Ismet Hajrullahu: Emërtimi i Rrugëve në Kosovë
Emërtime pa kritere që cenojnë kujtesën kolektive dhe kërkojnë rishikim
Në Kosovë, ku historia është e pranishme në çdo hap dhe ku kujtesa kolektive është ende e pranishme, administratat komunale shpesh nuk tregojnë profesionalizëm në një fushë që ka rëndësi të madhe për identitetin e vendit: emërtimin e rrugëve dhe shesheve. Ligji për Sistemimin e Adresave, i miratuar në vitin 2011, parashikon kritere të qarta për këtë proces, por zbatimi i tyre mbetet i mangët. Kjo ka bërë që qytetarët të venë në pikëpyetje seriozitetin e institucioneve dhe të ndihen të injoruar kur shohin vendime të marra pa studim dhe pa respektim të memorieve historike.
Emërtimi i hapësirave publike nuk është një akt i thjeshtë administrativ. Ai është pjesë e trashëgimisë kulturore dhe kujtesës kolektive. Një rrugë, një shesh apo një bulevard bart histori dhe ngjarje që i japin kuptim identitetit kombëtar. Kur ky proces bëhet pa kritere, rezultati është konfuzion dhe pakënaqësi. Shembulli i sheshit ‘Zahir Pajaziti’ e tregon qartë këtë: pranë shtatores së heroit kombëtar është vendosur një fotografi gjigante e Presidentit Ibrahim Rugova, ndërkohë që vetëm pak metra më tutje ndodhet sheshi ‘Presidenti Rugova’ me shtatoren e tij. Ky vendim krijon paqartësi për qytetarët dhe vizitorët. Po ashtu, sheshi ‘Edit Durham’, megjithëse mban një emër të respektuar, lë në hije faktin historik se aty ra dëshmor Murat Mehmeti në demonstratat e vitit 1968, një kujtesë që duhej të ishte e pandashme nga identiteti i atij vendi.
Këto raste tregojnë se administratat komunale shpesh nuk e trajtojnë me seriozitet çështjen e toponimeve. Si pasojë, qytetarët kundërshtojnë emërtimet, madje i fshijnë ato, duke i konsideruar të papërshtatshme. Ky fenomen është shenjë e pakënaqësisë ndaj papërgjegjësisë institucionale dhe e shtimit të pakënaqësisë publike.
Në vendet e Bashkimit Europian, procesi i emërtimit të rrugëve është i strukturuar dhe i bazuar në kritere të qarta. Komisione profesionale shqyrtojnë propozimet, konsultimet publike janë të detyrueshme dhe shmangen emërimet e dyfishta. Figura historike, ngjarje kombëtare, vlera kulturore dhe trashëgimia lokale janë kriteret kryesore. Kosova mund të përfitojë nga këto praktika duke krijuar komisione profesionale, duke përfshirë qytetarët në vendimmarrje dhe duke respektuar ligjin për adresat.
Emërtimi i rrugëve dhe shesheve është një akt me përgjegjësi të madhe, sepse lidhet me kujtesën historike dhe kulturore të një kombi. Gabimet e deritanishme duhen rishikuar dhe kriteret ligjore e profesionale duhet të respektohen. Vetëm kështu qytetarët do të kenë hapësira publike që pasqyrojnë vlerat e tyre, jo konfuzionin dhe papërgjegjësinë e administratave. Prandaj, rastet e përmendura në këtë punim duhet të rishikohen me kujdes, në mënyrë që të korrigjohen gabimet dhe të vendosen standarde të qarta për të ardhmen.
