Abdullah Gül: Siguria evropiane ka nevojë për Turqinë
Evropa po përballet me krizën më të rëndë të sigurisë në dekada. Ndonëse kjo është bërë e qartë që nga rikthimi i Donald Trump në Shtëpinë e Bardhë, kriza i ka rrënjët në një dështim më të thellë strategjik: delegimin e mbrojtjes te të tjerët.
Evropa mbetet një qendër e fuqisë së butë – përmes promovimit të demokracisë, të drejtave të njeriut dhe qeverisjes së mirë – por ajo duhet urgjentisht të arrijë autonomi strategjike duke zhvilluar një kornizë të besueshme sigurie. Përgjigjja duhet të jetë jo vetëm e gjerë dhe përfshirëse, por edhe realiste, duke plotësuar rolin e NATO-s dhe duke përfshirë anëtarë të domosdoshëm si Turqia.
Arkitektura e sigurisë së Evropës ka qenë objekt debati të ashpër për shumë vite. Thuajse dy vjet pasi presidenti francez Emmanuel Macron vajtoi “vdekjen cerebrale” të NATO-s, Evropa u gjend pranë përballjes më të madhe ushtarake që nga Lufta e Dytë Botërore. Megjithatë, Shtetet e Bashkuara kanë sinjalizuar pakënaqësi me rolin e tyre të kahershëm si garantuesi kryesor i sigurisë së kontinentit, ndërsa sistemi më i gjerë ndërkombëtar ka filluar të shpërbëhet, teksa oportunizmi dhe interesat e ngushta vetjake po zëvendësojnë aleancat dhe partneritetet.
Këto prirje janë globale, por Evropa po i ndien efektet më shumë se të tjerët. Retorika armiqësore e administratës Trump ka shërbyer si një kambanë alarmi. SHBA-ja ka mbajtur një pjesë të konsiderueshme të barrës për sigurinë evropiane, ndërsa vetë kontinenti ka shijuar prosperitet pa u shqetësuar shumë për faturën e sigurisë. Uashingtoni tani po e bën të qartë se nuk do të shërbejë si mbrojtësi i përhershëm i kontinentit.
Nuk ka kuptim të fajësohet Trump. Liderët evropianë duhej ta kishin parashikuar atë që po ndodh tani. Kontinentit i duhej të kujtohej se siguria nuk mund të delegohet. Toni i këtij kujtimi ka qenë i pafat, por ky moment gjithsesi do të vinte. Pavarësisht drejtimit që do të marrin administratat e ardhshme amerikane, Evropa nuk mund të mbështetet më në supremacinë dhe vullnetin e mirë amerikan. Kërkimi për autonomi strategjike ka filluar dhe nuk ka kthim pas.
Pavarësisht mangësive të saj strategjike, Evropa e ka nënvlerësuar veten. Ajo mbetet djepi i demokracisë dhe një burim frymëzimi për të tjerët në mbarë botën që vlerësojnë traditën e saj parlamentare, qeverisjen e mirë, sundimin e ligjit dhe respektin për të drejtat e njeriut. Këto asete “të buta” janë lënë në hije vitet e fundit, por ato mbeten ndër kontributet më të mëdha të kontinentit në botën moderne. Demokracitë ende kanë nevojë për njëra-tjetrën dhe duhet të mbrojnë vlerat e përbashkëta në kohë të trazuara. Evropa duhet të rrisë fuqinë e saj të fortë pa braktisur parimet e saj.
Një marrëveshje e re evropiane për sigurinë nuk duhet të përpiqet të zëvendësojë NATO-n, as të mbështetet vetëm mbi themelet politike dhe burokratike të BE-së. Evropa nuk ka kapacitetin të mbrohet pa aleatët e saj të NATO-s që nuk janë pjesë e BE-së. Një kornizë e besueshme sigurie do të shtrihej nga Atlantiku deri në Detin e Zi, duke përfshirë si Turqinë ashtu edhe Mbretërinë e Bashkuar. Ajo duhet ta përqafojë Evropën në kuptimin e saj më të gjerë gjeografik dhe strategjik, në vend që të kufizohet brenda kufijve institucionalë të BE-së.
Blloku nuk mund të përballojë të përsërisë gabimet e bëra gjatë kandidaturës së Turqisë për në BE, kur rregullat e njëanshme dhe arroganca politike penguan përparimin. Tani është BE-ja ajo që gjendet në nevojë. Të bëhesh një forcë strategjike kërkon jo vetëm ndryshim politikash, por edhe ndryshim mentaliteti. Prirja për t’u dhënë leksione të tjerëve duhet t’i lërë vend bashkëpunimit të sinqertë dhe dialogut të ndershëm.
Si personi që udhëhoqa negociatat e anëtarësimit të Turqisë në BE, kam qenë dëshmitar i drejtpërdrejtë i mungesës së ndershmërisë nga disa udhëheqës të BE-së. E kujtoj mirë se si ata përdorën çështjen e Qipros si pretekst për të bllokuar anëtarësimin tonë. Ata e dinin se pranimi i qipriotëve grekë në bllok shkelte një parim themelor të BE-së, përkatësisht që të gjitha problemet kufitare duhet të zgjidhen para anëtarësimit.
Këtë herë, udhëheqësit evropianë duhet të jenë më të ndershëm dhe më të sinqertë në ndjekjen e bashkëpunimit me Turqinë. Ata gjithashtu duhet të garantojnë që siguria evropiane të mos mbahet peng nga disa shtete anëtare të BE-së që ndjekin interesat e tyre të ngushta. Turqia sjell jo vetëm kapacitete të konsiderueshme ushtarake, por edhe shtrirjen e saj rajonale dhe peshën gjeopolitike. Ne kemi ushtrinë e dytë më të madhe në NATO (pas SHBA-së). Jemi shfaqur si një fuqi rajonale me ndikim që shtrihet nga Kaukazi në Lindjen e Mesme dhe më tej. Industria jonë në rritje e mbrojtjes është bërë një burim i rëndësishëm global i inovacionit ushtarako-teknologjik.
Për më tepër, Turqia ka reaguar vazhdimisht kur siguria evropiane e ka kërkuar. Ne luajtëm një rol qendror në mbrojtjen e krahut juglindor të NATO-s gjatë Luftës së Ftohtë, shpesh duke sakrifikuar nevojat tona në emër të kontributit për sigurinë evropiane. Evropa duhet ta pranojë këtë borxh moral, jo më pak për të sinjalizuar angazhimin e saj në formësimin e së ardhmes së përbashkët të kontinentit.
Turqia mbajti gjithashtu kosto të konsiderueshme gjatë luftës civile në Siri dhe krizës së refugjatëve. Ne vazhdojmë të ndihmojmë në stabilizimin e Sirisë dhe rajonit më të gjerë. Kemi dëshmuar rëndësinë tonë gjatë luftës në Ukrainë, duke shprehur mbështetjen për integritetin territorial, duke ndjekur diplomacinë me Rusinë dhe duke ndërmarrë veprime vendimtare në Detin e Zi si garantues të Konventës së Montresë.
Një partneritet i rinovuar Turqi–BE do të përfitonte të dyja palët. Ashtu si në vitet 1950, tani kemi një mundësi historike për t’u angazhuar në një marrëveshje sigurie kolektive. Turqia duhet të mbetet pjesë e botës demokratike, veçanërisht në një kontekst të ri global ku normat dhe rregullat po vihen gjithnjë e më shumë në diskutim.
Turqia është një vend evropian. Ne i përkasim kontinentit kulturalisht, gjeografikisht, historikisht dhe politikisht. Duke u riangazhuar me partnerët evropianë dhe duke rinovuar marrëdhëniet e tendosura, mund të mbështesim përmirësimet e brendshme në standardet politike dhe qeverisjen e mirë, si dhe të rrisim tërheqjen tonë ekonomike. Marrëdhëniet midis Turqisë dhe disa vendeve të BE-së mund të mbeten të tensionuara, por nevoja zakonisht ka një efekt zbutës. Turqia është një shtyllë natyrore e sigurisë evropiane; pa të, e gjithë struktura mbetet e paplotë.
Siç kanë vënë në dukje shumë vëzhgues, nëse dhe si do të përfshihet Turqia në mekanizmat evropianë të mbrojtjes si SAFE (Security Action for Europe) do të jetë vendimtare. Angazhime të tilla do të sinjalizonin gjithashtu seriozitetin e Evropës për ndërtimin e një arkitekture të besueshme sigurie. Turqia mund të ndihmojë në forcimin e sigurisë, duke përfituar njëkohësisht nga riangazhimi me kuadrin normativ të Evropës. Një bashkëpunim i tillë do t’u shërbente të gjitha palëve. Në kohë krize, përballja me momentin kërkon mendim krijues dhe ambicie. Është koha që Evropa të rritet në potencialin e saj të plotë.
