26-vjeçari Erfan Soltani, i pari i dënuar me varje pse protestoi në Iran
Një i ri i arrestuar në valën e protestave në Iran është dënuar me vdekje dhe i është thënë se do të ketë një ekzekutim të menjëhershëm, sipas familjes së tij dhe një grupi për të drejtat e njeriut.
Erfan Soltani, 26 vjeç, u arrestua të enjten e kaluar në qytetin Fardis, pak më në perëndim të Teheranit. Disa ditë më vonë, autoritetet informuan familjen e tij se ekzekutimi i tij ishte planifikuar për të mërkurën, por pa dhënë detaje shtesë. Lajmin e konfirmoi grupi kurd i të drejtave të njeriut “Hengaw” me seli në Norvegji.
Gjykatat e Iranit nuk e kanë komentuar ende rastin e Soltanit dhe as nuk kanë njoftuar ndonjë ekzekutim në lidhje me protestat. Ndërprerja e internetit nga qeveria iraniane e ka bërë gjithashtu të vështirë marrjen e informacionit mbi gjendjen e tij dhe të tjerëve në situata potencialisht të ngjashme.
Awyer Shekhi i “Hengaw” i tha BBC-së se kishte frikë se kishte “shumë” raste si ai i Soltanit, duke theksuar shkallën dhe shpejtësinë me të cilën autoritetet iraniane po kryenin shtypje të dhunshme krahasuar me protestat e mëparshme.
Të martën, një nga të afërmit e Soltanit i tha BBC Persian se një gjykatë kishte dhënë një dënim me vdekje “në një proces jashtëzakonisht të shpejtë, brenda vetëm 2 ditësh”.
Soltani është banor i Fardis në Karaj, ku ka një dyqan rrobash. Ai u arrestua “në banesën e tij private”, tha Hengaw në një deklaratë. Autoritetet iraniane thuhet se nuk i kanë dhënë familjes së Soltanit më shumë informacione në lidhje me rastin e tij, duke përmendur vetëm se ai ishte arrestuar në lidhje me një protestë.
Motra e tij, e cila është avokate, u përpoq ta ndiqte çështjen, por autoritetet i thanë asaj se nuk kishte asgjë për të ndjekur, tha Shekhi për programin “Today” të BBC Radio 4.
“Ai është thjesht dikush që është kundër situatës aktuale në Iran… tani ai ka marrë një dënim me vdekje për shprehjen e mendimit të tij” – tha ajo.
Shekhi tha se të burgosurve në pritje të vdekjes në Iran zakonisht u jepet një vizitë e fundit nga të dashurit e tyre para ekzekutimit të tyre. Autoritetet iraniane i kishin thënë familjes se do të lejonin një takim me Erfanin para ekzekutimit të tij, por ende atij nuk i ishte lejuar asnjë kontakt me familjen e tij që nga arrestimi i tij, shtoi ajo.
Ka “shanse” që njerëz të tjerë në Iran të jenë në një pozicion të ngjashëm me Soltanin, por ka pak informacion rreth tyre për shkak të mbylljes së internetit, tha Shekhi.
Presidenti amerikan Donald Trump ka thënë se SHBA-të do të ndërmarrin “masa shumë të forta” kundër Iranit nëse ai ekzekuton protestuesit duke u thënë iranianëve të “VAZHDONIN TË PROTESTOJNË” në një postim në platformën e tij Truth Social. Ai tha gjithashtu se ka anuluar të gjitha takimet me zyrtarët iranianë “derisa të NDALOHET vrasja e pakuptimtë e protestuesve. NDIHMA ËSHTË RRUGËS”.
Autoritetet në Teheran vendosën një ndërprerje të internetit të enjten e kaluar, teksa protestat u përshkallëzuan dhe autoritetet shtuan goditjen e tyre vdekjeprurëse.
BBC dhe shumica e organizatave të tjera ndërkombëtare të lajmeve gjithashtu nuk janë në gjendje të raportojnë nga brenda Iranit, duke e bërë të vështirë marrjen dhe verifikimin e informacionit.
Agjencia e Lajmeve të Aktivistëve të të Drejtave të Njeriut (HRANA) me seli në SHBA tha se deri më tani kishte konfirmuar vrasjen e 2 417 protestuesve, si dhe 12 fëmijëve dhe 10 civilëve. Gati 150 persona të lidhur me forcat e sigurisë ose qeverisë janë vrarë gjithashtu, tha grupi.
Sipas HRANA-s, të paktën 18 434 protestues janë arrestuar gjatë trazirave. Kreu i gjyqësorit të Iranit, Gholamhossein Mohseni-Ejei, është zotuar për veprime të shpejta ligjore kundër atyre që ai i quajti “trazira”. Sipas Mohseni-Ejei, ata që kanë “kryer akte terroriste duhet patjetër të kenë përparësi për gjykim dhe ndëshkim”.
Autoritetet po planifikonin të zhvillonin gjyqe të hapura për disa nga figurat kryesore të përfshira në trazirat e fundit, dhe të hapura për median, tha ai të mërkurën.
Por trajtimi i çështjes së Soltanit nga Irani “përbën një shkelje të qartë të ligjit ndërkombëtar për të drejtat e njeriut”, tha deklarata e Hengaw, duke shtuar: “Trajtimi i nxituar dhe jo transparent i këtij rasti ka rritur shqetësimet në lidhje me përdorimin e dënimit me vdekje si një mjet për të shtypur protestat publike”.
“Erfan është protestuesi i parë që dënohet me vdekje, por ai nuk do të jetë i fundit”, shkroi Departamenti i Shtetit i SHBA-së në llogarinë e tij X në gjuhën persi. Protestat, të cilat thuhet se janë përhapur në më shumë se 180 qytete dhe qyteza në të 31 provincat, u nxitën nga zemërimi për rënien e monedhës iraniane dhe koston në rritje të jetesës.
Ato shpejt u zgjeruan në kërkesa për ndryshime politike dhe u bënë një nga sfidat më serioze për establishmentin klerikal që nga revolucioni islamik i vitit 1979. Të paktën 12 burra janë ekzekutuar në Iran gjatë 3 viteve të fundit, pasi u dënuan me vdekje në lidhje me protestat “Gruaja, Jeta, Liria” të vitit 2022.
Këto trazira mbarëkombëtare u shkaktuan nga vdekja në paraburgim e Mahsa Amini, një gruaje të re kurde e cila u akuzua nga policia e moralit për mbajtjen e hixhabit “të papërshtatshëm”. Grupet e të drejtave të njeriut thonë se ekzekutimi i fundit i tillë ndodhi më 6 shtator, kur Mehran Bahramian u var në Isfahan.
Grupi me seli në Norvegji, Iran Human Rights, raportoi në atë kohë se autoritetet kishin torturuar Bahramianin për të marrë rrëfimin e tij dhe se nuk pati një gjykim të drejtë. Ai u dënua me vdekje nga një gjykatë në janar 2024 me akuzën e “armiqësisë kundër Zotit” për vrasjen e dyshuar të një anëtari të Gardës Revolucionare në një protestë në Semirom në dhjetor 2022./lapsi.al
