Një Ishull, Një Gabim: Investimet e Huaja Janë të Mirëpritura—Por Jo me Çdo Çmim. Zverneci Mund të Ndërtohet; Sazani Duhet të Ruhet
Nga Cafo Boga – 25 Dhjetor 2026
Njoftimi se Affinity Partners, e udhëhequr nga Jared Kushner, po ndjek një investim prej 1.4 miliardë dollarësh përgjatë bregdetit jugor të Shqipërisë ka ngjallur njëkohësisht entuziazëm dhe shqetësim. Investime të huaja të kësaj përmase janë të rralla për Shqipërinë dhe, nëse menaxhohen siç duhet, mund të sjellin infrastrukturë të nevojshme, vende pune dhe dukshmëri ndërkombëtare. Por jo çdo zhvillim është i njëjtë dhe jo çdo territor ka të njëjtën peshë.
Që në vitin 2024, kur Jared Kushner shprehu për herë të parë interes për të investuar në Shqipëri—pas projektit të tij të propozuar në Beograd—shkrova një artikull me titull “Vlerësimi i Projekteve Transformuese Turistike të Jared Kushner në Shqipëri: Përfituese, të Dëmshme apo Të Dyja për Vendin?”. Artikulli, i botuar më 24 mars 2024, u shpërnda fillimisht në faqen time në Facebook dhe më pas u publikua nga disa media. Në të, analizova të mirat dhe të këqijat e zhvillimit masiv të turizmit, vlerësova investimin e propozuar nga Kushner dhe paraqita atë që, sipas meje, do të ishte rruga më e përgjegjshme për Shqipërinë.
Tani që ky projekt duket se po afrohet gjithnjë e më shumë drejt realizimit, ndiej detyrimin ta rikthej këtë çështje në vëmendje. Ky shkrim është shkruar me shpresën që shqiptarët ta lexojnë me kujdes dhe të reflektojnë mbi vendimet që po merren në emrin e tyre. Vendimet që prekin pasuri kombëtare të pazëvendësueshme kërkojnë largpamësi, sepse sapo këto projekte realizohen, nuk ka më kthim pas. Ajo që humbet në emër të zhvillimit, shpesh humbet përgjithmonë.
Projektet e propozuara përfshijnë dy pasuri krejtësisht të ndryshme: zonën bregdetare pranë Zvernecit dhe Ishullin e Sazanit, një ish-bazë ushtarake në hyrje të korridorit Adriatik–Jon. Trajtimi i tyre si një paketë e vetme është një gabim.
Zhvillimi i Zvernecit për turizëm të nivelit të lartë është, në parim, i mbrojtshëm. Shqipëria prej kohësh ka identifikuar pjesë të bregdetit të saj për rritje turistike dhe Zverneci ndodhet në tokë kontinentale, është i aksesueshëm dhe tashmë pjesë e një korridori më të gjerë zhvillimi. Nëse një zhvillim i tillë respekton rregulla të qarta planifikimi, mbrojtje mjedisore dhe integrim me ekonominë lokale, ai mund të sjellë vlerë pa dëmtuar në mënyrë të pakthyeshme pasuritë kombëtare. Turizmi cilësor është diçka që Shqipërisë i nevojitet.
Sazani, megjithatë, është një rast krejtësisht tjetër.
Shqipëria nuk ka shumë ishuj. Në fakt, Sazani mund të jetë i vetmi ishull me përmasa reale, histori dhe rëndësi strategjike nën kontrollin e saj. Ai nuk është thjesht tokë; është simbol kombëtar, pikë strategjike detare, dhe arkiv historik e ekologjik. Gjatë Luftës së Ftohtë shërbeu për qëllime ushtarake; sot përfaqëson diçka shumë më të çmuar: një nga hapësirat e pakta publike të paprekura që Shqipëria ende zotëron.
Ata që argumentojnë se Shqipëria duhet ta komercializojë plotësisht Sazanin për të konkurruar në turizmin mesdhetar, mjafton të hedhin një sy përtej Adriatikut. Kroacia, një vend me mbi një mijë ishuj, ka ndërtuar një nga industritë turistike më të suksesshme në Evropë pa sakrifikuar shumicën e ishujve të saj për zhvillime luksoze private. Përkundrazi, Kroacia i përqendroi hotelet dhe resortet në tokën kontinentale dhe në disa ishuj urbanë të përzgjedhur, ndërsa shumicën e ishujve i ruajti si zona natyrore të mbrojtura, parqe kombëtare ose destinacione me akses të kufizuar. Turizmi lulëzoi jo sepse çdo ishull u ndërtua, por sepse mungesa, autenticiteti dhe ruajtja u bënë pjesë e vetë tërheqjes.
Ky model është shumë i vlefshëm për Shqipërinë. Nëse një vend me bollëk ishujsh zgjedh përmbajtjen, Shqipëria—me vetëm një ishull me rëndësi reale—duhet të tregojë edhe më shumë kujdes.
Shndërrimi i Sazanit në një “eko-resort” luksoz ngre shqetësime serioze. Edhe zhvillimi privat më i menduar do ta ndryshonte përgjithmonë ekosistemin e ishullit, do ta kufizonte në praktikë aksesin publik dhe do t’i kalonte kontrollin efektiv të një pasurie unike kombëtare interesave private për dekada. Pasi një transformim i tillë ndodh, ai nuk mund të zhbëhet.
Ekziston gjithashtu një dimension strategjik që nuk mund të neglizhohet. Pozicioni i Sazanit i jep atij rëndësi ushtarake dhe detare, veçanërisht në një rajon të lidhur me sigurinë e NATO-s dhe rrugë të rëndësishme detare. Kontrolli afatgjatë privat i një zone të tillë—sidomos nga një entitet i huaj i lidhur ngushtë me elitën politike të një vendi tjetër—kërkon kujdes të jashtëzakonshëm, transparencë dhe konsensus publik.
Ekziston një alternativë më e mirë—dhe ajo nuk është as kundër investimeve dhe as kundër turizmit.
Sazani duhet të mbetet pronë publike, i mbrojtur si park kombëtar dhe sit kulturor-historik, ndërkohë që të hapet për turizëm ditor të rregulluar. Vizitorët mund të shkojnë në ishull me varka nga Zverneci, duke gjeneruar aktivitet ekonomik pa hequr dorë nga pronësia, sovraniteti apo trashëgimia. Zverneci, nga ana tjetër, mund të shërbejë si qendra turistike: hotele, shërbime dhe infrastrukturë në tokë; ruajtje dhe akses i kontrolluar në ishull.
Kjo është pikërisht balanca që arriti Kroacia—dhe është balanca që Shqipëria duhet të ndjekë.
Çështja më e thellë që nxjerr në pah projekti Kushner nuk është thjesht ligjshmëria, edhe pse respektimi i ligjeve mjedisore dhe interesit publik është i rëndësishëm. Problemi i vërtetë është qeverisja. Vendimet që prekin pasuri kombëtare të pazëvendësueshme nuk duhet të përshpejtohen përmes kanaleve ekzekutive apo të negociohen pas dyerve të mbyllura, veçanërisht në një vend që ende po rindërton besimin në institucionet e tij.
Shqipëria ka nevojë për investime—por i duhen sipas kushteve të saj, të udhëhequra nga strategjia dhe jo nga ngutja. Zverneci mund të zhvillohet. Sazani duhet të ruhet. Ngatërrimi i këtyre dyve rrezikon të përsërisë pikërisht gabimet që Shqipëria është përpjekur t’i kapërcejë për tri dekada.
“Përgjegjësia e shkrimtarit si agjent moral është të përpiqet të sjellë të vërtetën mbi çështje me rëndësi njerëzore tek një audiencë që mund të bëjë diçka për to.”— Noam Chomsky.
***
One Island, One Mistake: Foreign Investment Is Welcome—But Not at Any Cost
Zvernec Can Be Built; Sazan Must Be Preserved
By Cafo Boga – December25, 2026
The announcement that Affinity Partners, led by Jared Kushner, is pursuing a $1.4 billion investment along Albania’s southern coast has generated both excitement and unease. Foreign investment of this scale is rare for Albania and, if managed properly, could bring much-needed infrastructure, jobs, and international visibility. But not all development is equal, and not all locations carry the same weight.
Back in 2024, when Jared Kushner first expressed interest in investing in Albania—following his proposed project in Belgrade—I wrote an article titled “Assessing Jared Kushner’s Transformative Tourist Projects in Albania: Beneficial, Detrimental, or Both for the Country?” The piece, published on March 24, 2024, was shared on my Facebook page and later picked up by several media outlets. In that article, I examined the pros and cons of large-scale tourism development, assessed Kushner’s proposed investment, and outlined what I believed to be the most responsible path forward for Albania.
Now that this project appears closer to becoming a reality, I feel compelled to revisit the issue. This article is written with the hope that Albanians will read it carefully and reflect on the choices being made on their behalf. Decisions involving irreplaceable national assets demand foresight, because once such projects are carried out, there is no turning back. What is lost in the name of development is often lost forever.
The proposed projects involve two very different assets: the coastal area near Zvernec and Sazan Island, a former military base at the entrance of the Adriatic–Ionian corridor. Treating them as one package is a mistake.
Developing Zvernec for high-end tourism is, in principle, defensible. Albania has long identified parts of its coastline for tourism growth, and Zvernec is on the mainland, accessible, and already within a broader development corridor. If such development follows clear planning rules, environmental safeguards, and local economic integration, it could add value without irreversibly damaging national assets. High-quality tourism is something Albania needs.
Sazan Island, however, is a fundamentally different case.
Albania does not have many islands. In fact, Sazan may be the only island of real size, history, and strategic relevance under its control. It is not just land; it is a national symbol, a strategic maritime point, and a historical and ecological archive. During the Cold War it served military purposes; today it represents something far more valuable: one of the few untouched public spaces Albania still possesses.
Those who argue that Albania must fully commercialize Sazan in order to compete in Mediterranean tourism should look just across the Adriatic. Croatia, a country with more than a thousand islands, has built one of Europe’s most successful tourism industries without sacrificing the majority of its islands to private luxury developments. Instead, Croatia concentrated hotels and resorts on the mainland and selected urban islands, while preserving most islands as protected natural areas, national parks, or limited-access destinations. Tourism flourished not because every island was built on, but because scarcity, authenticity, and preservation became part of the appeal.
This model is highly relevant to Albania. If a country with an abundance of islands chooses restraint, Albania—with only one island of real significance—should exercise even greater care.
Transforming Sazan into a luxury “eco-resort” raises serious concerns. Even the most carefully designed private development would permanently alter the island’s ecosystem, restrict public access in practice, and transfer effective control of a unique national asset to private interests for decades. Once such a transformation occurs, it cannot be undone.
There is also a strategic dimension that cannot be ignored. Sazan’s location gives it military and maritime relevance, particularly in a region tied to NATO security and major shipping routes. Long-term private control of such a site—especially by a foreign entity closely connected to another country’s political elite—demands exceptional caution, transparency, and public consensus.
A better alternative exists—and it is neither anti-investment nor anti-tourism.
Sazan should remain public, protected as a national park and cultural-historical site, while being opened to regulated daily tourism. Visitors could reach the island by short boat trips from Zvernec, generating economic activity without surrendering ownership, sovereignty, or heritage. Zvernec, meanwhile, could serve as the tourism hub: hotels, services, and infrastructure on the mainland; preservation and controlled access on the island.
This is precisely the balance Croatia achieved—and it is the balance Albania should pursue.
The deeper issue exposed by the Kushner project is not simply legality, though compliance with environmental and public-interest laws matters. The real issue is governance. Decisions involving irreplaceable national assets should not be rushed through executive channels or negotiated behind closed doors, particularly in a country still rebuilding trust in its institutions.
Albania needs investment—but it needs it on its own terms, guided by strategy rather than urgency. Zvernec can be developed. Sazan should be preserved. Confusing the two risks repeating the very mistakes Albania has spent three decades trying to overcome.
“The responsibility of the writer as a moral agent is to try to bring the truth about matters of human significance to an audience that can do something about them.”— Noam Chomsky.
