësisht ishte akoma e gjallë.
– Lermëni, mua të gjorën, djalin më sillni, dhëndrin e nënës, – u dëgjua dhimbja e shpirtit të saj.
Unë nuk ndahesha nga kërkimi dhe mes lotësh, u futa nga sedilja e deformuar e anës së majtë, duke kërkuar.
– Ah, “stili anglez”, – bëlbëzova!
Spiron nuk po e gjeja. Si është e mundur, mendoja. Si mund të kaloj nga një gjëndje fizike në një tjetër pa gjurmë!…
Në atë moment vura re në terr, midis llamarinave, një pjesë dore, këmishën e bardhë dhe veroren në të. Dora e ngrirë e Spiros, e drejtuar nga unaza pikonte gjak mbi të dhe pikëzat e shiut lyer me gjak, kullonin mbi fotografinë e Elektrës. Trëndafilat e bardhë ishin shpërndarë si kurorë. Ndërsa kuklla e ngecur, mbi timonin e thyer lëshonte një ‘baba’ të mekur. Diku poshtë nga errësira, dëgjohesh melodia e këngës “Sa të dua”, me vargun “po ta them me dridhje dhe dhimbje”, që zvaritej në tinguj të fragmentuar dhe të shtrembëruar e shoqëruar me një fishkëllimë të shiritit të kasetës…
E padukshmja e fshehur u bë e dukshme!
– Jo, nuk ka mundësi, shpëtojeni, ju lutem, – vazhdoja të thosha.
Më tërhoqën prej andej dhe më ulën pranë makinës. Mbështeta kokën mbi të, lotët me shkonin çurk, lotonte gjithe qënia ime… kisha mbetur i ngirë, nuk kisha më forcë. Vdekja e pa mëshirëshme e kishte shtrirë pelerinën e saj mizore, mbi trupin e Spiros, me skenarin e saj, në një tragjedi pa kuinta. Spirua u martua fatkeqësisht me vdekjen e pa dëshiruar, në atë ditë pranvere që na dimëroi shpirtin. Ndërsa retë e zeza në qiell, e kishin ndarë hënën në copëza, ashtu si dhe zemrën time. Ishte një moment kulmor i dhimbshëm dhe i paharrueshëm.
Ajo nuk ishte një tragjedi e vetme, por tragjedi në akte. E papritura e një momenti shokues, që fshihte efekte emocionale transformuese, të një brengë që kurrë nuk shuhet…
Mirëpo mendimi metafizik i qënies njerëzore, çuditërisht abstragon pa limit, në mundësimin e të pamundshmes!
Të nesërmen, ceremonia e varrimit ishte vazhdim i dhimbshëm i atij akti tragjik. Nuk kishte më të dhimbshme sesa të shikoje Elektrën nuse, me fustan të bardhë dhe një mantel të zi nga koka deri në supe, me një tufë trëndafilash të kuq në dorë, ndërsa nëna në karrocë invalidi, me dorën e fashuar, që mbante në të një trëndafil të bardhë, me këmbën në gips dhe njolla mavi në gjithë fytyrën, të asistonin në lamtumirën e fundit, në atë dasëm-varrim. Skenë që të ngjante, si një pasazh filmik sa prekës, po aq dhe tronditës…
Asgjë, nuk pipëtinte veç lotëve dhe pasthirrmave të dhimbjes. Ishte një imazh goditës, që të vriste. Etydi shkërmoqës i papritur, i një copëze të bukur jete dhe shndërrimi në një makabritet mbetën. Arkmorti nuk u lejua të hapej. Kështu u ndamë fizikisht për gjithmonë me Spiron, por kujtimet vazhdonin të shfaqeshin në një trishtim pulsant… Dhe mua më rezononin fjalët e tij, si apoteozë poetike “Lumturia nuk ju serviret të gjithëve, shpesh herë ajo është përtej mundësive dhe dëshirës njerëzore”.
…Mbas një viti mora një mesazh prekës nga nëna e Spiros, me të cilin më njoftonte se të djelën në kishën e Shën Spiridhonit, do të zhvillohej ceremonia e pagëzimit të djalit të Spiros , Spiros junior. Mes gëzimit të pa përshkruar mendova: “Si është jeta me një dorë ti merr me tjetrën ti jep”.
Kjo vazhdimësi harmonike është dhe esenca e bukurisë së saj…
Mars 2025.
