Lahuta Shqiptare dhe Gabimi Strategjik i Shtetit
Albanian & English:
Si Serbia Mori Epërsinë në UNESCO dhe Çfarë Duhet Bërë Tani
Nga Cafo Boga – 11 Dhetor 2025
Së fundi lahuta shqiptare hyrin në UNESCO dhe shqiptarët u gezuan për këtë lajm të mirë, por shumë të vonuar. Nga kjo arritje për mbrojten e lahutës si një pasuri e jona kombëtare u bënë shumë reagime dhe postime në Facebook për ta përhap këtë lajm. Mirëpo sot po lexoja një koment të bërë nga një që besoj të ishte gazetare në Shqipëri, por fatkeqësisht me kaloi pa e shënuar emrin. Ajo bënte një sqarim se lahuta shqiptare u regjistrua si trashëgimi në rrezik. Kjo gjë më zgjoi një kuriozitet që të bëj një investigim të duhur dhe ta spjegoj të vërtetën.
Prej shekujsh, lahuta ka qenë një nga simbolet më të lashtë të identitetit kulturor shqiptar. Ajo është një instrument autokton iliro-epirot, i ruajtur në trojet shqiptare që nga lashtësia e deri në ditët tona, një dëshmi e rrallë e vazhdimësisë kulturore në Ballkan. Megjithatë, pavarësisht kësaj trashëgimie të jashtëzakonshme, Shqipëria për shumë vite e la këtë pasuri krejt të pambrojtur në arenën ndërkombëtare. Rezultati? Serbia e regjistroi guslën—variantin e saj të vonshëm të lahutës—si “pasuri botërore” të UNESCO-s, ndërsa Shqipëria, shumë vonë, e regjistroi lahutën si “trashëgimi në rrezik”.
Ky është një gabim strategjik që kërkon shpjegim, korrigjim dhe mbi të gjitha vullnet kombëtar. Mbi te gjitha kerkon edhe pergjegjesi nga ministria perkatse per ted y arsyet se pse qeveria u vonua ber ta bere regjistrimin dhe dy pse e beri regjistrimin e gabuar. Kjo eshte nje teme qe duhet te diskutohet ne Parlamentin Shqipatre dhe te merren mas ate nevojshme qe gabmi te tilla pos te behen me, qe si duket rriedhin si pasoj e emrimit si misnistra amator qe nuk kan njohuri te duhura per punen dhe rolin qe ata duhet te ushtrojne.
Serbia lëvizi shpejt – Shqipëria vonoi pa arsye
Në vitin 2018, Serbia regjistroi guslën në listën më prestigjioze të UNESCO-s: Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity. Kjo lëvizje i dha Serbisë epërsi të madhe simbolike dhe kulturore. Në sytë e opinionit ndërkombëtar, instrumenti u paraqit si traditë serbe e thellë dhe e gjallë.
Ndërkohë, Shqipëria nuk reagoi për vite me radhë. Vetëm në vitet e fundit nisën përpjekjet për regjistrimin e lahutës—por jo në listën kryesore të UNESCO-s, por në kategorinë më të dobët: “Pasuri në Rrezik”. Kjo kategori nënkupton se tradita është drejt zhdukjes, ka pak bartës, dhe kërkon masa urgjente shpëtimi.
Dallimet thelbësore: Lahuta shqiptare vs. Gusla serbe
Lahuta ka origjinë të lashtë iliro-epirote, e dokumentuar në trojet shqiptare shumë para mbërritjes së sllavëve. Gusla u shfaq vetëm pas shek. XII, pasi serbët adoptuan instrumentin në krahinat shqiptare. Lahuta ka tel prej bishtit të kalit dhe lidhet me Eposin e Kreshnikëve. Gusla u përdor për krijimin e epikës serbe me tone shtetërore e kishtare. Prandaj lahuta është forma origjinale, ndërsa gusla variant i vonshëm.
A mund të ketë dy regjistrime për të njëjtin instrument? Po.
UNESCO lejon regjistrime të shumëfishta, qofshin të përbashkëta apo të ndara. Serbia mund të ketë guslën e saj, ndërsa Shqipëria lahutën. Madje mund të bëhet një dosje e përbashkët Shqipëri–Kosovë–Mal i Zi.
A mund të korrigjohet gabimi? Po, absolutisht po.
Shqipëria duhet të përgatisë një dosje të re për lahutën në Listën Kryesore të UNESCO-s, të bashkëpunojë me Kosovën dhe Malin e Zi, të dokumentojë origjinën ilire dhe të ndërtojë një narrativë të fortë historike.
Përfundim: Një instrument, një histori, një detyrim kombëtar
Lahuta është shumë më tepër se një vegël. Ajo është zëri i epikës shqiptare, kujtesa e brezave dhe dëshmia e autoktonisë mijëravjeçare. Ky është momenti që Shqipëria të veprojë, që lahuta të marrë vendin që i takon në UNESCO dhe në historinë kulturore botërore.
Turp për qeverinë që lejon gabime të tilla.
———————
English translation:
The Albanian Lahuta and the Strategic Mistake of the State
How Serbia Gained the Upper Hand in UNESCO and What Must Be Done Now
By Cafo Boga – December 11, 2025
Recently, the Albanian lahuta entered UNESCO, and Albanians celebrated this good—though very delayed—news. Many Facebook posts appeared praising this achievement for the protection of our national heritage. However, earlier today I came across a comment written by someone who seemed to be a journalist in Albania, though unfortunately I did not catch the name. The person explained that the Albanian lahuta was registered as “heritage in danger.”
This statement sparked my curiosity and prompted me to conduct a proper investigation and shed light on the truth.
For centuries, the lahuta has been one of the oldest symbols of Albanian cultural identity. It is an Illyrian–Epirote instrument preserved in Albanian lands from antiquity to the present day—a rare testament to cultural continuity in the Balkans. Yet despite this extraordinary heritage, Albania left this cultural treasure completely unprotected on the international stage for many years. The result? Serbia registered the gusle—its later variant of the lahuta—as a UNESCO “world heritage,” while Albania, much later, registered the lahuta only as “heritage in danger.”
This is a strategic mistake that demands explanation, correction, and above all, national will. It also requires accountability from the relevant ministry for two reasons: first, why the government delayed the registration for so long, and second, why it submitted the wrong category of registration. This is an issue that should be discussed in the Albanian Parliament, and concrete measures must be taken so that such mistakes are not repeated—mistakes that arise, it seems, from appointing amateur ministers who lack the necessary knowledge for the responsibilities they are given.
Serbia moved quickly – Albania delayed without reason
In 2018, Serbia registered the gusle in UNESCO’s most prestigious list: The Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity. This move gave Serbia a significant symbolic and cultural advantage. In the eyes of the international community, the instrument was presented as a deeply rooted and vibrant Serbian tradition.
Meanwhile, Albania did not react for years. Only recently did it begin efforts to register the lahuta—but not in the main UNESCO list. Instead, it placed it in the weakest category: “Heritage in Danger.” This designation implies that the tradition is nearly extinct, has few practitioners, and requires urgent safeguarding measures.
Key differences: The Albanian Lahuta vs. the Serbian Gusle
The lahuta has an ancient Illyrian–Epirote origin, documented in Albanian lands long before the arrival of the Slavs. The gusle appeared only after the 12th century, when Serbs adopted the instrument in Albanian-inhabited regions. The lahuta uses a horsehair string and is linked to the Albanian Epic of the Kreshniks. The gusle was used primarily for medieval Serbian epic cycles with state and church themes. Thus, the lahuta is the original form, while the gusle is a later variant.
Can two countries register the same instrument? Yes.
UNESCO allows multiple registrations—joint or separate. Serbia may have its gusle, and Albania its lahuta. A joint Albania–Kosovo–Montenegro file is also possible.
Can the mistake be corrected? Yes—absolutely.
Albania must:
1. Prepare a new file for the lahuta in UNESCO’s main Representative List.
2. Collaborate with Kosovo and Montenegro, where the tradition is vibrant.
3. Document the instrument’s Illyrian origin.
4. Build a strong, well-researched cultural and historical narrative.
Conclusion: One instrument, one history, one national obligation
The lahuta is far more than a musical instrument. It is the voice of Albanian epic poetry, the memory of generations, and evidence of our millennia-long indigenous identity. This is the moment for Albania to act—so the lahuta may finally take its rightful place in UNESCO and in world cultural history. Shame on any government that allows such mistakes. Shame on any minister who fails to value the nation’s own heritage. But there is still time to correct it—if there is will.
