https://ata.gov.al/2026/08/21/soft-news-britanikja-caterham-feston-117-vjetorin

Post Scriptum

Ky është një lajm i ATSH, por sapo u publikua hulumtonjësit alternativë e bënë me origjinë të hershme shqiptare, diku midis pellazgëve dhe ilirëve dhe shpjegimi shkencor: 4 ham, dmth 100 përqind shqiptare!

The post Një lajm i bukur dhe pak humor/Britanikja feston 117-vjetorin, kuptohet me origjinë të hershme shqiptare appeared first on Albspirit.

The post Dokumenti/Heshtje varri nga kryeministri hije Pilinci, pas ultimatumit të 6 Majit 2026 appeared first on Albspirit.

Personaliteti paranojak

Çrregullimi paranojak është refuzimi i pjesëve negative të vetvetes. Paranoidi ka turp prej tyre dhe është aq i fiksuar dhe i frikësuar atyre, saqë i refuzon dhe i transferon në botën e jashtme. Kjo e çon paranojakun në një mënyrë jashtëzakonisht të ngurtë dhe të projektuar vazhdimisht të të menduarit, pra shoqërimi me çrregullimin narcizist. Pacienti paranojak nuk i beson askujt dhe ndihet i persekutuar nga të gjithë dhe në çdo ambient: në rrugë, në shkollë, në punë, në familje. Kjo mënyrë e të menduarit bëhet një kafaz që e detyron personin e sëmurë gjithnjë e më shumë në patologjinë e tij me fiksime, ndonjëherë në veçanti për një person të caktuar, i cili mund ta kthejë atë në një stalker.

Si njihet një paranojak?

Megjithatë, paranojaku nuk mund të durojë të “ndiejë turp”, prandaj situata që mund të nxjerrin në pah dobësitë e tij dhe shpesh reagon me shpërthime të befasishme zemërimi ose me sjellje të pazakonta ose të rrezikshme për të tjerët, ndaj situatave që mund ta vënë atë në provë. Kjo simptomatologji mund të jetë e pranishme që nga fëmijëria e hershme. Ajo që e dallon çrregullimin paranojak është se pacienti është aq i mbingarkuar nga ndjenja e fajit për gabimet apo dobësitë e tij sa ai refuzon ta pranojë atë, duke e kthyer atë jashtë derisa të bëhet i keq në mënyrë që të ndëshkojë ata mbi të cilin ai ka përmbysur gabimet.

Neuroza narciziste

Shpesh, siç u përmend në fillim, neuroza narciziste shoqërohet me çrregullime paranojake, të nxitura nga mendimi që i drejtohet vazhdimisht vetvetes. Sidoqoftë, sjellja e narcistit është e ndryshme në mënyrën se si reagojnë ndaj situatave të pakëndshme. Ndërsa paranojaku, siç shihet, nuk mund t’i konstatojë ata dhe t’i “ekzorcizojë” në çdo mënyrë të mundshme, madje edhe me sjellje agresive ndaj të tjerëve, narcisti, pasi të zbulohet, nuk do të përpiqet të shpëtojë dhe të mohojë atë që ka ndodhur, por përkundrazi do ta minimizojë atë sa më shumë sa më shumë që të jetë e mundur, duke zhvendosur temën në mënyrë që meritat dhe cilësitë e tjera të panumërta që ai beson se posedon janë të dukshme. Narcisti, me fjalë të tjera, e pëlqen veten aq shumë sa ndihet si një zot në tokë dhe nuk mund të mos shfaqet për të kërkuar konsensus dhe lajka.

Historia e narcizmit

Kjo neurozë u studiua për herë të parë nga psikoanalisti austriak Heinz Kohut, themeluesi i “psikologjisë së vetvetes”. Studimi i pacientëve me neurozë të vështirë për t’u klasifikuar, vetëm me mjete psikoanalitike frojdiane, e bëri Kohut të hetojë “ndjenjën e vetvetes” e cila ishte veçantia e treguar nga pacientët e tij derisa, në fillim të viteve 1970, “vetja” u bë një objekt autonom i analizës, me formimin, historinë, jetën dhe patologjitë e mundshme.

The post Paranojaku dhe narcisti, binjakët e dy patologjive appeared first on Albspirit.

Sot është e qartë se Toka ka afërsisht formën e një sfere, por edhe se ajo mund të matet si çdo objekt sferik. Teknikisht, shkencëtarët e quajnë atë një sferoideoblate, por gjithsesi ajo është sërish një sferë. Në botën e lashtë, kjo gjë nuk ishte aq e dukshme.

Ideja që Toka është sferike u bë dominuese rreth 2500 vjet më parë, kur filozofët filluan të mendojnë për formën e Tokës dhe dimensionet e saj. Por kur ndodhi kjo, lindi një pyetje e re. Cili është perimetri i Tokës? Kulturat antike nuk duket se kanë pasur në përgjithësi shumë interes sa shkencëtarët e sotëm për të matur dhe vlerësuar përmasat e botës.

Një nga kulturat e para që e vlerësoi studimin e botës natyrore ishte ajo e grekëve të lashtë. Dhe figura e parë që mendoi në mënyrë shkencore ka qenë Talesi i Miletit (624-547 Para Krishtit). Ai ishte me profesion inxhinier, ndërsa thuhet se ka studiuar matematikë në Egjipt.

Thuhet gjithashtu se ai parashikoi një eklips diellor në vitin 585 Para Erës Sonë, mati lartësinë e piramidave, dhe kontribuoi shumë në zhvillimin e gjeometrisë.

Se sa nga këto pretendime janë të vërteta kjo nuk dihet, por shumica e historianëve bien dakord se ai ishte filozofi i parë grek,i cili dha shpjegime racionale për fenomenet natyrore.

Për shembull, Talesi i shpjegonte tërmetet, me pretendimin se Toka notonte mbi një oqean të pafundmë, dhe se ndonjëherë dallgët e mëdha në oqean shkaktonin dridhjen e Tokës.

Edhe pse sot e dimë që kjo teori është e gabuar, ajo ishte gjithsesi domethënëse si një përpjekje për të shpjeguar tërmetet, pa i shpjeguar me veprimet direkte të Zotave. Nxënësi i Talesit, Anaksimanderi (611-545 Para Krishtit), i çoi më tej idetë e mësuesit të tij, duke themeluar kozmologjinë e parë perëndimore bazuar në shpjegimin racional.

Anaksimandri thoshte se bota u krijua nga një gjendje e pa formë të cilën ai e quajti “apeiron”. Ai besonte gjithashtu se një ditë ajo do të shkatërrohej. Për më tepër, ai u mësoi nxënësve një formë të hershme të evolucionit, duke besuar se njerëzit e kishin origjinën nga një krijesë tjetër, ndoshta nga një peshk.

Përkundër qasjes së tyre të zgjuar në përdorimin e arsyetimit racional për të shpjeguar botën që ata panë, që të dy besonin se Toka ishte një disk i sheshtë. Pitagora (570-490 Para Erës Sonë) është i njohur për hedhjen e shumë prej themeleve të mendimit perëndimor.

Pitagora dhe ndjekësit e tij: Toka sferike

Ai është i famshëm për teoremën që mban të njëjtin emër. Në vitin 518 P.E.S, Pitagora themeloi një shkollë filozofike në Krotone, një qytet në Italinë e Jugut. Anëtarët e saj jetuan së bashku, atyre u kërkohej të ishin vegjetarianë dhe nuk u lejohej të zotëronin pasuri fizike. Besimet e shoqërisë përfshinin idenë se realiteti është natyrshëm matematik. Ndoshta në këtë kontekst Pitagora mësoi se Toka ishte sferike.

Shkolla Pitagoriane, ndikoi shumë tek Platoni (rreth 428-348 Para Erës Sonë), i cili nga ana tjetër ndikoi tek Aristoteli (384-322 Para Krishtit). Ky i fundit besonte se Toka ishte sferike dhe se ajo ishte në qendër të një universi të përbërë nga sfera koncentrike.

Jo vetëm kaq, por ai përmend në shkrimet e tij vlerësimet e hershme të perimetrit të Tokës.

Matematikanë të kohës së tij, vlerësonin se ajo ishte “400.000 stadia”, ose 62.880-66.680 km, në varësi të mënyrës se si stadet janë shndërruar në njësitë metrike moderne.

Kjo vlerë është rreth 20.000-25.000 km larg vlerës aktuale bazuar në matjet moderne. Nuk dihet se si matematikanët e kohës arritën në këtë vlerësim apo nëse u përpoqën që ta masnin drejtpërdrejt atë. Personi i parë në traditën perëndimore që e kuptoi se si matej perimetri i Tokës ishte Erastosteni i Kirenës (276-194 Para Erës Sonë).

Erastoteni, i pari që kuptoi si matej perimetri i Tokës

Ai vuri re se në Solsticin Veror në Siene (Asuan i sotëm në Egjipt) Dielli binte pingul mbi kokën e tij. Por në Aleksandri, në të njëjtën ditë dhe në të njëjtën kohë, Dielli ishte në një pozicion më të prirët. Si ishte e mundur kjo gjë?

Erastosteni supozoi se dielli ishte mjaftueshëm larg nga Toka, saqë rrezet e tij në thelb do të ishin paralele me njëra-tjetrën kur binin mbi sipërfaqen e Tokës. Nëse rrezet e diellit do të ishin paralele, çdo ndryshim këndor në pozicionin e diellit në gjerësi të ndryshme, mund të ishte vetëm për shkak të lakimit të Tokës. Bazuar në këtë njohuri, Eratosteni ishte në gjendje të maste perimetrin e Tokës.

Në fillim, ai përcaktoi ndryshimin këndor midis pozicionit të Diellit në Siene në Solsticin e Verës, kundrejt pozicionit të diellit në Aleksandri në të njëjtën ditë. Ai përcaktoi një diferencë këndore prej 7 gradë e 12 minuta, ose si 1/50 e një rrethi.

Ai arsyetoi se distanca midis dy qyteteve (rreth 800 km) duket sa 1/50 e perimetrit të përgjithshëm të Tokës. Bazuar në këtë vlerësim, Erastosteni e llogariti perimetrin e Tokës në 250.000 stadia. Gjatësia e një stadiumi është vlerësuar të jetë midis 157-167metra në varësi të burimit që përdoret. Bazuar në këto konvertime, vlerësimi i Eratostenit për perimetrin e Tokës është 39.300 km ose 41.675 km. Këto vlera nuk janë larg vlerësimit modern të perimetrit ekuatorial të planetit, që është 40.075 km. / Marrë me shkurtime nga Ancient Origins – Bota.al

The post Perimetri i Tokës, si e matën grekët e lashtë me aq saktësi? appeared first on Albspirit.

Faktori vendimtar për ruajtjen e sundimit mbi një perandori kaq të madhe ishte rrjeti i madh dhe i ndërlikuar i rrugëve të Romës, që mbeti i pashembullt edhe 1 mijë vjet pas rënies së saj.

Vlerësohet se rrjeti rrugor romak ishte më shumë se 400.000 kilometra i gjatë, nga të cilat mbi 80.000 km ishin të shtruara me gurë. Në këto akse të mrekullueshme nga pikëpamja inxhinierike, transportoheshin mallra dhe shërbime në mënyrë të shpejtësi dhe tësigurt.

Po ashtu ato e lidhnin Romën, “kryeqytetin e botës”, me skajet më të largëta të perandorisë, dhe lehtësonin lëvizjet e trupave si për mbrojtjen e kufirit po ashtu edhe për zgjerimin e perandorisë.

Edhe pse nuk ishin romakët ata që shpikën ndërtimin e rrugëve, ishin pikërisht ata që e ngritën këtë infrastrukturë të Epokës së Bronzit në një nivel krejtësisht të ri të mjeshtërisë. Shumë prej këtyre rrugëve që ata projektuan dhe ndërtuan, janë baza e autostradave që shohim sot.

Këtu përfshihen Via Flaminia dhe Fosse Way në Britani, të cilat kanë ende një fluks makinash, biçikletash dhe këmbësorësh. Përgjigja për jetëgjatësinë e tyre qëndron në saktësinë e inxhinierisë romake. Ashtu si sot, rrjeti romak i transportit përbëhej nga lloje të ndryshme rrugësh, secila me të mirat dhe të këqijat e saj.

Ato varionin nga rrugët e vogla lokale të pashtruara deri tek autostradat e gjera, të shtruara me gurë që lidhnin qytetet, qytetet kryesore dhe pikat ushtarake. Sipas Ulpianit, një jurist romak i shekullit II-të të Erës Sonë, dhe një nga autoritetet më të mëdha ligjore të kohës së tij, kishte tre lloje kryesore rrugësh.

Së pari ishin ato që quheshin Viae publicae, pra rrugët publike ose kryesore, të ndërtuara dhe të mirëmbajtura me shpenzimet e shtetit. Këto ishin autostradat më të rëndësishme që lidhnin qytetet më të rëndësishme të perandorisë. Si të tilla, ato ishin më të përdorurat, të mbushura gjithmonë me karroca plot me mallra dhe njerëz që udhëtonin nëpër perandorinë e madhe. Por megjithëse financoheshin nga shteti, jo të gjitha rrugët publike mund të përdoreshin falas. Taksat ishin një praktikë e zakonshme në pikat kyçe të kalimit, si urat dhe portat e qytetit, duke i dhënë mundësi shtetit të mblidhte taksat e importit dhe eksportit për mallrat.

Së dyti ishin Viae militares, rrugët ushtarake. Këto ishin shumë të ngjashme me rrugët publike në aspektin e projektimin dhe metodën e ndërtimit. Ndryshimi ishte se ato u ndërtuan dhe mirëmbajtën posaçërisht nga ushtria. Pra u ndërtuan nga legjionarët, dhe ishin në përgjithësi të mbyllura për udhëtimet e civilëve.

Së treti ishin Viae private, rrugët private që ndërtoheshin dhe mirëmbaheshin nga qytetarët. Këto ishin zakonisht rrugë të pa shtruara ose me zhavorr, pasi pronarët e pronave në zonë ose komunitetet nuk zotëronin fondet dhe as aftësitë inxhinierike që të bënin rrugë shumë cilësore.

Së fundmi ishin edhe Viae vicinales, ose rrugët dytësore që shtriheshin mes përmes një fshati ose që të çonin drejt një krahine të caktuar. Rruga e parë dhe më e famshme romake ishte Via Appia (Rruga Appiane) e cila lidhte Romën me Kapuan, me një gjatësi 196 kilometra.

Via Appia ishte shumë tipike për sa i përket mënyrës sesi romakët e konceptonin ndërtimin e rrugëve. Që ato duhej të ishin gati një vijë e drejtë, duke injoruar pengesat gjeografike. Kështu segmenti nga Roma në Terraçina ishte në thelb një vijë e drejtë 90 km e gjatë.

Rrugë të tjera të rëndësishme romake përfshijnë Via Flaminia, që shkonte nga Roma në Fanum (Fano), Via Aemilia nga Placentia në Augusta Praetoria (Aosta), Via Postumia nga Akuileia në Genua (Xhenova e sotme), dhe Via Popillia nga Ariminum (Rimini) në veri të Padovas, dhe nga Kapua në Regium (Rexho Kalabria) në jug.

Këto rrugë zakonisht emërtoheshin sipas censorit romak që i shtroi ato. Për shembull, Via Appia u emërua sipas censorit Apius Klaudius Kaesus, që filloi dhe përfundoi seksionin e parë si një rrugë ushtarake në jug në vitin 312 Para Erës Sonë gjatë Luftërave Samnite, kur Roma ishte ende një qytet-shtet i sapolindur, si një mënyrë për ta dominuar gadishullin.

Ndërsa kishin edhe rrugë të lakuara kur kjo kishte kuptim për ta, romakët preferuan të zgjidhnin të ndërtonin rrugën më të drejtë të mundshme midis dy pikave gjeografike.

Por ndërtimi i një rruge të drejtë, veçanërisht në distanca të mëdha, është teknikisht shumë më sfidues nga sa mund të duket. Mensorët, që ishin në thelb ekuivalenti i topografëve të sotëm, kishin për detyrë të përcaktonin vendosjen dhe shtegun më të përshtatshëm ku duhej të kalonte një rrugë e re, në varësi të terrenit dhe materialeve ndërtimore të disponueshme.

Ata ishin të mirë-trajnuar dhe përdorën praktika të standardizuara. Për shembull, pjerrtësia e një rruge nuk mund të kalonte asnjëherë8 gradë, për të lehtësuar lëvizjen e karrocave të rënda të mbushura me mallra.

Ndërtimi i rrugëve niste shpesh nga dy pika të njëkohshme të kundërta, që bashkoheshin përfundimisht në mes. Kur rrugët duhej të devijoheshin në mënyrë të pashmangshme për shkak të terrenit, në kthesa rrugët bëheshin shumë më të gjera, në mënyrë që karrocat që udhëtonin drejt njëra-tjetrës të mund të kalonin në mënyrë të sigurt pa i përplasur rrotat.

Rrugët romake shmangnin qëllimisht terrenet e vështira si kënetat apo brigjet e lumenjve. Kur duhej që rruga të kalonte mbi një lumë, inxhinierët romakë ndërtuan ura prej druri ose prej guri, disa prej të cilave mbijetojnë dhe janë ende sot në përdorim.

I tillë është rasti i Pons Fabricius 60 metra e gjatë që u ndërtua në vitin 62 Para Erës Sonë, dhe që lidh një ishull në lumin Tiber me bregun matanë. Në raste të tjera, u hapën tunele nëpër male, sërish sipas konceptit të rrugëve në vijë të drejtë.

Pas përfundimit të të gjitha matjeve dhe projeksioneve gjeodezike, gjeodezët romakë shënonin me piketa trajektoren e rrugës së ardhshme. Të gjitha pemët, shkurret dhe bimësia tjetër që mund të ndërhynin në ndërtimin e rrugës priteshin. Po ashtu nëse ishte e nevojshme do të thaheshin kënetat dhe priteshin pyjet.

Gjerësia mesatare e një rruge të lashtë romake ishte rreth 6 metra, edhe pse disa rrugë të mëdha publike mund të ishin shumë më të gjera. Sipas Mark Vitruvius Polio, një arkitekt dhe inxhinier i shquar romak që jetoi në shekullin e I të Erës Sonë, rrugët publike romake përbëheshin nga disa shtresa si dheu i bazamentit që ngjishej ose mbulohej me rërë ose llaç; statumeni, i përbërë nga blloqe të mëdha guri të ashpër me një trashësi 25-60 cm; rudusi, një shtresë 20 cm e trashë e përbërë nga shkëmbi i grimcuar; nucleus (bërthama), një shtresë me bazë betoni e bërë nga çimentoja, rëra dhe zhavorri, me trashësi rreth 30 cm, dhe në fund summum dorsum, shtresa përfundimtare e përbërë nga blloqe të mëdha shkëmbore 15 cm të trasha.

Rrjeti i gjerë dhe i pashembullt i rrugëve të Romës, ishte vendimtar si për zgjerimin po ashtu edhe për ruajtjen e kufijve të saj dhe për lejimin e lulëzimit të ekonomisë. Legjionet e Romës mund të udhëtonin 25-50 kilometra në ditë, gjë që u jepte mundësinë të reagonin relativisht shpejt ndaj kërcënimeve të jashtme apo kryengritjeve të brendshme.

Roma kishte madje një shërbim postar efektiv, që e shfrytëzonte në maksimum rrjetin rrugor. Duke ndërruar kuajt e lodhur me ata të freskët, një postier mund të transmetonte brenda ditës një mesazh deri në 80 kilometra larg. Nëse mesazhi ishte urgjent, ndoshta edhe më larg.

The post Enigma e rrugëve romake që egzistojnë edhe sot appeared first on Albspirit.

Aty përfshiheshin vepra nga Platoni, Aristoteli, Homeri, Herodoti dhe shumë të tjerë. Disa nga mendjet më të shkëlqyera të periudhës punuan, studiuan dhe mësuan në këtë bibliotekë. Por në shekullin V Pas Krishtit, biblioteka në thelb kishte pushuar së ekzistuari.

Në kushtet kur shumica e koleksioneve të saj u vodhën, u shkatërruan apo thjesht u lejuan të degradojnë, biblioteka nuk kishte më ndikimin që kishte dikur. Aleksandri i Madh e themeloi qytetin e Aleksandrisë në Egjipt, në skajin veriperëndimor të deltës së lumit Nil rreth vitit 331 Para Erës Sonë.

Kur vdiq 8 vjet më vonë, perandoria e tij u nda midis gjeneralëve të tij. Njëri prej tyre, PtolemeuI, u bë sundimtar i Egjiptit dhe themeloi kryeqytetin e tij në Aleksandri. Nën mbretërimin e tij dhe të pasardhësve, qyteti u bë një nga qendrat më të mëdha dhe më të begata të periudhës helenistike (vitet 323 Para Krishtit deri në vitin 30 Para Krishtit) – një qendër tregtare e lulëzuar dhe një port detar mesdhetar.

“Ndoshta biblioteka u ndërtua shumë shpejt pas themelimit të Aleksandrisë, rreth vitit 331 Para Krishtit. Por është e paqartë nëse biblioteka u themelua nga Aleksandri, Ptolemeu I apo djali i tij, Ptolemeu II. Por duket se ajo u ngrit në kohën e këtij të fundit, që sundoi në vitet 284 deri në vitin 246 para Krishtit”- tha Uileke Uendrih, profesor i arkeologjisë egjiptiane dhe Xhoan Silsbie arkeologjisë kulturore afrikane në Universitetin e Kalifornisë, Los Anxhelos.  

Por një legjendë thotë se biblioteka filloi të ndërtohej kur një nga nënshtetasit e Ptolemeut I, një athinas i quajtur Demetri nga Falerum, propozoi ndërtimin e një ndërtese për të vendosur të gjitha dorëshkrimet e njohura në botë. Projekti i Demetrit synonte ngritjen e një akademie që do të rivalizonte Liceun e famshëm të Aristotelit, një shkollë dhe bibliotekë afër Athinës.

Me sa duket u ra dakord dhe shumë shpejt një ndërtesë e re u ngrit brenda rrethinave të pallatit mbretëror. “Ajo u quajt Museion, ose “Vendi i Muzave” -thotë Uendrih. Pra u emërtua sipas muzave, nëntë perëndeshave greke të arteve.

Drejtuesi i parë i bibliotekës ishte Zenodoti i Efesit. Ai ishte një studiues dhe poet grek që shërbeu si kryebibliotekar nën sundimin e Ptolemeut I dhe Ptolemeut II. Ai ishte përgjegjës për botimin e parë kritik mbi Homerin, duke u përpjekur të përcaktonte se cilat pjesë të Iliadës dhe Odisesë ishin origjinale, dhe cilat u shtuan nga shkrimtarët e mëvonshëm.

Po ashtu Zenodoti redaktoi veprën e Hesiodit, Pindarit dhe poetëve të tjerë të lashtë, si dhe botoi poezitë e tij. Me kalimin e kohës biblioteka u zgjerua në madhësi dhe fushëveprim, ndërsa sundimtarët i panë avantazhet e promovimit të një qendre të të mësuarit dhe kulturës brenda qytetit të tyre.

Subvencionet e mëdha nga mbretërit çuan në krijimin e një kompleksi ndërtesash që rrethonin Museion. Edhe pse nuk dihet plani i saktë arkitekturor i bibliotekës sipas historianit të lashtë Diodor Sikuli, në kulmin e saj biblioteka ishte e famshme për sallat e leksioneve, laboratorët, salla e takimeve, kopshtet, restorantet, madje edhe një kopsht zoologjik.

Po ashtu ajo kishte një shkollë mjekësie, studentët e së cilës praktikonin diseksionin e kufomave njerëzore, një aftësi unike që praktikohej rrallë në Evropë para Rilindjes së shekullit XV. “Museion nuk ishte një muze në kuptimin modern të këtij termi, por shumë më tepër se një universitet. Atje recitoheshin vepra letrare dhe diskutoheshin teori të ndryshme”- thekson Uendrih.

Arkivi i bibliotekës, ku mbaheshin dorëshkrimet, mund të ketë qenë një ndërtesë e veçantë nga Muzeu, megjithëse kjo gjë mbetet ende e paqartë. Vepra të quajtura rrotulla, shkruheshin në papiruse, një kallam që rritej përgjatë lumit Nil. Kallamishtet shtypeshin për të formuar letër dhe më pas thaheshin në diell.

“Temat që trajtonin rrotullat përmbanin tërësinë e njohurive të botës së lashtë perëndimore, duke filluar nga veprat letrare, te traktatet filozofike, tek shpjegimet shkencore”- shpjegon Uendrih. Po ashtu kishte tekste që përmbanin tema fetare, mitologjike dhe mjekësore.

Arkivat përmbanin vepra të shumë shkrimtarëve të famshëm grekë të antikitetit klasik, duke përfshirë filozofët si Platoni, Aristoteli dhe Pitagora, si dhe poetët dramatikë Eskili, Sofokliu dhe Euripidi. Veprat e Aristotelit cilësoheshin si një pasuri më vete.

Sipas një burimi historik, ato u blenë nga Ptolemeu II me një çmim shumë të lartë. Biblioteka përmbante edhe tekste mjekësore nga Hipokrati; poezi nga Safo, Pindari dhe Hesiodi; dhe traktet shkencore nga Talesi, Demokriti dhe Anaksimandri.

Por bibliotekarët gjithashtu mblodhën veprat e kulturave të tjera, si tekstet e lashta egjiptiane, babilonase, persiane, asiriane, indiane por edhe tekste hebraike, zoroastriane dhe budiste. Sundimtarët Ptolemaikë donin të mblidhnin të gjitha dorëshkrimet e botës, ndaj ata dërguan agjentë në të gjithë botën e njohur në kërkim të papiruseve.

Agjentëve iu dhanë urdhra të qartë për të gjetur dhe blerë çfarëdolloj dorëshkrimi që mund të gjenin, mundësisht më të vjetrat dhe më origjinalët. Çmimi nuk përbënte problem. Sundimtarët Ptolemaikë ishin të gatshëm të paguanin shuma të mëdha për dorëshkrime cilësore.

Etja për dorëshkrime ishte aq e madhe, saqë sipas një burimi nën sundimin e Ptolemeut III Euergetit, djalit të Ptolemeut II, të gjitha anijeve që hynin në portin e qytetit u kërkohej të dorëzonin çdo dorëshkrim që kishin në bord. Skribët e Aleksandrisë i kopjonin ato, duke i ruajtur origjinalet dhe duke ua kthyer anijeve kopjet.

Organizimi i rrotullave ishte një mision shumë i vështirë. Rrotullat u organizuan në mënyrë që studiuesit t’i gjenin lehtësisht. Kjo detyrë iu besua një njeriu të quajtur Kalimak, që punoi nën sundimin e Ptolemeut II. Ai shpiku një sistem, të quajtur Pinakes, ose “Tabelat”, që i klasifikonte rrotullat bazuar në tematikën që trajtonte secila prej tyre.

Për shembull këto tematika përfshinin historinë e natyrës, historinë, poezinë, ligjin, retorikën, mjekësinë dhe matematikën. Sistemi ishte i ngjashëm me një katalog të bibliotekave të sotme, dhe ai u bë një modeli mbi të cilin u bazuan më pas sistemet e tjera të organizimit të bibliotekës.

Kur rrotullat u bënë aq shumë saqë nuk mund të mbaheshin më në një godinë të vetme, sundimtarët e lashtë egjiptianë, ndërtuan një bibliotekë të dytë, të quajtur Serapeum, e cila thuhet se përmbante mbi 40.000 rrotulla. Ajo u ngrit pranë pallatit mbretëror në Aleksandri midis viteve 246-222 Para Krishtit, dhe iu kushtua perëndisë greko-egjiptiane Serapis.

Ndërsa biblioteka u zgjerua përgjatë shekujve, ajo tërhoqi shumë nga studiuesit, filozofët dhe shkencëtarët më të njohur të botës së lashtësi Eratosteni i Kirenës, Aristarku i Samosit, Euklidi i Aleksandrisë dhe Apolloni i Rodosit. Eratosteni, matematikan, gjeograf dhe austronom, ishte personi i parë i njohur për llogaritjen e perimetrit të Tokës.

Perandori romak Jul Çezari është akuzuar nga historianët e njohur si Plutarku dhe Seneka për ndezjen e një zjarri në Aleksandri që e rrafshoi edhe bibliotekën e famshme. Dhe për një kohë të gjatë historianët modernë e pranuan këtë version të ngjarjeve.

Zjarri ndodhi gjatë pushtimit të qytetit nga Çezari në vitin 48 Para Krishtit, një kohë kur Çezari po zhvillonte një luftë civile kundër rivalëve të tij politikë. Sipas historisë, i rrethuar nga rivalët e tij, Çezari urdhëroi trupat e tij që t’i vinin zjarrin anijeve të armikut në port. Plutarku shkruan: “Çezari u detyrua të zmbrapste rrezikun duke përdorur zjarrin, i cili u përhap nga porti në qytet duke e shkatërruar Bibliotekën e Madhe”.

Por kjo tezë ka të ngjarë të jetë e ekzagjeruar dhe më ketë bie dakord shumica e historianëve.  Gjatë pushtimit të Çezarit, pati vërtet një zjarr, por besohet se biblioteka mbeti kryesisht e paprekur, edhe pse mund të jenë djegur disa rrotulla.

Sot shumica e studiuesve janë përgjithësisht dakord se biblioteka pësoi një rënie graduale dhe jo një fund të papritur dhe dramatik. Ndërsa ndikimi i saj u zbeh me kalimin e kohës, shumë nga koleksionet e saj u shitën ose u shkatërruan dhe ndërtesat e saj përfundimisht u rrafshuan ose u shndërruan në objekte të tjera, si kisha apo xhami./bota.al

The post Ngritja dhe rënia e Bibliotekës së Madhe të Aleksandrisë appeared first on Albspirit.

Kompania amerikane “Joby Aviation” realizoi një fluturim testues mbi qytet, duke treguar potencialin e avionëve të vegjël elektrikë për transport të shpejtë të pasagjerëve.

Avioni elektrik i kompanisë fluturoi pranë disa prej pikave më ikonike të zonës së Gjirit, përfshirë urën “Golden Gate”,  gjatë një rruge që nisi nga aeroporti ndërkombëtar i Oakland.

Demonstrimi është pjesë e një turneu prezantues në SHBA për të promovuar teknologjinë e re të transportit ajror urban. Sipas kompanisë, “Joby Aviation” mjetet e saj fluturuese janë të projektuara për të transportuar pasagjerë në mënyrë të shpejtë dhe relativisht të qetë, duke reduktuar ndjeshëm kohën e udhëtimit në qytete të mëdha.

Drejtuesi i “Joby Aviation”, JoeBen Bevirt, e quajti demonstrimin një moment historik për kompaninë dhe një hap të madh drejt realizimit të këtij projekti.
Administrata Federale e Aviacionit në SHBA (FAA) e ka përzgjedhur kompaninë për një program pilot që synon integrimin e avionëve me ngritje dhe ulje vertikale elektrike (eVTOL).

Programi synon të testojë përdorimin e tyre në disa shtete amerikane, përfshirë transportin e mallrave dhe misione mjekësore.

Sipas planit të kompanisë, operacionet e para mund të fillojnë brenda disa muajsh në disa shtete të SHBA-së.

Megjithatë, ende nuk është bërë e ditur se kur shërbimi komercial do të nisë në vetë San Francisko.

“Joby Aviation” synon që çmimi i udhëtimeve me taksi ajrore të jetë i krahasueshëm me shërbimet premium të transportit si “Uber Black”. Në të ardhmen, kompania po shqyrton edhe mundësinë e fluturimeve autonome, pa pilot në bord.

The post Iluminati/Taksitë ajrore në SHBA zënë në befasi konspiracionistët e Ballkanit appeared first on Albspirit.

Në një intervistë për BBC, Hittler u shpreh se gjatë gjithë jetës ka qenë objekt shakash për emrin e tij, por situata së fundmi ka dalë jashtë kontrollit. “Kam parë artikuj që thonë ‘37% e banorëve janë hitlerianë’. Gruaja ime po qan”, tha ai. Ngjarja ka të bëjë me qytetin Arcis-sur-Aube, në lindje të Paris, ku diskutimi publik është zhvendosur nga programet politike te emrat e kandidatëve.

Hittler shpjegon se mbiemri i tij ka origjinë nga Alsasa veriore, në kufi me Gjermaninë. Babai i tij ishte dërguar në Gjermani gjatë Luftës së Dytë Botërore si pjesë e programit të punës së detyruar. Pas kthimit, familja kishte menduar ta ndryshonte mbiemrin, por procedurat burokratike dhe kostot e larta i penguan.

Sot, shumë pak persona mbajnë këtë mbiemër në Alsasë. Disa anëtarë të familjes kanë zgjedhur ta shqiptojnë ndryshe ose të marrin mbiemra të tjerë për të shmangur reagimet. Nga ana tjetër, kundërshtari i tij, Renault-Zielinski, një oficer dogane 28-vjeçar, ka sqaruar se pjesa “Zielinski” e mbiemrit të tij vjen nga nëna polake dhe nuk ka lidhje me figura të njohura ndërkombëtare. Ai tha se fillimisht mendoi se reagimet në rrjetet sociale ishin shaka, por më pas kuptoi se situata ishte bërë virale.

Të dy kandidatët shprehen se do të preferonin që vëmendja të përqendrohej te çështjet dhe programet për qytetin dhe jo te emrat e tyre, megjithatë situata ka bërë që Arcis-sur-Aube të jetë në qendër të vëmendjes mediatike.

The post Hitleri dhe Zielinski në një qytezë franceze trazojnë gjithë botën appeared first on Albspirit.

Këtë e ka njoftuar Banka e Anglisë, duke shpjeguar se imazhet e faunës së egër, përveçse festojnë natyrën e vendit, janë edhe shumë më të vështira për t’u falsifikuar krahasuar me portretet e personaliteteve të mëdha.

Plani parashikon eliminimin gradual nga kartëmonedhat 5, 10, 20 dhe 50 paund të ikonave kombëtare si shkrimtarja Jane Austen, piktori William Turner dhe matematicieni Alan Turing.

Një komision ekspertësh do të përzgjedhë së shpejti një listë speciesh kafshësh që më pas do t’i nënshtrohen një konsultimi publik.

Ndërkohë, portreti i monarkut, mbretit Charles III, do të mbetet i pandryshuar në njërën anë të kartëmonedhave, sipas një tradite të gjatë.

Vendimi përfundimtar do t’i takojë guvernatorit të bankës qendrore Andrew Bailey, ndërsa për hyrjen në qarkullim të prerjeve të reja do të duhet të pritet edhe disa vite. /atsh

https://ata.gov.al/2026/03/11/lamtumire-winston-churchill-portreti-i-tij-zhduket-nga-kartemonedhat-britanike

The post Lamtumirë Churchill, portreti i tij zhduket nga kartëmonedhat britanike appeared first on Albspirit.

Ligji i propozuar gjithashtu e bën të pamundur përdorimin e mungesës së marrëdhënieve seksuale si argument në divorcin e bazuar në faj. Aktualisht, kodi civil francez i përcakton detyrat e martesës si “respekt, besnikëri, mbështetje dhe ndihmë” dhe thotë se çiftet i përkushtohen një “bashkësie jetese”.

Askund në tekste nuk përmenden të drejtat “bashkëshortore” – pra seksuale. Origjina e këtij nocioni qëndron në ligjin mesjetar të kishës. Megjithatë, gjyqtarët në paditë moderne të divorcit, herë pas here, i kanë dhënë një interpretim të gjerë konceptit të “bashkësisë së jetesës” duke përfshirë edhe marrëdhëniet seksuale.

The post Franca heq detyrimin martesor për të kryer marrëdhënie seksuale mes çiftit appeared first on Albspirit.