Pensionistët italianë në Shqipëri përballë një paqartësie fiskale: taksim zero apo 15%?
Di Artur Nura
Pensionistët italianë në Shqipëri përballë një paqartësie fiskale: taksim zero apo 15%?
Prej muajsh, pensionistët italianë që kanë zgjedhur të jetojnë në Shqipëri po përballen me një situatë kontradiktore dhe shqetësuese. Ndërsa nga njëra anë është promovuar publikisht ideja e “taksimit zero” për pensionet e tyre, nga ana tjetër autoritetet tatimore shqiptare, në disa raste, po kërkojnë aplikimin e një tatimi 15%, duke iu referuar Ligjit nr. 29/2023 “Për tatimin mbi të ardhurat”.
Kjo ka krijuar pasiguri ligjore, kosto financiare të papritura dhe një debat serioz mbi përputhshmërinë e ligjit të brendshëm me marrëveshjet ndërkombëtare të nënshkruara nga Shqipëria.
Marrëveshje sociale apo marrëveshje tatimore?
Një pjesë e keqkuptimit lidhet me ngatërrimin e dy instrumenteve të ndryshme ligjore.
Së pari, marrëveshja dypalëshe Shqipëri–Itali për sigurimet shoqërore rregullon njohjen e kontributeve, bashkimin e viteve të punës dhe përfitimin e pensioneve. Kjo marrëveshje ka karakter social dhe administrativ, por nuk rregullon tatimin mbi pensionet.
Së dyti, ekziston Konventa për shmangien e taksimit të dyfishtë midis Shqipërisë dhe Italisë, e cila është instrumenti juridik që përcakton se ku dhe si tatohen të ardhurat ndërkufitare, përfshirë pensionet. Pikërisht kjo konventë duhet të shërbejë si bazë për trajtimin fiskal të pensionistëve italianë rezidentë në Shqipëri.
Një shembull konkret
Për të kuptuar më qartë ndikimin praktik të këtij debati, mjafton një shembull i thjeshtë:
Një pensionist italian, rezident fiskal në Shqipëri, përfiton një pension privat prej 1,000 euro në muaj, ose 12,000 euro në vit.
Nëse zbatohet korrektësisht konventa për shmangien e taksimit të dyfishtë, pensioni nuk tatohet në Shqipëri. Në këtë rast, tatimi është 0% dhe pensionisti përfiton të gjithë shumën prej 12,000 euro në vit.
Nëse, përkundrazi, zbatohet interpretimi që buron nga Ligji nr. 29/2023, pensioni trajtohet si e ardhur personale e një rezidenti dhe tatohet me 15%. Kjo do të thotë 1,800 euro tatim në vit, ose 150 euro më pak çdo muaj.
Për një pensionist, kjo diferencë nuk është thjesht teknike, por thelbësore për standardin e jetesës dhe për vendimin për të jetuar në Shqipëri.
Përplasja ligjore
Në thelb, problemi nuk është mungesa e ligjit, por interpretimi i tij.
Sipas parimeve të së drejtës ndërkombëtare dhe Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë, marrëveshjet ndërkombëtare të ratifikuara kanë përparësi ndaj ligjit të brendshëm. Kjo do të thotë se një ligj i zakonshëm, si Ligji nr. 29/2023, nuk mund të zbatohet në mënyrë që të cenojë ose anashkalojë një konventë ndërkombëtare për shmangien e taksimit të dyfishtë.
Nëse pensionet italiane tatohen me 15% në Shqipëri, pa marrë parasysh dispozitat e konventës, atëherë lind një problem serioz ligjor dhe institucional.
Pasojat përtej individëve
Paqartësia aktuale nuk prek vetëm pensionistët italianë. Ajo dëmton edhe besueshmërinë e Shqipërisë si destinacion për rezidentë të huaj, investitorë individualë dhe pensionistë që kërkojnë stabilitet fiskal.
Vendimet për zhvendosje, blerje prone dhe shpenzime afatgjata merren mbi bazën e rregullave të qëndrueshme dhe të parashikueshme. Ndryshimet e interpretimit “në praktikë”, pa një sqarim zyrtar, krijojnë pasiguri dhe dëmtojnë imazhin e vendit.
Nevoja për sqarim zyrtar
Në këtë kontekst, një sqarim i qartë dhe i unifikuar nga autoritetet tatimore dhe institucionet përgjegjëse është i domosdoshëm. Jo vetëm për të mbrojtur të drejtat e pensionistëve italianë, por edhe për të garantuar respektimin e marrëveshjeve ndërkombëtare dhe sigurinë juridike në Shqipëri.
Çështja e pensionistëve italianë nuk është thjesht një debat fiskal. Ajo është një test i seriozitetit institucional dhe i besimit që Shqipëria dëshiron të ndërtojë me qytetarët e huaj që zgjedhin ta quajnë këtë vend shtëpi.
***
Pensionati italiani in Albania di fronte a un’incertezza fiscale: tassazione zero o 15%?
Da alcuni mesi, i pensionati italiani che hanno scelto di vivere in Albania si trovano ad affrontare una situazione contraddittoria e fonte di preoccupazione. Da un lato, è stata promossa pubblicamente l’idea di una “tassazione zero” delle loro pensioni; dall’altro, in diversi casi, le autorità fiscali albanesi stanno richiedendo l’applicazione di un’imposta del 15%, facendo riferimento alla Legge n. 29/2023 “Sull’imposta sul reddito”.
Questa situazione ha generato incertezza giuridica, costi finanziari inattesi e un serio dibattito sulla compatibilità tra la normativa interna e gli accordi internazionali sottoscritti dall’Albania.
Accordo previdenziale o convenzione fiscale?
Una parte rilevante del problema nasce dalla confusione tra due strumenti giuridici distinti.
In primo luogo, l’accordo bilaterale tra Albania e Italia in materia di sicurezza sociale disciplina il riconoscimento dei contributi, la totalizzazione degli anni di lavoro e il diritto alle prestazioni pensionistiche. Si tratta di un accordo di natura sociale e amministrativa che non regola la tassazione delle pensioni.
In secondo luogo, esiste la Convenzione contro la doppia imposizione tra Albania e Italia, che rappresenta lo strumento giuridico deputato a stabilire dove e come devono essere tassati i redditi transfrontalieri, comprese le pensioni. È questa convenzione che dovrebbe costituire la base per il trattamento fiscale dei pensionati italiani residenti in Albania.
Un esempio concreto
Per comprendere meglio l’impatto pratico di questo dibattito, è sufficiente un semplice esempio.
Un pensionato italiano, residente fiscale in Albania, percepisce una pensione privata di 1.000 euro al mese, pari a 12.000 euro annui.
Se la Convenzione contro la doppia imposizione viene applicata correttamente, la pensione non è soggetta a tassazione in Albania. In questo caso, l’imposta è pari allo 0% e il pensionato beneficia dell’intero importo di 12.000 euro annui.
Se invece viene applicata l’interpretazione derivante dalla Legge n. 29/2023, la pensione viene considerata reddito personale di un residente e tassata al 15%. Ciò comporta un’imposta di 1.800 euro l’anno, ovvero 150 euro in meno al mese.
Per un pensionato, questa differenza non è meramente tecnica, ma incide in modo significativo sul tenore di vita e sulle scelte di residenza.
Il conflitto giuridico
Il problema di fondo non è l’assenza di norme, bensì la loro interpretazione.
Secondo i principi del diritto internazionale e la Costituzione della Repubblica d’Albania, gli accordi internazionali ratificati prevalgono sulla legislazione interna. Ciò significa che una legge ordinaria, come la Legge n. 29/2023, non può essere applicata in modo da eludere o contraddire una convenzione internazionale contro la doppia imposizione.
Se le pensioni italiane vengono tassate al 15% in Albania senza tenere conto delle disposizioni convenzionali, si configura un serio problema giuridico e istituzionale.
Conseguenze oltre i singoli casi
L’attuale incertezza non riguarda solo i pensionati italiani. Essa incide anche sulla credibilità dell’Albania come destinazione per residenti stranieri, pensionati e individui con redditi stabili provenienti dall’estero.
Le decisioni di trasferimento, acquisto di immobili e pianificazione della vita a lungo termine si basano su regole chiare e prevedibili. Cambiamenti interpretativi non formalizzati minano la fiducia e danneggiano l’immagine del Paese.
La necessità di un chiarimento ufficiale
In questo contesto, un chiarimento ufficiale e un’interpretazione univoca da parte delle autorità fiscali e delle istituzioni competenti appare indispensabile. Non solo per tutelare i diritti dei pensionati italiani, ma anche per garantire il rispetto degli accordi internazionali e la certezza del diritto in Albania.
La questione dei pensionati italiani non è un semplice dibattito fiscale. È una prova di serietà istituzionale e di affidabilità dello Stato nei confronti di coloro che hanno scelto l’Albania come luogo in cui vivere.
