Skënder Luarasi dhe Walt Whitman u larguan nga të gjitha veç lirisë…
Arben Iliazi
Më 19 janar 1900, lindi profesori i famshëm Skënder Luarasi, “Nder i Kombit” dhe ndër personalitetet më përfaqësues të inteligjencës shqiptare të shekullin XX. Biri i patriotit të shquar, Petro Nini Luarasi, do të ndiqte shembullin e të atit në përkushtimin e tij ndaj çështjeve kombëtare.
Skënder Luarasi e nisi aktivitetin letrar që në moshën 17-vjeçare. Ai ishte drejtues mediash, gazetar e publicist, përkthyes, dramaturg, me kontribute të rëndësishme në pedagogji dhe studimet historike. Ishte vullnetar në Luftën e Spanjës. Për bindjet republikane e antifashiste ai u burgos nga regjimi monarkist dhe vuajti kampet e përqëndrimit fashist. Pas çlirimit ndërmori nismën për themelimin e Lidhjes së Shkrimtarëve dhe qëndroi si anëtar i kryesisë së saj deri në nëntor 1949.
Në vitet 1946-1950, ushtroi detyrën e deputetit. Më pas e përjashtuan për disa vjet nga Lidhja e Shkrimtarëve, duke e akuzuar ‘’për veprimtari armiqësore’’, duke e etiketuar si ‘’historian borgjez’’ e ‘’oportunist’’ dhe pati censure e pengesa në botimin e veprave.
“Skënder Luarasi, Kasëm Trebeshina, Mehmet Myftiu e ndonjë tjetër, mbetën të vetëm në përpjekjen e tyre ballore ndaj diktaturës. Mungesa e karaktereve të fuqishme, ishte fatkeqësia më e madhe e letërsisë dhe e shoqërisë shqiptare në vitet ‘60. (Fatos Arapi. “Kujtohem që jam”, f.150).
Është e pafalshme dhe e turpshme që Skënder Luarasi, i cili u nda nga jeta më 27 prill të vitit 1982, të mënjanohet sot nga studimet akademike dhe programet shkollore.
Ai është shqipëruesi i Shekspirit, Gëtes, Shilerit, Uitmanit, Pushkinit, Bajronit me shokë. Të përmendura janë edhe punimet biografike (biografi i I.Qemalit, I.Boletinit, Migjenit etj.
Skënder Luarasi ishte i pari që i fali publikut shqiptar shijen e poezisë moderne amerikane, përmes përkthimit të librit “Fije Bari” të
Walt Whitman, “babait të vargjeve të lira”, bardit ikonik amerikan që tronditi botën letrare me besim në universalitetin e përvojave njerëzore, duke eksploruar në veprat e tij temën e lirisë, natyrës dhe komunitetit, përmes vargjeve ku festohet individualiteti dhe demokracia dhe krijohet një fizionomi e re poetike. Vargjet e lira të Whitman-it, kontribuan në zgjerimin e shprehjes poetike të lirisë edhe tek poetët shqiptarë të kohës.
Ne të dy-sa kohë që u gënjyem…
Poezi nga Walt Whitman
Ne të dy – sa kohë që u gënjyem!
Tani, në trup të ndryshuar shpëtojmë shpejt, si shpëton
Natyra;
Jemi natyra – shumë kohë qemë larg saj, po tani kthehemi,
Bëhemi bimë, fije, fletë, rrënjë, lëvozhgë;
Mbështillemi në truall – jemi gurë;
Jemi lisa – rritemi krah për krah drejt hapësirës.
Gjërmojmë – jemi çift kopesh t’egra, zot më vete si kushdo,
Jemi dy peshq që notojmë tok në det;
Jemi siç janë gonxhet – përhapim aromë nëpër lëndina, në
mëngjes e mbrëmave;
Jemi dhe pëgër’ bagëtish e drush e mineralesh;
Jemi dy zogj grabitës – fluturojmë sipër dhe vështrojmë poshtë,
Jemi dy diej – ne vetë e mbajmë peshën, pezull, si top, si yll
jemi si dy kometa;
Ecim në pyll me kthetra a putra – dhe biem pre;
Jemi dy re, para dreke e pas dreke, që endemi në qiell;
Jemi dete të përzier – dy nga ato valët gazmore, që rrokullisen
mbi njëra-tjetrën e lagin njëra-tjetrën.
Jemi siç është atmosfera, pranojmë, përmbajmë, dëbojmë;
Jemi shira, dëborë, të ftohtë, errësira – jemi secili pjellë e
pasojë e lëmshit të dheut,
U vërtitëm rreth e rrotull gjer u kthyem në shtëpi – ne të dy;
U larguam nga të gjitha veç lirisë, nga të gjitha veç gëzimit.
Përktheu në shqip: Skënder Luarasi.
