Ismet Hajrullahu: Nga Iliria te aleanca ushtarake shqiptaro-kroate-kosovare
Trashëgimia historike e Milan Shuflajt me realitetin politik dhe ushtarak të sotëm
Albanologu i shquar kroat, Milan Shuflaj, është një figurë kyçe për të kuptuar ndërthurjen e fateve historike në Ballkan. Në fillim të shekullit XX, ai botoi studime të rëndësishme mbi historinë e shqiptarëve dhe kroatëve, duke argumentuar se këta popuj ndanin një trashëgimi të përbashkët në hapësirën ilire. Veçanërisht, ai theksoi rolin e Ardianëve dhe Dalmatëve si dëshmi të një tradite shtetformuese që nuk mund të kufizohej në një komb të vetëm.
Shuflaj e interpretoi mbretërinë kroate të shekullit XI si vazhdimësi të kësaj trashëgimie, duke kundërshtuar qasjet e ngushta nacionaliste që po mbizotëronin në Europë. Përmes punimeve të tij, ai sfidoi idenë se historia e rajonit mund të ndahej sipas kufijve politikë të kohës. Ky vizion e vendoste Ballkanin si një hapësirë ku fatet e popujve ishin të ndërthurura.
Në vitin 1931, Shuflaj u vra nga elementë serbë, një akt që e ktheu në simbol të dijes dhe martir të bashkëjetesës shqiptaro-kroate. Vrasja e tij u pa si dëshmi e rrezikut që përballeshin intelektualët kur sfidonin nacionalizmat e kohës.
Marrëveshja ushtarake mes Shqipërisë, Kroacisë dhe Kosovës është një shembull konkret se vizioni i tij po merr formë në realitetin e sotëm politik dhe ushtarak. Ballkani mund të shihet si hapësirë bashkëpunimi, ku stabiliteti ndërtohet mbi trashëgiminë e përbashkët. Ky është mesazhi i Shuflajt i përkthyer në gjuhën e sotme: historia e përbashkët nuk është kërcënim, por garanci për një të ardhme më të sigurt.
Sot, kur tensionet shpesh e rrezikojnë stabilitetin në Ballkan, mesazhi i Shuflajt mbetet aktual. Marrëveshja ushtarake mes Shqipërisë, Kroacisë dhe Kosovës është një shembull konkret se vizioni i tij nuk ka mbetur në histori, por po merr formë në realitetin politik dhe ushtarak të sotëm.
