Shkëlqim Hajno: Tetëdhjetë minuta me kallash në dorë
Udhëtim tragjikomik me taksi në rrugën e ferrit në vitin 1997
Tregim
Jemi në vitin e mbrapshtë të “luftës shqiptaro-shqiptare” 1997. Shteti, në këto hapësira që do rrëfejmë, na kishte lënë shëndetin për ca kohë dhe rrugët nacionale kontrolloheshin, si kohët e mjegullta të pashallëkut të Janinës: vetëm nga bandat dhe komitët e armatosur të kohëve moderne Me, ose pa maska.
Ndryshe nga historitë e tjera, dramatike dhe tragjike të atyre ditëve, kolegu im Anesti më tregoi historinë e udhëtimit për një emergjencë shëndetësore nga qyteti i tij bregdetar, drejt PKK-së së Kakavijës, në kufirin ndërshtetëror me Greqinë, me destinacion fundor Spitalin Universitar, në Janinës.
Më tregoi se aso kohe, kishte disa ditë që drejt Greqisë fqinje nuk bëhej asnjë lëvizje autoveturash, as me autobuz të linjave dhe as me taksi.
Gjithçka kishte ngrirë nga frika. Komitët e rrugëve kishin marrë “turnin” e kontrollit tërësor të akseve nacionale rrugore dhe nuk dihej se deri kur do ta mbanin këtë kontroll. Disa fatkeqë që kishin guxuar të lëviznin kundër këtij “shtetrrethimi” absurd, kishin rrezikuar dhe jo pak, duke humbur edhe jetën.
I luta shumë dhe u bëra rixha disa taksixhinjve për të ardhur me mua deri në Kakavijë, por as që bëhej fjalë ta bënin atë rrugë me rreziqe.
– Sa të kushton rruga, të lutem? Fol, kam edhe pak dhrahmi që i mora borxh, sepse më duhet të jem në Kakavije sa më parë dhe pastaj ne spital në Janinë, te një i sëmurë, njeri i afërt, – iu përgjërova njerit prej taksixhinjve.
– Je në metro, more zotni? – ma ktheu ai dhe shtoi: – Nuk e di ti, çfarë bëhet nëpër rrugët automobilistike tani, ku pas çdo kthese të del një tytë automatiku kallashnikov?!
Iku taksixhiu i radhës dhe lutjet e mia nuk ngjitën fare as te ky, as te tre-katër të tjerë. Njeri prej tyre si argument kundër kërkesës sime absurde, më kujtoi se pretendimi im ishte i allosojtë, domethënë kundër çdo logjike dhe kundër rrymës!
Nëpër rrugë shfaqeshin herë pas here “postblloqe” të ndryshme nga njerëz me maska që kinse bënin punën e një milicie, por në të vërtetë, grabisnin udhëtarët dhe mbillnin frikë e terror. Në mungesë të hijes së shtetit, ata kontrollonin udhëtarët për para dhe sende me vlerë, duke mos u ndalur para asgjëje. Ndërkohë Anesti kujton se skenat apokaliptike, po edhe komike, nuk mungonin as në disa vendbanime, përfshirëqytetin e tij.
Dy komshijtë e mi te moshuar, kur dikush trokiste në portën e tyre, jo vetëm që nuk e hapnin portën për qymet, por thërrisnin kot më kot nga brenda: – Largou se jemi te armatosur! – dhe përdridhnin bidonat plastik bosh të coca-colave për të imituar zhurmën e armës… Këto i dija mirë por atë ditë mendja më punonte si çekan si të shkoja në Janinë.
Nuk do ta harroj një taksixhi që më tha: – More, çudi me ty, fshati digjet kurva krihet! Ti kërkon të shkosh në Janinë!… Mblidh qelemendrenë e kokës, more xhan! Edhe një grusht me flori të më japësh, nuk e marr atë guxim dhe nuk e ha atë kokërr ulliri!…
Por më në fund, kur e humba shpresën krejt, më ndriti fati dhe gjeta një taksixhi guximtar, me syrin pishë që m’u duk më i vendosur. Me kokë të madhe dhe bark të madh, me flokë kaçurela dhe nofulla katrore që të kujtonin morsetat në ofiçinë, ai m’u duk fiks kapiteni i patrembur në furtunë.
Njeriu i duhur me emrin Gazi apo Gazmend ja, ku paska qenë dhe unë kërkoja nëpër qiell, thashë me vete. Kisha fat.
– Unë vij, por me një kusht, – tha Gaziu!
– Çfarë kushti?
– E di ti që do të bëjmë një udhëtim me kokë në torbë? – më nguli pyetjen gozhduese.
Heshta. Më zuri frika për herë të parë.
– Kushti numër një, ke automatik? – m’u drejtua taksixhiu
– Jo. Ç’ne unë me automatik…!
– Po i gjithë populli ka armë, more trim. Kush me kobure, kush me pushkë dhjetëshe, kush me automatik kallashnikov shumica, e të tjerë edhe me mitroloza… Si qëllove ti kështu?- m’u kthye taksixhiu guximtar dhe sypetrit me emrin Gazi.
Nuk di pse, por për aty, m’u faneps në tru emri i veçantë i tij që ishte fryt i një kompozite: gaz + zi. Pra: gëzim i zi… o zot, thashë me zërin e brendshëm, mbaje mendjen në mësim!
Taksixhiu më ra në sup me pëllëmbën e tij të rëndë prej Polifemi.
– Mbase unë jam humbameno, – mora guximin t’i them duke i shuar kureshtjen e madhe.
– Automatik nuk kam. As kobure gjithashtu nuk kam dhe asnje lloj arme tjetër – thashë gjakftohtë. – Dua të shkoj në Janinë për hall spitali, jo për luftë… – i bëzajta me një zë prej fakiri, me frikën se mos ma refuzonte fare udhëtimin.
– Birinxhiii, – tha taksixhiu Gazi duke e shqiptuar me theks të fort “i”-në fundore.
– Kohë të bukur ke gjetur për Janinë… Por që të nisim sot rrugën drejt Kakavijes dhe drejt Janinës, nuk duhet të kesh vetëm leka dhe vetëm dhrahmi (…monedhë zyrtare e Greqisë moderne para euros deri në vitin 2001), bre, – tha me një ton atëror duke imituar s’di pse, të folmen e Korçës.
Po ndiqja i habitur lëvizjet e Gaziut. Shkoi pas Mercedes-Benzit 2500, hapi bagazhin dhe futi kokën e madhe si në një grazhd. Pastaj nxorri andej një automatik kallashnikov me tri karikatore të lidhura në gushë të armës me ankerplast të kuqëremtë dhe m’u drejtua duke ma zgjatur armën:
– Mbaje! – më urdhëroi. – Në qoftë se nuk e mban në dorë, nuk nisemi për Janinë…! – më kërcënoi.
E mora kallashnikovin dhe, si një ushtar i bindur, u ula në sediljen e parë të benzit.
– Tani po. Ikim! – tha dhe benzi nisi udhën e daljes nga qyteti.
Pas pak, e pashë veten ne rrugën drejt Kakavijes, në kufirin me Greqinë.
Kishim bërë rreth pesë kilometra dhe po ndjeja ajrin e ftohtë të Marsit në fytyrë dhe mushkëri, për shkak të xhamit të derës të hapur, për të kontrolluar me kallashnikovin që e mbaja në dorë si një roje vigjilente. E ula pak qytën e kallashnikovit, se m’u mpinë duart deri në bërryl. Atë çast taksixhi Gaziu bërtiti:
– Automatikun! Vendose te porta jote mbi xham! Tani, menjëherë!
Hezitova. Më bërtiti përsëri. E vendosa ku më urdhëroi dhe rruga vazhdoi në kilometrat e tjerë drejt fushës se Vurgut dhe pastaj drejt Qafës së Muzinës.
Herë pa here, me sytë që i hidhja vjedhurazi nga njeriu i timonit, e mbështesja nga pakëz armën automatike te gjuri ose në dyshemenë e veturës. Ato çaste isha i lumtur që mundesha të shlodhesha pak. Kështu, me lepurin në bark, ca nga pasiguria dhe befasitë e rrugës, ca nga paniku që mbolli brenda makinës Gaziu, kaluam gjarpërimet e lumit Bistrica dhe, për pak, do të kalonim edhe Qafën e famshme të Muzinës për të dalë pastaj në ultësirën e pamatë të Dropullit.
“Shyqyr, mbase u kyç e liga”, thashë me vete dhe e ula automatikun. E ula ngadalë kallashnikovin në prehër si një foshnjë prej akulli, kur Gaziu frenoi menjëherë. Gjaku m’u bë ujë.
– Ç’ka? – e pyeta. – Pe ndonjë pritë? Ndonjë me armë?
Taksixhiu nisi ta ktheje ngadale makinën në drejtimin andej nga kishim ardhur.
– Ku janë? – pyeta i tmerruar.
– Ata? Kudo janë! Ata janë kudo! Por, po nuk e mbajte kallashnikovin në xhamin e hapur, do të kthehem menjëherë, se ti qenke njeriu me i çuditshëm që koka nuk të merr vesh fare! – tha prerë.
Nuk fola.
– Do ta mbash automatikun me tytë në xham apo të kthehem tani sapo?! Nuk bëj lodra me kokën unë! Ti, mbase e ke të tepër kokën bayrazer!…
– Po. Po! Të kuptova, – i thashë i bindur si një qingj i trembur dhe e nxorra menjëherë gjysmën e armës nga xhami, në drejtim të krahut të djathtë nga mali i Muzinës, gjithmonë në anën e shkëmbinjve dhe grykave që po rrëshqisnin me shpejtësi si në një film.
Kishim zbritur më në fund në Dropull dhe Jergucat. Edhe pak dhe do mbërrinim ne Kakavijë dhe pastaj, drejt Janinës.
Në kokë më buçiste kënga:
Mora rrugën për Janinë,
Jaaa-janinooo,
Bashkë me Arap Haxhinë.
Natën, o vetëm-oooo,
Copë-copë ma bënë mëlçinë…
Para mbërritjes në PKK Kakavije makina jonë frenoi përsëri.
Gaziu zbriti dhe e fshehu automatikun pa karikatore në një kaçube, duk e mbështjellë me plastmas serash. Katër karikatorët të kllashnikovit mbetën nën këmbët e mia, të mbuluara me tapetin plastik.
– Tani ikim rehat për Janinë, – tha taksixhiu, që tani mua më dukej më tepër si një nga ata pilotët që kishin çarë betejat në qiejt e Balltikut në Luftën II Botërore dhe që kishte shpëtuar paq nga sulmet e avionëve armiq.
Në PKK Kakavijë, nga pala shqiptare e kontrollit, pothuaj asnjë këmbë njeriu. Kaluam në anën greke.
Taksixhiu paraqiti pasaportat tona dhe unë qëndroja te polici grek në të ftohtin e mbrëmjes, si një rekrut i ri, duke u dridhur nga i ftohti i hidhur i Marsit 1997.
– Páme sta Ioánnina sto nosokomío! Sto Panepistimiakó Nosokomío! – Πάμε στα Ιωάννινα στο νοσοκομείο! Στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο! ( Shkojmë në Janinë në spital. Në Spitalin Universitar) – u përgjigj edhe për mua taksixhiu duke futur gishtat e mëdhenj të dorës në kaçurelat që ia kish prishur era.
Një çast, koka e tij me leshrat që ia merrte era, m’u duk si koka e bustit të Themistokliut gdhendur nga Odise Paskali në Korçë më 1932-in…
U nisëm drejt Janinës. Pasi kishim bërë rreth një kilometër rrugë, unë thirra:
– Gazi! Po karikatorët e kallashnikovit që i kemi këtu te këmbët, do t’i çojmë në spital?!…
Makina frenoi në vend.
– Po ku e kishe mendjen more, njeri i Zotit? Për laraska? Apo të hutoi polici grek?
– Ç’do bëjmë me to?
Taksixhi Gaziu doli nga makina, me dorën te dera, dhe pasi vëzhgoi terrenin natyror nga të katër anët, më urdhëroi:
– Hidhi shpejt atje! Atje te ferrat, ndanë urës! Shpejt!
I flaka një nga një të katër karikatorët te ferrat ndanë rrugës, ku më tregoi strategu i këtij udhëmi dhe ku ndhshta edhe sot e kesaj dite mund të gjenden po atje ku i hodhëm në nëntëdhjeteshtatën..
– Eh, more koleg i dashur,- i them Anestit. – Paske hequr!
– Dhe thonë pastaj se unë nuk kam qenë në luftë? Pak është kjo? Plot tetëdhjetë minuta me kallashnikov në dorë!
