CIPRIAN PORUMBESCU DHE HIMNI KOMBETAR SHQIPTAR…
Saimir Kadiu
CIPRIAN PORUMBESCU (14 tetor 1853 -6 qershor 1883) DHE HIMNI KOMBETAR SHQIPTAR…
Ka partitura të shkruara jo vetëm me nota me penë, por me gjakun, shpresën dhe dëshpërimin e një kombi të tërë.
Në vitin 1880, një student i teologjisë dhe muzikës, duke mbajtur një sëmundje të pamëshirshme në gjoks dhe një dëshirë të zjarrtë për liri në shpirt, shkroi në letër një melodi që kishte për qëllim të zgjonte shpirtrat e fjetur nga errësira e perandorive pushtuese.
Emri i tij ishte Ciprian Porumbescu dhe vetëm njëzet e pesë vjeç, ai kompozoi “Në flamurin tonë është shkruar Uniteti”, një marsh kushtuar unitetit të rumunëve nën sundimin e huaj, duke ëndërruar për një atdhe të pandashëm.
Ky kompozim nuk ishte një këngë e thjeshtë patriotike e momentit, por një manifest politik i kamufluar në mënyrë të përsosur në harmoni muzikore, që kishte për qëllim të rrihte në ritëm me zemrën e një kombi që po kërkonte rrugën e tij drejt pavarësisë.
Në një epokë të trazuar, kur censura perandorake shtypte pa mëshirë çdo formë të pohimit të identitetit rumun, akordet e tij të pagabueshme u bënë shpejt një armë e frikshme e shpirtit tonë.
Edhe pse shëndeti i tij po përkeqësohej me shpejtësi, kompozitori vazhdoi të krijonte me ethe, i bindur se muzika e tij do të mbijetonte përtej jetës së tij tokësore, pa dyshuar për dimensionin diplomatik global që do të arrinte.
Ajo që e bën fatin historik të kësaj vepre vërtet unike është mënyra e mrekullueshme se si ajo kapërceu barrierat e gjuhës dhe etnisë, duke u bërë një simbol i shenjtë për një popull krejtësisht të ndryshëm nga gadishulli i trazuar i Ballkanit.
Në fillim të shekullit të njëzetë, një komunitet i gjallë i mërgimtarëve shqiptarë jetonte pa u lodhur në Bukuresht, duke ëndërruar, si rumunët e vjetër, çlirimin e atdheut të tyre nga sundimi osman.
Midis tyre ishte poeti i talentuar Aleksandër Stavre Drenova, i njohur me pseudonimin Asdreni, i cili u prek aq shumë nga fuqia e marshimit të Porumbescu-t saqë vendosi të shkruante tekste patriotike shqipe mbi këtë linjë melodike rumune.
Në vitin 1912, kur shteti shqiptar shpalli pavarësinë e tij historike, kënga “Hymni i Flamurit” – bazuar ekskluzivisht në muzikën e Ciprian Porumbescut – u miratua zyrtarisht si himni kombëtar i shtetit të ri sovran.
Është një fenomen diplomatik dhe kulturor absolutisht i rrallë: një kompozitor rumun që ka ndërruar jetë ka ardhur për të diktuar ritmin me të cilin një komb tjetër përshëndet flamurin e tij me lot në sy.
Sot, çdo ceremoni në Tiranë është, në thelb, edhe një homazh i heshtur për gjeninë muzikore të lindur në Stupca.
Një legjendë urbane interesante ka lindur me kalimin e kohës rreth kësaj dege muzikore, e cila, megjithatë, kërkon një sqarim rigoroz historik, nga respekti për të vërtetën që duhet ta mbrojmë.
Një konfuzion i hasur shpesh pohon me vendosmëri se e njëjta melodi nga Porumbescu do të kishte qenë drejtpërdrejt baza e himnit kombëtar të Shtetit të Izraelit, “Hatikva”. Edhe pse Ciprian nuk është autori i drejtpërdrejtë i himnit izraelit, lidhja muzikore me tokën rumune është, padiskutim, reale dhe po aq e thellë, duke demonstruar ndikimin e pakrahasueshëm të folklorit rumun.
Realiteti historik tregon shumë qartë se himni “Hatikva” u adaptua në vitin 1888 nga Shmuel Cohen, një emigrant hebre që mbërriti nga Besarabia, i cili përpunoi me mjeshtëri një melodi të vjetër popullore rumune që e kishte dashur që fëmijë, “Carul cu boi”. Pra, ndërsa kënga “Pe-al nostru steag” e ngriti kombin shqiptar, një tjetër këngë e pastër e lindur në tokat rumune kaloi detin për t’u bërë kolona zanore e popullit hebre. Kjo mbivendosje thekson një të vërtetë të madhe: toka rumune ishte një vatër lirie, duke gjeneruar muzikë që kombet e tjera e huazuan për të festuar fatet e tyre të mahnitshme.
Tragjedia e jetës së Ciprian Porumbescut godet me forcë emocionale shkatërruese kur shohim fundin e padrejtë dhe të tmerrshëm të ekzistencës së tij, duke vënë re kontrastin e hidhur dhe thellësisht të padrejtë midis pavdekësisë së veprës muzikore dhe brishtësisë së trupit të tij, të shtypur nga sëmundja.
Ai ndërroi jetë vetëm njëzet e nëntë vjeç, në krahët e pikëlluar të motrës së tij Mărioara, i shkatërruar fizikisht nga tuberkulozi i kontraktuar në qelitë e pahigjienës së burgjeve austriake, ku ishte hedhur në mënyrë abuzive për shkak të patriotizmit të tij të supozuar.
Ai u largua nga kjo botë i frustruar që nuk mund t’i shërbente vendit të tij shumë më gjatë, duke e konsideruar veten vetëm një premtim të paplotësuar të kulturës sonë, duke mos pasur mundësinë të shihte ëndrrën e tij të bashkimit të realizuar.
Detaji historik që të thyen zemrën dhe në mënyrë të pashmangshme të sjell lot në sy është mendimi i padurueshëm se, ndërsa ai po merrte frymën e fundit në një shtëpi modeste në Bukovinë, duke e lënë violinën e tij të dashur t’i rrëshqiste përgjithmonë nga duart, notat e tij po përgatiteshin të bëheshin të pavdekshme.
Ai vdiq duke besuar me dëshpërim se muzika e tij do të mbetej vetëm një jehonë e zbehur në malet e tij të dashura, pa qenë në gjendje të zbulonte mrekullinë absolute: që, dekada më vonë, krerët e shteteve dhe miliona njerëz do të qëndronin në këmbë duke dëgjuar melodinë që rridhte nga shpirti i tij.
Porumbescu si një shpirt i brishtë që u shua herët, por që la pas një dritë të pashuar. Në çastin e fundit të jetës, i sëmurë nga tuberkulozi, ai nuk mund ta kishte menduar se tingujt e tij do të shndërroheshin në zërin e një kombi tjetër që kërkonte liri. Muzika e tij, e lindur nga dhimbja dhe dashuria për atdheun, u bë flamur i një populli fqinj.
Ketu qëndron bukuria e fatit të tij: një artist që vdiq pa e ditur se veprat e tij do të jetonin si himne të pavdekshme.
Ai nuk e pa kurrë Shqipërinë, por muzika e tij u bë pjesë e shpirtit shqiptar, duke e lidhur përgjithmonë emrin e tij me idealin e lirisë.
