Nexhat Halimi: Trëndafili i gjakut
I
Trëndafili i gjakut
(Pranverë,
Prishtinë, 1978)
Huri e Hija
e Unë… me vetëm pjesën e dytë të kokës… plot ankth, në pikën e ndarjes së territ e dritës – në gur të rënë të kullës, mbi të cilin çukit ashtin e vet një hije-korb… Asgjë s`lëviz. Veç `i gem i lulëzuar i pjeshkës i bie herë-herë qelqit të dritares, me kanatë të hapur. `I ritëm i qetë, me jehonë të rënies së pikës së ujit nga kroi në gur, krijon brenda meje ndjenjën e thellë të mundësisë së takimit në pikë të njëjtë të ëndrrës dhe kohës, jargën e etjes së rrjedhës së gjakut, qiellin e pafund të mendimit, gjarprin e vetëtimës vijës së pashkëputshme të trupit të Ilirisë… Ç`ngjau, pse përnjëherë derdhja e heshtjes, pse gemi s`i bie më dritares? Këputja kaq papritur e ritmit, e rënia e serishme, ca më vonë, më e ashpër e gemit në qelqin e dritares, zë të më fus në misticizëm, të më tremb. Kërcej me një të ngjethur të thellë, e – kaq i shqetësuar, çel sytë. Ç`dreqin bën ky gem? Ç`u bë tash, pse lëviz befas dhe kaq hovshëm?! Ç`ka? Fërkoj sytë e ënjtur, e – sikur i rënë nga ndonjë botë tjetër, plot etje shikoj gjërat përreth nga digjen nga `i tis i kuqërremtë. Vallë, kaq thellë ka ikur dita?! – Njëqind vjet! Ka ikur çdo gjë. Kujtesa, si mund të jetojë kujtesa për gjërat, ngjarjet, ndërsa koka ka vdekur?! … e ajo, që s` është shënuar, a mund të lexohet? Unë s` mund të mbështetem në arkeologji, në leximin e monumenteve dhe sendeve që kanë mbetur… Ja, prapë – një me gjuhën e flakës, gemi i lulëzuar i pjeshkës e prek gjithnjë qelqin e dritares. Zot, kaq thellë ka ikur dita. Ende i përgjumshëm, iku për në WC. Përshurr… shurrë bojë kafe e mbylltë, me një erë të rëndë. E ujë ende s`ka. Vjen veç në orët e vona të pasdrekes… për pak kohë. Shikohem në pasqyrë, duke ikur gishtat e dorës së djathtë nëpër mjekër. Më duhet të rruhem, e kjo është një me vdekjen! Zot, ç`faj të kam bërë unë? Pse i tërë ky bagazh kërkesash për një të pafuqishëm për ta ecur këtë jetë qeni! Me një zvarritje të rëndë këmbësh, kthehem prapë në shtrat, lidh` mendimit të mjegullt për çdo gjë, për të kaluarën, të tashmen…
Rehatohem pak, për të provuar të vazhdoj të flejë. Rrotullohem. Kot. Ka ikur gjumi. Po, meqë mbaj te koka – në një pjesë të shtratit, ndonjë libër, një bllok për shënime, syzet e lapsin, gjithnjë kam mundësi të lexoj apo të shkruaj gjë. Për të vrarë kohën, apo mashtruar veten! Zgjas dorën pa vullnet. Marr bllokun, syzet e lapsin. Vetvetiu shoh gjurmët e lapsit në letër “Njëqind vjet”! A mund të preket ende diçka e gjallë apo jo?! Përmendet ndërkohë dhe pjesa ime tjetër, deri tash e mpirë: …ç` është kjo ligështi, çka pse kanë ikur vitet. Kujtesa nuk vdes…
Nuk është koka që e krijoji dritën, por është ajo që dritën e bart deri te ti. Dhe, ja, drita është në çdo pore, në lulet, librat, sendet e ngrira… “Drita, po, natyrisht është. Punë e madhe, ikën apo s`ikën koha … s` zhduket, krejt, asgjë”! E përforcoj atë që dëgjoj nga njëra pjesë imja deri tash e mpirë dhe e ik shikimin aty-këtu nëpër gjëra, ta ngulis prapë te fjalët “Njëqind vjet”!… Fërkoj sytë, e marr prapë lapsin në dorë, pa ndonjë përqendrim të duhur… Zot, ç` është me mua, veç e përsëris veten! Tërheq majën e lapsit nëpër letër, kot. Ç`dua. Matem kot, ta shkruaj pjesën që s` është e megjithatë është… Kot. Kam tërhequr veç disa vija, që krijojnë një zog në fluturim në hapësirë të mbyllur, të gjymtë. Asgjë tjetër. Mungon rrjedha e vijës që do të krijojë trupin e rrënuar… kullën mbi gur të së cilës unë bëj përgjërimin, ridigjem…ja, i ka ngelur vetëm hija, me vjet ia këputën damarët, e kafshuan, e ikën gur më gur nga unë. E zoti, as dëgjoi as pa! Punë e madhe, pse s`kisha tru e – as shpatë… ta mbroja! E kafshonin, në Mua – të voglin, dreqi e i biri, me bekimin e zotit, të cilit duhej t`i besoja…
Për t`i besuar s`i besoja, por as të shpëtoja gjë s`arrita!… E tash, dua ta rikrijojë brezin që ra. Si? Tru s`kam. Me një gjysmë tehu të shpatës, pa përqendrim, në sasi të duhur, a rikrijohet gjë… Patjetër, megjithatë, ngaqë ekzistoj në disa copa, më duhet të flas, të dëgjojë dhe të shikoj… Veç ta kthej perin të riqepem, ta kthej gjakun, më pastaj trurin dhe ta krijoj kokën, pjesa tjetër vjen pak-pak vetvetiu. Siç ndodh me pikturën, sidomos me akuarelin, me një lëvizje nga lart poshtë! Pa mundësi retushi… Mua, megjithatë, më duhet të retushoj. “Jo… s`ka retushim. Kujtim…e, tjetër, asgjë!” E lë bllokun në vendin e vet me të vetmen gjurmë, “Njëqind vjet”! Koha ka ikur. Ka rënë pluhur harrese mbi kujtesën, mbi gjërat… Prapë, befas, ja, gemi shfaqet me lojën e vet qelqit të dritares. “Mund të gjesh ndonjë gjurmë, ndonjë të moshuar…”, më përhihet hija e redaktorit, me një shikim shumë të ndritshëm…
“Ka… gjithnjë ka miell për një bukë”! Më afrohet afër, ma vë dorën mbi sup… “S`ke ta zbulosh rrotën… veç ndonjë kujtim, gjendet ndonjë gjë-rrënjë në Prizren, Gjakovë, Slivovë, Ulqin…për ngjarjen kaq të madhe të gjakut tënd e timit… Gjërat e shkruara t`i prekësh krejt pak. S`ke pse…” Befas çilet dera dhe hija e nënës, të cilën kaq vjet s`e kam parë, ma hedh fytyrës brengën e vet “Ç`është, pse ajo klithmë e mbytur, bir… ke zënë të flasësh me ata që nuk plaken…”! “Me veten, nënë. Me veten. Më lë … do të fle ende”. Gemi i lulëzuar i pjeshkës nuk pushon ta ndez qelqin e dritares… Është e rëndë, e mërzitshme, e padurueshme… kjo, e tëra, përreth, bashkë me kujtimet… me çdo gjë… Ja, çdo gjë i ngjet qiellit, tufës së zogjve në fluturim brenda hapësirës që e zë dritarja; sesi ikin-vijnë, vijnë- ikin me krahë të ndritshëm dhe tashmë nuk janë më. Është veç qielli i zbrazët. Është veç letra ime e zbrazët dhe koka ime – një golle e thellë, një hon, në të cilin unë bie e bie e bie pafund… Sendet, kaq të varfra, të ngrira, me shikim të vdekur, më therin nën gji. Dhembja, e tmerrshme, pa klithmë, është veç për mua. Ta shfaqësh, nuk të lejohet…
Liria nuk e njeh dhembjen! E rëndë është sidomos heshtja, kjo bishë e përhënë, e mbytur në gjakun e vet dhe timin, sy zjarr, e prapë krejt e vdekur… Vetmia ka zënë të qet gjethe të gurta. As përhitja e nënës, as kujtimi për Suzanën, as fjalët e lulëzuara nga shpresa e redaktorit… asgjë, kot, assesi ta shkrijë akullin brenda meje, e rreth secilit send – këmishës në varëse, lahutës në mur, ca librave në njërin dollap të vitrinës, në puplat e zogut të ngrirë, krejt nën pluhurin e pritjes dhe të pashpresës, e cila tirret në ndërthurje penjëzash të pafund të merimangës.
Me sy, ngul në tavan, mat e ç`mat “ku e ka filluar svagën e merimangës, ai që ka qëndruar para meje në këtë shtrat, e ku e ka përfunduar gjithë këtë endje e kryqëzim, këtë fije kaq të ngatërruar dhe të pafund, siç është dhe vetë kjo tokë, për të cilën derdh gjak dhe qumësht ashti im nga mbirja e lisit e deri te ky çast, te kjo hënë e vizatuar mbi liqenin e ëndrrës… rërës nga shëtisim me Suzanën, dorë për dore, e flasim për poezinë, për degën në të cilin do të varem në ag, ndërsa shi bie dhe ajo qesh e qesh…”.
Ca kohë më vonë ngrihem prapë dhe prapë e njëjta udhë, e njëjta hije me gungën e vet të vjetër e të thyer në derë të WC-së. Pa asnjë ndryshim, përshurrja, shikimi në pasqyrë, bindja e sforcuar dhe hidhërimi i dyfishtë se patjetër duhet të rruhem… “Nesër, me mëngjes ik për në Prizren, e – i parruar, `i reporter me emër tashmë, s`do t`i pëlqente aspak redaktorit!” Më duhet të rruhem. Prapë fytyrë me fytyrë në pasqyrë…e, në atë pasqyrë të vjetër – të zhveshur aty-këtu nga masa e vet reflektuese, veç pak fytyrë, e në të malet e lashta, udhët e kryqëzuara gurore, trungjet e vjetra qindvjeçarë dhe togu në ëndërr, rreth zjarrit të imagjinuar mbi hije të vet në mot të acartë… Ja dhe Unë e joUnë, nga thyen gishtat gjithherë në nyja, shikon borën përreth (i strukur nën jakën e trashë e të madhe të gunës të ngrehur lart, në protestë të përhershme kundër botës)… fërkon duart, për të mbajtur gjallë pak ca zjarrin e gjakut brenda vetes.
E diel është , – më thotë në vesh të majtë joUnë.
S`është e diel, – i them Unë.
E shtunë s`është, – dëgjoj sërish nga këput fjalë joUnë.
S`është e shtunë, – i përgjigjem Unë.
As e hënë, jo…
Jo, as e hënë, jo…
E ç`dreqin është, or!
Dreq është, Ballkan, gjak dhe mut!
joUnë, hukat duart. – Ti e unë zgjohemi në të njëjtën dhembje. Në të njëjtën plagë. Ti në të majtë, unë në të djathtë.
Unë, e shikoj me habi. – Secili ka dhembje dhe secili mendon me një kokë. Ti e unë me dy koka dhe kot, s`mendojmë fare. Ti hyn në vete, ti del nga vetja, e as e çel as e mbyll derën! Unë,po.
joUnë, tund pjesën e vet të kokës. – Ti e unë flasim një gjuhë, ndiejmë njëjtë flakën, akullin, dashurinë për gratë, për tokën, për poezinë…
Unë, krejt i hutuar. – Veç trungu është i njëjtë. Degët jo… si mund të qëndrojnë akulli e zjarri pranë-pranë. Veç trungu është i njëjtë…
joUnë, i çartur në fytyrë. – Ç` thua, or ti? Trungu i njëjtë, rrënja e njëjtë, e degët jo!
Unë, i qetë. – Trungun e mollës tri degësh e shartuam:degën e parë në mollë, degën e dytë në dardhë, degën e tretë në kumbull…
joUnë, plot mllef. – … të është ngrirë truri!
Unë, prapë i qetë. – Pak tru kemi dhe kjo na përgjaku, na copëtoi në këtë rreth të harruar nga zoti. Ja bie veç borë e ka veç largësi e qiell të thyer, copë-copë të varur nëpër degë. Ka veç ftohtësi dhe ëndrra për tradhti. Atdheu s`ka vend në këtë acar.
joUnë, zë çjerrë. – Pritat, mot të këtillë duan, acar, të skuqet bora nga gjaku. Të zgjojë atdheu në tërësinë e vet.
Unë, i habitur. – Atdheu, kaq sa yti është imi. E vodhën, pse s`i dolëm zot… E ti, tash, egërsohesh! Ç`ke, pse më shikon kaq bardhë? Pritat s`bëhen me mendje të ikur te gratë…
joUnë, gjithnjë i mllefosur. – Gruaja është atdheu.
Unë, i qetë. – Ky pohim pa gjak s`e krijon zjarrin…
joUnë, më shikon. – …s` është i domosdoshëm zjarri!
Unë, ndjehem shumë i pikëlluar. – … gjaku, megjithatë. Asgjë tjetër!
joUnë, i harruar në vete, apo larg botës, në të cilën s`do të kthehet më. – Gjaku… Gjaku… E, ku është lulja? E, ku është fyelli!?
Unë,i pa interesuar për atë që flas. – Gjaku… natyrisht… është fyelli, është lulja… atDheu!
joUnë, me zë kumbues. – … ja pra, gruaja! I vetmi gërshet prej trëndafilit dhe hirit, e vetmja afri mes akullit dhe zjarrit. Ajo s`humb kurrë!
Unë, mes humbjes e hutimit. – … ti humb-Unë… cungu i Jugut!
joUnë,i bindur. – Humbja e tërësishme s`ekziston!
Unë, zë t`i bindem. – E shikoja Suzanën, të shtrirë në rërë të artë, atë trup të mrekullueshëm të mbuluar me sumbulla uji të njelmët, tek binin e thyheshin spektër dritash ngjyra-ngjyra dhe të kristalta, e – lart, lart qiellit, mes syrit tim e ëndrrës, mes etjes e detit fluturonin pulëbardhat, preknin me krahë ujin dhe iknin… Unë e puthja atë trup plot kripë e kokrra rëre të artë. Ngado nisesha gjithherë arrija në të njëjtën pikë, mes gjinjsh të bujshëm, nga i ngriheshin dhe uleshin me ritmin mahnitës të frymëmarrjes. Flokët i piknin ujë, margaritarë, ëndërronte… mua jo, dikë që s`kthehet më.
joUnë, më shikon. – Ty të ka ëndërruar, ti s`kthehesh kurrë më.
Unë, plot kureshtje. – Tërë ditën qëndronte në breg të ujit. Më fliste për algat, për peshqit, për guacat, për largësitë e thellësitë, e lotët i iknin çurg fytyrës. – Flokëgjatë, i thosha, kot rri në breg e qan, kot shikon jugun dhe pulëbardhën nga vjen e ik, deti t`i vjedh lotët e asnjëherë s`e kthen atë që e pret. Qeshte ndër lot, më prekte me gisht mes dy sysh dhe harroja çdo gjë, kush isha, nga shkoja, nga vija…
joUnë, shikon larg, përgjon. – S`e ke mirë, e humbura mund të kthehet serish, or toroman.
Unë, plot vaj. – Ajo kërceu në ujë dhe s`doli më. Ende noton diku në thellësitë e gjelbra të ëndrrës së vet, mes guacash e algash… – qaj fshehtas për të ikurën, fare i harruar në pritë. Ndoshta as kjo pritë s`do ta lidh kohën me ëndrrën; rrënjët, damarët, sytë kaq vjet i ka vrarë robëria e hekurit dhe e etjes. Gjaku Im-Yt sa herë e mashtroi veten, e tradhtoi. E unë apo ti ngelëm të vrarë, secilën herë… ja, një e një e një, – qaj, e joUnë hesht. Rri me kokë të ulur, puqur me borën.
joUnë, tund kokën. – Pritat natyrisht dështojnë… një, e një e një, por ndonjëra tjetër në radhë mund të jap fryt.
Unë, me lot të ngrirë në sy. – Kjo pritë e vjetër sa rrënja e gurit është, pikërisht kaq! Njëqind vjet e vjetër, e – asnjëherë ajo tjetra në radhë , siç thua, s` agoi e frytshme.
joUnë, më sheh me vaj. – Dhemb, natyrisht, dhemb.
Unë, s`i fsheh më lotët. – Më ra njëherë dora, herën tjetër gjysma e trupit, gjysma e kokës, këmba… ç` mbet nga unë?
joUnë, fërkon syrin. – Asgjë s`humbëm në luftë. I humbëm në tryezë! Do t`i kthejmë me gjak.
Unë, plot etje ëndrrën puth. – E ajo që fitohet me gjak mund të humb veç me gjak!
joUnë, me `i vezullimë loti nën sy. – Ja, kjo është.
E shikoja të shtrirë në borë, nën degëza të pishës, në pritë, e kurrsesi s`arrija ta kuptoj si e vizatonte botën në këtë pjesë të thyer qielli, në këtë trup toke të prerë dhe të ndarë, të varur në bisht të sorrës së verbër. I hukas duart, gati të ngrira, i mbytur në vete, e shkel në të njëjtin vend, veç të lëviz, të mos më ngrijë gjaku ndër dejë. Herë në njërën këmbë kërcej, herë në tjetrën. Sillem rreth vetes,siç bën gjeli, me kokën të prerë. Askush s`flet. Secilit ia dëgjoj duhmën e brendshme, ritmin e frymëmarrjes, tiktakun e trokitjes së zemrës. Përbri-në të djathtë, është joUnë, në të majtë e kam gjysmën e parë të kokës, përballë është ai i Mollës së Kuqe, te bredhi i dytë kafka e Çamërisë, te bredhi i tretë hija e gjallë e Shasit, pak në të pjerrtë të udhës, te rrënjët e një trungu të rrëzuar, i strukur në vete trupi i Dioklenës… Krejt shtatë vetë, secili me nga një arkivol plot dhe e hi përbri vetes. Secili në krah me veten – kaherë të vrarë, presim… Njëqind vjet në pritë! Veç ta kthejmë këngën e vajin e harruar shqip, të shpërthejnë trëndafilat mes gishtash të jetës e vdekjes, ta puthim gruan dhe qiellin e pikës së ujit në krua, të cilin nga mbirja e lisit e ruan ylli i gjakut, me mollën e kuqe në të njëjtën degë, me gjarprin mitik, kokë ngrehur mbi zotin e me hijen në tokë …
“Toka e gjarprit është imja”
“Është Molla e Kuqe”.
“Është bukuria e vdekjes për Ty!”
“Zemra, nga e dëgjon zërin tënd të vdekur!”
“Hiri i dashurisë dhe fyelli i Zjarrit!”
“Qielli i gjakut është”.
“Lulëkuqja”.
… natë është dhe bie borë. Shkëlqimit të bardhë të borës sytë robërohen në lot dhe skuqen, pikin gjak. As me veten,as me Zotin. Prapë mund të na zënë me dorë… djajtë e zi! Na ka molisur pritja, pagjumësia dhe ëndrrat e zbrazëta për tokën e lulëkuqen, për gjarprin e artë me brirë dhe gratë, atje-fund udhës së gurtë, te kroi, për të cilin rrahin shtatë zemra, në vetmi presin të zbresin dhe të vdesin. Ushtarë-nën arna, pa cak dhe pa atDhe, të dorëzuar para vetes dhe kohës, në ëndërr të gjakut që e ka harruar këngën dhe vajin e vet, vallen e vet, flamurin dhe gjuhën… në një humbje kaq të thellë, ende u ka mbetur vetëm nga pak ëndërr për gruan.
joUnë, mes gjumit dhe kotësisë. – Ç` bën gruaja në këtë mot… bora ka mbyllur shtigjet, ndizen ëndrrat, epshet. A mund të rri vetëm ajo?
Unë, i pushtuar nga vetmia. – Je në vete ti!? Çdo gjë mund të rri vetëm, ajo kurrë… Dashuria, epshi i egër-shpërthyes, është gjaku i gruas…Një gjë që dihet nga krijimi i rrotës! Veç, ta duash prapë dhe gjithnjë, kjo s`prish punë! Ajo atë senin s`e ka sapun, ta përdorë një herë, dy herë e ta harxhojë! Aty do t`ia gjesh, çdo herë, në çdo kohë! S` ka mbetur mënyrë pa e provuar xhelozët t`i ruanin të dashurat vetëm për vete… e-Kot! Kalorësit, në Mesjetë, shpikën brez, në formë brekësh, të cilin – para se të niseshin në luftëra, gratë apo të fejuarat e tyre detyroheshin t`i vishnin. Ata, më pastaj, brezin e kyçnin me çelësin e vetëm, të cilin e merrnin me vete-të varur rreth qafës, si hajmali… e iknin.
E gratë, të gjorat… me atë senin në burg… prisnin kthimin e tyre… ta shijonin kënaqësinë! – bie befas një zë nga e djathta ime.
Unë, shikoj qelqtë. – Prit pak… prit! Pse, a mos do të mund të ndodhte, Gruaja, e cila ia doli ta fuste dhe djallin në shishe, të ulej në prag të shtëpisë dhe të priste, të bënte sehir kot, me duart të kryqëzuara mbi gjinjtë e ndezur… Ditë me radhë para se burri t`i ikte në luftë, hante e pinte me të madhe, fitonte në peshë. E tillë, vishte brezin, e – sapo ai, i gjori, ikte, ajo as hante as pinte… për kaq sa brezi zhvishej lehtë nga trupi dhe atëherë bënte kokrrën e qejfit me atë senin…
joUnë, më shikon me habi. – Jeton ti në tokë, apo në ndonjë planet tjetër. S` qe ashtu siç e bluan ti këtë pikëllim e dhembje!
Unë, i hutuar – Pse… si qe, pra?
joUnë, më shikon qelqtë. – Brezi i virgjërisë qe shpikje e xhelozisë. I ka rrënjët që nga Odiseja, ku zotërat nga Olimpi, pikërisht Aresi, duke dyshuar në besnikërinë e gruas, i urdhëron Zotit-farkëtarit Hefes, t`ia lidh rreth belit Afërditës një brez të rëndë…
Unë, bëj përpjekje të shuaj zjarrin e gjakut, fus duart në borë. – …sidoqoftë, brezi qe shpikje e kotë, apo jo, për ta ruajtur gruan!
S` ruhet gruaja, jo! – dëgjoj një zë nga e majta.
joUnë, gati i fjetur, shikon fshatin poshtë-poshtë nën ne. – … Si tymojnë oxhaqet. Bri vatre trupi i liruar i gruas të pret. Zot, kaq pak hapësirë na ndanë nga to, e kaq larg. Humbur…
Unë, kruaj pak vetullën. – Gratë e djajtë s`janë vetëm kurrë. As larg jo!
Mes nesh derdhet heshtje neveritëse. Shikoj majtas, djathtas. Askush të ndihet i gjallë. Ngreh ca kokën, shoh lart shkrepat, mbi ta ca dizga qielli fare të pushtuar nga fjolla të mëdha të borës, e – poshtë, gati nën ne është një pëllëmbë zemër e atdheut, me zjarrin e pashuar të ëndrrave të paepura – është fshati, që e mbajmë në shënjestër, me shtëpitë strukur në vete… Ja dhe kulla nën kthetrat e zeza dhe të përgjakura të natës-bishë e plagosur rëndë, e rënë poshtë e lart kafkës së vet të çarë, nga tajit gjak Yt – Im e ndizet pikë-pikë degësh të shelgjishtes së zezë, e cila shënon fundin e rosë-ujërave të mbuluara përherë me mjegull të dendur e fillimin e pyllit të vjetër, përplot cunga, gjethe, krënde e eshtra…Mes `i shqetësimi të çuditshëm, diku në fund të vetes së harruar, zë një dritëz të zbehtë nga lëviz. Zgjohet, duke thyer heshtjen, qiellin e syrit dhe një fluturim shpendi, si pa kokë-i humbur, rrah egër me krahë dhe herë-herë mbulon dritëzën.
joUnë, më shikon qelqtë. – Ç`është ajo dritëz dhe ai fluturim kaq i egër?!
Unë, i shqetësuar. – Ndoshta dritëz e hënës?
I dyti, në anën time të djathtë qesh hidhur. – Dritë e hënës në një natë, si kjo. I krisur je, or!
joUnë, tund kokën i shastisur. – Je në vete ti?!
Unë, i hamendur. – Ndoshta ndokush i shkon te gruaja dikujt, lëviz me fanar!
joUnë, krejt i tërbuar. – Zot, zot! Kaq i krisur je.
Ndihesha i pa bazë, mes qiellit dhe tokës, pezull. Me shikim të ngrirë dhe fjalë të mbetura në fyt, i kërcej vetes në shpinë, krejt i stepur nga shpërthimi tjetër, më i rëndë dhe fluturimi i ri i egër rreth e rreth e kryq e kryq. – Zot, e sulmuan fshatin! – shikoj secilin me radhë, secili me nga një arkivol plot dhe e hi bri vetes, shtrirë në borë, në pritë, krye fshati tash e njëqind vjet!
joUnë, më shikon qetë. – … veç `i krismë, `i thyerje… `i asgjë!
Unë, i tronditur. – E fluturimi i shpendit, kaq i trembur… e dritëza?! Krejt dhe asgjë, apo jo?! E ne, ngrijmë këtu-hutinë të prerë në fyt, mbytur në fotografinë tonë në gjak, as lëvizim nga na e vjedhin zemrën, copë e copë atDheun!
joUnë, pa e kthyer kokën fare nga unë. – Dikë e vranë!
Unë, gjithë befasi. – E vranë? Dikë!? A s`qe veç pjellë e trurit tim të prerë në shtatë pjesë, ëndërr sy çel imja?! Krisma! Fluturimi! Dritëza!
joUnë, zëshëm. – Frikësohesh, apo ç`ke? As vrasje qe, as dritëz qe… Veç `i fluturim hutini, i ngrehur nga dega e ahut dhe dega u thye dhe ra bashkë me borën mbi ëndrrën e secilit prej nesh dhe na tash – ja, mbetëm kaq të zbraztë, kaq të qelqtë! Ç`vrasje?!
Lëshova veten mbi vetminë time dhe borën e bërë krejt gjak, – … e ky gjak, e ky gjak, e ky gjak… – klitha dhe e mora gjysmëkokën time në duar…
… me fytyrën ende ngrirë në copëzat e pasqyrës së vjetër, të cilën e kisha thyer me grushte, shpërtheva në vaj. Duart më piknin gjak. Dhembja, sikur nuk ishte imja. Çdo gjë ishte mpirë dhe bërë gur brenda dhe jashtë meje. Klitha-ca më vonë, i mbushur tmerr. Po zgjohesha dhe po kuptoja ç` më kishte ndodhur. Venat më piknin gjak dhe unë gjithnjë po e humbja veten. Shqeva disa dizga të çarçafit dhe mbështolla duart. Dola pa e mbyllur derën e apartamentit fare. – Zot, a isha në kohë apo në ëndërr?!
Zbritja shkallët, siç kërcen gjeli pasi t`ia kenë këputur kokën. Gjithnjë i hutuar dhe krejt i humbur. Gati i pa ndjenjë. Dorë e padukshme – asht, më përplaste herë në të majtë – murit, herë në të djathtë, për parmakë shkallësh… më ndiqte pas dhembja-bishë e përgjakur, e para prapë dhembja, me shtatë krerë, e verbër, duar shtrirë, më kapte për këmishe, për pantallona, për këpucë e s` më lente të ikja. Pikonte gjak nga duart, e – aty për aty çelej pyll i dendur, i kredhur në misterin e vet të errësirës së përhershme, nga merrja gjithnjë një paudhe, me breshka, gjarpi`, zhapi` kuçedra, përbindësha kaherë të zhdukur nga lëkura e dheut. Mjegull e verdhë derdh` me furi nga kafka ime e çarë, aty – këtu me myshqe, më ngjitej si merimangë e lëngët në sy. Ngado të shkelja ishte aty gjaku im. Zot ngjitja apo zbritja shkallët, isha në kohë apo në ëndërr!?…
Sapo dola jashtë pallatit blu dhe mora me nguti lulishtes së vogël, sytë më zunë njeriun tullac, ulur në stolin e vjetër, aty tek çdo ditë kotet me `i thes para vetes, me sytë të skuqur, të zgurdulluar në dritaret e apartamentit tim… E shikoj dhe ec, me fytyrë të kthyer nga ai. Ky njeri… prapë… i njëjti?! – Shiko para e ik, – dëgjova zërin, që vinte nga ai. – Do ta thyesh dhe kokën!… Gjaku mbushte dizgjet e çarçafit, me të cilat kisha lidhur duart… Pikte gjak ngado nëpër mua. Më merreshin mendtë, më lente fuqia dhe ligështohesha, ligështohesha… Do të bija për tokë. Ai, me një buzëqeshje cinike, nga stoli më ndiqte nga ende ecja me fytyrë nga ai. Do të rrëzohesha. – Do ta thyesh kokën, – tha prapë. – Shiko nga ec. Ç`më shikon, a mos isha grua unë, a?! Ai ende fliste e fliste diçka të paqartë, ndërsa unë tashmë i tëri puthja tokën e ftohtë e të lagësht. Befas, hetova praninë e dikujt mbi mua. Pak-pak e humbja vetëdijen, megjithatë, vërejta njeriun tullac,nga qëndronte bri meje. Ai mbante kokën time në dorë. – Do të më ketë prerë, – mendova nga po humbja diku larg e thellë në një hon të pafund… – Është rrëzuar rëndë. E ka lënduar dhe kokën… E thirri kush Ndihmën e Shpejtë, apo jo?!- I ka dhe duart e përgjakura, – ra një zë tjetër.
– Ndoshta i ka prerë venat?! – … Ndihmën e Shpejtë, Ndihmën e Shpejtë… – tashmë i rënë në një hapësirë krejt të zbrazët, pa shpend, pa pemë, pa lule, pa ajër… dëgjova zërin e njeriut tullac, i cili,herë-herë i fliste turmës që më shikonte stepur, të shtrirë në tokë.- Ky s` guxon të vdes… Këtë do ta vras vetë!… Zot, kush është ky njeri, ç`do nga unë, më ikte `i mendim kokës së rrokullisur larg meje disa pëllëmbë. Pse ma ka prerë kokën, kush është ky? Ag e terr rri në lulishten e vogël, në të njëjtin stol me `i thes para vetes, e shikon dritaret e apartamentit tim. Ç`do, vallë? – Po përmendet, – tha dikush.- Po, po… po kthehet në vete! – ndërhyri njeriu tullac dhe m`u drejtua, me zë të qetë e të çjerrë. – A je ti nga apartamenti i 13-të? – Po, pse? – Të tregoj unë, pse! – Më tregon?! Ç` ke të më tregosh! – Ke fjetur me gruan time? – Unë?! – A banon … aty, ku the pak më parë? – Ku? – Në 13-shin? – Po e jo! – Ç` do thotë kjo? – Jo, do të thotë – jo. Po, do të thotë – po! – Ti e ke qi gruan time! – Gruan time apo gruan tënde? – Timen? – E timen, kush e qi, pra! – Ku di unë? – E si ditkam unë për tënden?! Kastravec!
– Ky po e merr veten përsëri… – tingëlloi një zë.
– As që kishte humbur ndjenjat!
– Pse atëherë e thirrëm Ndihmën e Shpejtë? – shikoi të tjerët njëri me kapelë të trusur deri mbi veshë dhe tundi kokën.
– Ja, makina arriti… – ra një zë tjetër, i tretë apo i katërt, ndërsa lart – sipër, sikur në kupë
të qiellit, shihja gjithfarë fytyrash, që s`i kisha parë më parë, kurrë. Më shikonin me dhembshuri, apo krejt indiferent. Kush me ndonjë dilemë të vizatuar në fytyrë, me hamendje,e kush me ndonjë qeshje të çuditshme. A ishin të gjallë, apo të vdekur? Preka veshin pak, për t`u bindur a jam gjallë… Në po atë çast, seç m`u kujtua lulja ime në dritare, ndërsa me vig më morën dhe më futën në makinën e Ndihmës së Shpejtë. – Ku është lulja ime… të gjethojë mbi ndjenjat e shpirtit të ngrirë, me dhembjen e pikëllimin tash e kaq vjet – me agun e muzgun, të fliste gjendjen time me zjarr ndër dhëmbë!? Kot ik nga lulja, ajo prapë është me mua. Ja … shikohem në pasqyrë, e në të bashkë me dritaren është dhe lulja, pak pas qafës sime, e cila në gjethet e gjelbra pik gjak. Ik nga vetja dhe prapë kthehem në vete…eci një udhe, mes për mes një fushe, hyj në një mal, me gjithë fshehtësinë time e të lules nga ndërron ngjyrat në pasqyrë. Herë e verdhë, herë e kuqe. Zot, a është e vdekur apo e gjallë, a është në dritare apo në mua?
Vdekja ec nga rrënja e lules, më pastaj, një e një i bien gjethet, apo nis nga koka e arrin në rrënjë. Te unë, ajo ec nga ashti dhe zemra digjet. As ajo as unë s`mund t`i ikim. Kurrsesi të fshihemi kund. Një ftohtësi gjithë zjarr, me hije të rëndë të vetmisë, vjen e derdhet në pore, hyn në lyth e pret e pret të pëlcas papritur në gungë të fatit, i cili rrënohet dhe ngel vetëm mjegull e verdhë mbi çdo gjë, nga rrëshqet gjarpër i verbër. Aty ku zë, natyrisht, merr të irnosur mishi te unë, e te lulja zë të qërohet cipë-cipë gjethi dhe të thahet. Apo, vjen – prapë gjarpër, me aromë të barit dhe ti dehesh, pi helmin dhe veç qesh e qesh në një ëndërr të bukur, të thellë – fund ujit që s`lëviz. A s` është i thellë uji që lëviz veç brenda vetes? Lëvizje e qetë, e ngadalshme, siç bën vdekja pak nga pak, për çdo ditë brenda lules dhe brenda meje, tashmë i ngelur veç `i gur i rrokullisur nga muri i kullës etnike, tërë kafshuar nga dhëmbi i kohës dhe djallit… Unë vdes cullak, por dhe lulja – haptas, me qepallat të ngrira, me sytë të hapur-një copë qielli të këputur në robërim të gurtë, nën vetëtimën e qelqtë nga vjen gjarpri…
… – Gjarpri!Gjarpri, – fola befas, ndërsa pa farë kujdesi për plagët e mia, më futën rrëmbimthi në makinën e Ndihmës së Shpejtë.
– Ky qenka çmendur, – tha njëri, me kasketë të grisur.
– Pse na thirrët për këtë… Për të shkëputurit nga jeta s` keni pse na thirrni…- tha tjetri.
– Ky s`është i vdekur… E as guxon të vdes, – ndërhyri njeriu tullac i lulishtes. – Këtë do ta vrasë vetë unë!
Mbyllën dyert e makinës së Ndihmës së Shpejtë, hije-rëndë, të mllefosur pse i kishte thirrur dikush për mua. Në errësirën e brendshme të makinës, si `i hije të padukshme hetova njeriun tullac, i cili për çdo ditë vjen në lulishte, ulet në stolin e vjetër dhe aty tjerr perin merimangë të mendimit për numrin 13-të, për gruan, për rrënjët e vetmisë. Ky njeri tullac, mustak thinjur, zot, kaq padiktueshëm është përvjedhur në makinën e Ndihmës së Shpejtë dhe – ja, tash rri mbi mua dhe më buzëqesh hidhur. – A është 13-shi numër fatkeq? … Unë, natyrisht, nuk i përgjigjem. – …Është i tillë, apo nuk është?!… Tullac i çuditshëm! Vjen në lulishte, me ag, ulet në stolin e vjetër dhe gjëja e parë që do të bëj është t`i ngul sytë në dritaret e apartamentit tim. Ca më vonë, zbath këpucën e vjetër, të zhbiruar, nxjerr nga aty ndonjë guralec,apo gjë tjetër, e hedh me mllef larg mes pemësh dhe zë të fërkojë shputën e këmbës së përgjakur, e – prapë, me dorën strehë mbi ballë, të thyej dritën e purpurt të ditës, shikon qiellin, thesin para vetes dhe prapë dritaret e mia. Nxjerr nga xhepi i setrës ndonjë gjë, e fut në gojë dhe përtypet e përtypet. Herë-herë pështyn. Prapë, me dorën strehë mbi ballë, shikon qiellin. – Do të bjerë shi, – thotë. – E ke gabim. S`do të bjerë shi, – dëgjohet zëri i tij i dytë. – Do të bjerë! – S` do të bjerë!
Mbështetur për parmakë të stolit, harrohet diku thellë në vete dhe zë e udhëton ndër golle të pafundme të shpirtit. Dremit. Koka i ikën para, prapa, anash, sa s`i bie në tokë. Fërkon sytë… shikon thesin para vetes dhe ca më vonë shfleton gazetën. Duart i dridhen… Aty – këtu, ndalet pak më gjatë. Nuk e ka në merak leximin, por – ja, krejt këtë e bën ta vras kohën, monotoninë që e robëron pak nga pak… As i do lulet, as e do qiellin, e – pikërisht, pjesën më të madhe të ditës e mplak me sy në lule, në pafundësinë e qiellit dhe në dritaret e apartamentit tim. S` ka farë peshe asnjë luftë e vjetër apo e re në botë, sidomos s`do fare të lodh kokën për luftërat e ndyra ballkanike…
E lë gazetën, të palosur, në stol, mbi të vë një gur të zgjedhur stralli, të mos ia bart fletët era nëpër lulishte… Ulë kokën, fërkon kokën, pak më pastaj të ik shikimin prapë nga apartamenti im dhe aty të harrohet, sy hapur, për një kohë më të gjatë. A thua, pse e bën këtë gjë?! Ç` e lidh me dritaret e mia, me apartamentin e 13-të? Unë, veç para pesë-gjashtë vjetësh kam shkelur në këtë hapësirë, kaq të papërshtatshme për mua. As ia njoh historinë, as pronarin e mëhershëm, asgjë. Redaksia e gazetës çmonte shkrimet e mia dhe kjo qe vendimtare të kaloja nga provinca në qendër…- Do ta kesh apartamentin, – më shtriu dorën redaktor Maksi. – Të mbetet ta mprehësh ende penën, të jetë shpatë! – Pena, të jetë shpatë, – e bluaja në vete…
Dy javë më vonë barta ato pak rraqe dhe libra të mia në apartament dhe pa njohur askënd aty nisa jetë të re, plot vetmi dhe mister. S` shoqërohesha me askënd… Me besim të humbur, në vetmi të thellë, shikoja përmes xhamit të dritares së apartamentit lëvizjet jashtë, në rrugë, në lulishten e vogël…e më larg, aq sa kapte syri. Më tërhiqte vëmendjen `i njeri tullac në lulishte, me gazetë në dorë dhe një thes para vetes. Kush mund të jetë ai? Pse për çdo ditë, me gazetën e njëjtë, e bartë dhe atë thes aty…
E shfletonte gazetën fletë për fletë, në ndonjë faqe s` përqendrohej fare, në ndonjë tjetër pak më shumë. Kalimtarët nga lëviznin në të përditshmen e vet i ndiqte me kureshtje, gjatë – gjatë, kaq sa më s`mund t`i kapte me sy. Vëreja çka i pëlqente e çka jo. I zgurdullonte sytë sidomos në gratë bionde me flokë të gjatë dhe vithe të rrumbullakëta. – Ah, ja, – i binte gjurit me grusht, nga ndiqte me shikim ndonjërën. – I ka vithet, si vula e komunës! Qeshja ndopak, krejt i befasuar nga ajo që bënte… Ndihesha i zhgënjyer. Ikën dy javë e s` shkrova gjë në gazetë… – Ke menduar për ndonjë temë, – më ndali në korridor të redaksisë, redaktori i dytë, Z. Çelaj. – Ndoshta do të shkoja në ndonjë fshat në Shalë, – e shikova plot mosbesim në vete. – Shko, tash shko, – më tha… Tri ditë më vonë trokita në zyrën e redaktorit. – A gjallë je,a, – lëshoi syzet në majë të hundës Maksi. – Të shoh, si ke nisur këtu, – e mori shkrimin dhe zuri ta lexonte. Më kaplonin valë të ftohta të djersës. Ndieja një mungesë ajri, një ligështi, një ndrydhje të thellë shpirtërore… Nuk e lexoi shkrimin deri në fund dhe ma hodhi fytyrës. – S`bën… Siç i ke parë gjërat, do të duhej të jetoje në kohë të turkut! Mbeta gojë hapur. Shikova pa cak jashtë dritares, me korniza të vjetra… Mora të dilja. – Prit, – ndërhyri Z. Çelaj. – Mbase mund të nxjerrim diçka, – m`u afrua, ma shkeli syrin dhe buzëqeshi. Maksi ndezi një duhan. Nuk më shikoi më asnjëherë. Dola dhe mora udhë për në apartament. Rrugës bleva një bukë, një jogurt, dy qepë dhe pak djathë…
Me të hyrë në apartament, sytë më kapën prapë – në stolin e njëjtë,në lulishte, njeriun tullac me gazetën e vet dhe thesin. Picërronte sytë e vegjël, të kaltër, ndiqte me shikim ndonjë grua nga shëtiste, apo veç ikte me nguti lulishtes, nëpër shtigjet e ngushta, shtruar me guralecë shndritës. E lëshonte me kujdes të veçantë gazetën në stolin e vjetër,e pak-pak ikte nga hija e pemës. Dilte në diell. Qëndronte aty pak me `i kërcim të lehtë, ngrehte duart lart, matej me hijen e vet dhe me ritëm të caktuar, në lojë, ikte prapë te stoli, të mbuluar nga hija e pemës. Merrte gazetën dhe endte shikimin nëpër shkrime, për t`i qepur sytë më gjatë aty tek ndonjë gjë ia zgjonte kureshtjen. Kurrë deri në fund s`i lexonte shkrimet. E paloste prapë gazetën, e linte në stol, për të dalë serish në diell. Prapë kthehej në hije, prapë dilte në diell. Lozte këtë lojë të çuditshme, gjatë-gjatë, i irnosur përreth buzësh. Kush ishte ky? Askush s`e njihte nga apartamenti im. – Është një i burgosur, – fliste njëri. – Pse do të ketë qenë në burg? – pyeste tjetri. – … qe pjesëtar i një celule, me aspirata për të bërë prapë një dhe të pandarë tokën etnike, – thoshte ndonjë i tretë. – Çfarë ore, është i dyshimtë ky! – Shtiret i krisur e s`është. – … është nga sigurimi, me detyrë të caktuar!?… Me detyrë të caktuar, e ribluaja në vete shumë i shqetësuar. Ç`do nga unë ky? …
E shikoja nga dritarja në lojën e vet të çuditshme, të daljes në diell – të kthimit në hije, të cilën e ndërpriste vetëm pasi e kapte marramenth i rëndë, i shprehur me djersë të ftohta në ballë. Fshinte ballin me mëngën e setrës së vjetruar, bojë kafeje, të grisur në bërryla. I këputur, lëshohej në stol dhe qëndronte gjatë kokë ulur, ngjashëm me ndonjë copë trungu nga koha e kaluar, nëpër të cilën ai prekte kaq i ganduar në shpirt… Vjen me ag në lulishte e ik me muzg, apo veç bën dredhi – ik e ca më vonë kthehet prapë, tinëz, të ndjek lëvizjet e mia, ardhjet-daljet-ardhjet në apartament. Me kë takohem, me kë fle, me kë flas dhe për çka flas. I krisur bëhet,e s`është. Stolin, në të cilin ulet e përshëndet nga larg me heqje të kapelës së grisur. Veç për t`u bërë tjetër, tebdil. Me ceremoninë e vjetër, në ritmin e njohur, lidh orën me orë, tërë ditën. Ngjet të shkel veten në lyth, siç thuhet, e – klith, e klith, me sy në dritaret e apartamentit tim. Shikon bardh, fare i hutuar, e – në kokë, i lëviz treni me dhjetëra të uritur nga zgjasin duart për mëshirë, i lidhen zinxhirë të vjetër rreth etjes, i çilet hapësirë e pafund e ëndrrës, brenda së cilës përsëritet thyerja me jehonë e një qelqi, përplaset hapja e mbyllja e derës, ndodh zbritja e zhurmshme nëpër shkallë të vjetra, të cilat e shpien fund enigmës, nga s` mund të dalë më. Sillet rreth vetes e hijes së vet kot. I lodhur, i stepur aty në stol e kot gjumi. Fle me sy të hapur, të ngulitur në ndërtesën blu. Ç`ka, vallë, ç` do nga unë ky? Pa pikë frike, `i të shtunë të zymtë, nga ai me nge po nxirrte nga këpuca e vjetër guralecin, zbrita vetëtimthi shkallët, t`i afrohem, të njihem me të… kush ishte ai, ç`donte nga unë, pse shikonte pandërprerë në dritaret e apartamentit tim?! Me duart grushte iu afrova. Ai ngrehu kokën, sapo hetoi pranin time dhe më pa, prapë uli kokën dhe hapi shuplakën, ma tregoi guralecin e nxjerrë nga këpuca e vjetër. – Ja, – tha, duke e shikuar guralecin, – më futet brenda këpucës dhe gjatë tërë rrugës më vret. Sesi ma ka përgjakur këmbën! – Ty `i guralec, – fola plot mllef, – e ti mua, për asnjë çast s`më lë të qetë. Ti e nxjerr nga aty guralecin, – e shikova këpucën, – po unë. Ç` të bëj unë me ty? – Me mua , – tha. – Pse s`e lë të qetë dritaren time dhe pasqyrimin e qiellit në të. Sytë e tu përbaltin gjethet e lules sime në dritare, e verbojnë dritën… Kush je ti, ç` detyrë ke – të më vrasësh apo të më çmendësh? – A s`e kam unë atë liri të shikoj nga të dua, – tha. – Cilën liri, or i mjerë! Cilën? … pa çelur gojën më mori të ikte. Prapa i ngelte vijë erë rëndë e vjelljes së verdhë, që ta zinte frymën. – E ka detyrë, e ka… – ra një zë nga një dritare e pallatit, e cila sapo u çel. – Është i tyre… të kesh kujdes! … Ky zë, i derdhur nga ajo dritare e pallatit, më përzihej me vajin e sirenës së Ndihmës së Shpejtë, rrugës për në spital…- Kaq i përgjakur… çfarë i ka ndodhur, – dëgjova një zë. – Vështirë të jetojë… – ra një zë tjetër. Çela pak sytë dhe hetova hijen e njeriut tullac mbi vete. Më kishte zënë me duar për fyti dhe më shtrëngonte, të më ndalte frymën. As gjaku s` më ndalej, mbushte pandërprerë dizgjet e çarçafit, me të cilat i kisha lidhur…
– … ç`do, – bëra përpjekje t`i thosha, por nuk ia dola. Më dhembte e vërteta pse humbja ndjenjat pa e përjetuar deri në fund vdekjen. Është kënaqësi e papërshkrueshme vdekja, po qe se ia del ta përjetosh pa dhembje dhe i vetëdijshëm. – Kjo është rrenë, – më tha ai dhe iku duart nga fyti im. Në të njëjtin çast ndaloi dhe makina e Ndihmës së Shpejtë bashkë me vajin e vet pikëllues…
– Ky s`guxon të vdes, – tha njeriu tullac dhe mori të ikte, me thes në shpinë rrugës së lagur. – Këtë do ta vras vetë!…Dy teknikët mjekësorë më nxorën nga makina me vig dhe morën t`i ngjesin shkallët për në katin e tretë. Ngreha pak kokën nga vigu dhe shikova nga dritarja njeriun me thes nga ik rrugës së lagur, nga humb diku në mjegull të verdhë. Zot, a isha unë në atë thes, apo unë e bartja atë thes?! Në kokë më tingëllonte një daulle me dridhje të ashpra, ndërsa i përtypja fjalët e njeriut me thes. – Përkujdesuni për të. Ky është imi. Më ka hije dhe gjithnjë afër!… – I sëmuri,- tha tekniku thatak, pa më shikuar fare, – po vdes. – S` dihet, – foli tjetri dhe më shikoi. – Ky… së paku, për një kohë, apo përgjithmonë, shpëtoi nga tullaci, shtrigani i sigurimit! – Ndoshta, – e tundi kokën thataku… E mua, sytë-të qelqtë, m`u ngulitën në svagën e merimangës, në tavanin mbi shkallët, tek kishte rënë një mizë dhe kot bënte përpjekje të lirohej. – Sa budallaqe, – mendoja. – Si nuk e ka kuptuar kotësinë e jetës…
Në të njëjtën kohë, nga dora ime e varur jashtë vigut, pikoi në shkallë një pikë gjak.
-Vështirë t`i ngjesësh shkallët, – tha njëri teknik.
-Lehtë t`i zbresësh, – qeshi tjetri.
…e tash?!
