Adrian Dhana: Akti i presidentit Trump për reformën administrative
“Trump required federal employees to stop teleworking and return to work in the office full time under threat of dismissal”. “Trump kërkon që punonjësit federalë të ndalojnë punën në distancë dhe të kthehen nëpër zyra me kohë të plotë nën kërcënimin e heqjes nga puna”.
Po ta lexosh këtë akt përciptazi, siç bëjnë demokratët e Amerikës, duket sikur presidenti Trump po bën raprezalje. Por po të jetosh në Amerikë dhe ta lidhësh këtë akt edhe me biznesin dhe eksperiencën tënde private, do t’i japësh Trumpit të drejtë. Atëhere, po shpjegoj:
- Origjina dhe dëmet e shkaktuara nisën me periudhën e Koronës. Mars 2020-Shtator 2021 e deklarua zyrtarisht periudha e Kovidit -19 nga qeveria amerikane dhe ekonomia e saj u kthye në punë me telefon nga shtëpia, nga distancë apo edhe virtuale. Edhe vizitat me mjekun u bënë në telefon. “Alo doktor, mamaja nuk është mirë, ka dhimbje të forta në stomak. Këtu, ja këtu dhe i përgjigjet atje, prapa në shpinë, ja këtu ku është telefoni”. Por kjo zgjidhje ishte gjysma e së keqes kur qindra mijëra amerikanë humbën edhe jetën. Gjatë kësaj kohe, disa profesionistë dhe punonjës federalë u paguan me çek nga qeveria për çdo javë për dy vite rresht. Mirëpo, pas përfundimit të periudhës zyrtare të Koronës, mijëra amerikanë nuk u kthyen në punë, disa u kthyen me orar të kufizuar, disa nga sportelet dhe disa të tjerë nga trotuaret. Edhe sot që DOGE bën një verifikim të punonjësve federalë në një zyrë shteti atje ky duhet të ishin 2900 punonjës, sot ishin vetëm 49 punonjës. Por dikush nga parlamentarët shqiptarë mund të thotë: “çfarë të keqe ka kjo? Edhe në parlamentin tonë duhet të jenë 140 deputetë por vijnë vetëm 40.” Ndoshta edhe parlamenti ynë do ndonjë inspektim nga DOGE!
- Shumë entitete zyrtare amerikane, puna dhe shërbimi i të cilëve ishte vital për ekonominë dhe qytetarët, nuk u paraqitën në punë për të justifikuar lekun që merrnin. Në atë kohë, unë personalisht i drejtova një letër Senatores dhe Guvernatores së shtetit tim dhe nuk mora asnjë përgjigje.
U bë e vështirë, pothuajse e pamundur, për të zgjidhur ndonjë problem me zyrtarët, të cilët fatmirësisht kishin lënë nga një sekretare në zyrë me dyer të mbyllura që bënin biznes me telefon. Ishte shumë stresuese kjo situatë. Disa programe qeveritare me pak orë për punonjësit edhe u mbyllën. Edhe zyrat e shtetit, për shërbimet e të cilëve njerëzit kishin nevojë, u mbyllën. Nuk merrje dot një vulë apostile.
- Politikanët amerikanë hodhën në tryezën zyrtare edhe tezën për mbylljen e qeverisë “government shutdown”, e cila njëherë u bë dhe njëherë nuk u mor vesh megjithëse qeveria ishte e mbyllur dhe nuk funksiononte. Kongresmenët dhe Senatorët ikën me pushime të stërgjata, kurse disa punonjëse në fushën e mjekësisë, të thjeshtë dhe të varfër u dënuan nga qeveria se punuan orë extra.
- Pas Koronës, edhe ata që dëshironin të ktheheshin në punë, ose kishin humbur punën e mëparshme ose u udhëzuan të hynin në Internet dhe të aplikonin sepse funksionarët e shtetit që paguheshin për këto punë nuk ishin në krye të detyrës. Ripunësimi u bë i vështirë për qytetarët ndërsa pushtetarët u dendën me para edhe pa punuar. Kjo periudhë konkretizoi atë fjalë të urtë popullore shqiptare “I plasi prapanica hoxhës se ngordhi gomari i priftit”. Ndërsa punonjësit e thjeshtë po shkonin drejt varfërisë, punonjësit e shtetit kishin marrë aq shumë para se po blenin edhe shtëpi me lekët e Koronës. U dendën koorporatat me lekë sa nuk dinin çfarë të bënin me to! Por punonjësit e thjeshtë që bënin punën nuk u paguan.
- Edhe biznesi im i vogël, ndoshta në dukje i pavarur por tërësisht i varur nga punonjësit federalë, bankat dhe organizata të tjera u pakësua aq shumë sa unë po rriskoja edhe një falimentim. I thashë vetes, ngrihu dhe lëviz se nuk të vjen puna tek dera. Shkova në një zyrë në Waltham, MA për të kërkuar punën dhe biznesin tim. Security poshtë tek hyrja (mos harro se zyrat e shtetit ruhen me roje security) me tha: “Nuk ka njeri atje”. Pasi u skanova nga security, i thashë se dua të lë një letër tek kutia postare, e cila ishte i vetmi kontakt mes biznesit tim dhe atij shtetëror. Kjo zyrë kaq e rëndësishme që kishte zaptuar gjysmën e katit të tretë të ndërtesës, ishte bosh, me drita të fikura dhe nuk kishte asnjë gjurmë njeriu brenda, mu duk një miniaturë Nagasaki. Aty e kuptova pse biznesi im ishte ngadalësuar. Falenderova rojen tek dera dhe u largova me dëshpërim: ata që duhet të ishin në punë që të siguronin vashdimësinë e biznesit të tyre dhe timin kishin braktisur vendet e punës dhe ndoshta bënin edhe ndonjë punë tjetër.
- Për të mos ta lënë veten në dyshim apo fantazinë time të shfrenuar, vendosa t’i marr në telefon. Në sfond u gjegj një zë i mbytur nga zhurmat e disa fëmijëve. E pyeta punonjësen përse biznesi im ka rënë dhe më tha se biznesi ishte në përgjithësi “slow- i ngadaltë”. “Po biznesi yt pse nuk është i ngadaltë,” e ripyeta. Ajo bënte punë të dytë si babysitter-edukatore fëmijësh. I zhytur në mendime u nisa për në shtëpi, hëngra një pjatë fasule me pilaf dhe mu kujtua idioma e mësipërme.
- Edhe një çështje tjetër. Kur kaluam periudhën e Koronës, shumica e bizneseve kaloi virtual dhe nga distancë. Rrugëzgjidhja e enteve qeveritare ishte “hyr në Internet” dhe kur njeriu në hall “vriste veten” si të hynte në website, si të aplikonte për ndonjë të drejtë pune apo benefit, punonjësit e enteve qeveritare merrnin rrogën pa u paraqitur në punë. Nëse dikush ka vizituar Bostonin, gjithë ato grataçela në downtown nuk janë gjë tjetër veçse zyra shteti që presupozohet të ndihmojnë bizneset e vogla. Unë personalisht kisha një çështje personale për mbështetjen e fëmijës pas moshës së lejuar dhe nuk munda ta zgjidhja dot këtë çështje sepse punonjësit e shtetit apo gjykatave nuk paraqiteshin në zyrë dhe çështja ime mbeti pezull për kohë të gjatë.
Si konkluzion, kjo çështje merr interpretime të ndryshme nga shtresa të ndryshme. Ata që janë thirrur për t’u kthyer në punë nuk i duan reformat e Trumpit, kurse ne fakirat i dëshirojmë thjesht për të kuptuar se nëse një qeveri apo institucion nuk i shërben popullit të vet, shkrije, se janë lekë të harxhuara kot për mos të thënë edhe vjedhje e padrejtë. Ata që punojnë, s’paguhen. Ata që s’punojnë, paguhen.
Boston, MA 2025.