Saimir Kadiu: Muzeu i grabitur i Hitlerit
Kur nazizmi vodhi edhe kujtesën…
Nazizmi nuk donte vetëm të pushtonte Europën; donte të zotëronte edhe kujtesën e saj artistike.
Që nga viti 1933, e sidomos gjatë pushtimeve të Luftës së Dytë Botërore, regjimi konfiskoi sistematikisht koleksione hebraike, muze dhe prona private.
Në Francë, vetëm Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg (ERR) grabiti mbi 21 mijë objekte nga më shumë se 200 koleksione hebraike.
Në këtë grabitje gjendeshin kryevepra të jashtëzakonshme: “Astronomi” e Vermeer-it, “Madonna e Bruges” e Michelangelo-s, “Altari i Gentit” i Jan van Eyck-ut dhe “Zonja me hermelinë” e Leonardo da Vinçit.
Shumë prej tyre përfunduan në depot sekrete të Hitlerit në minierën e kripës në Altaussee, në Austri.
Në maj 1945, Monuments Men hynë në atë labirint nëntokësor dhe zbuluan mijëra thesare që nazistët kishin fshehur.
Ishte sikur Europa të kishte fshehur në errësirën e një mali gjithë dritën e saj.
Në majën e piramidës qëndronte Adolf Hitler. Ai kishte projektuar në Linz një muze gjigant, Führermuseum, ku synonte të grumbullonte kryeveprat e Europës.
Deri në fund të luftës, për këtë projekt ishin siguruar më shumë se 8 mijë objekte.
Por grabitësi më i madh personal ishte Hermann Göring, Reichsmarschall dhe për një kohë figura e dytë më e fuqishme e Gjermanisë naziste.
Koleksioni i tij në Carinhall u pasurua me vepra të marra përmes konfiskimeve, presionit dhe grabitjes; ndër to ishte edhe një “Vermeer”, “Christ with the Woman Taken in Adultery”, që pas luftës u zbulua se ishte falsifikim i Hans van Meegeren.
Alfred Rosenberg ishte arkitekti administrativ i një pjese të madhe të kësaj grabitjeje: Hitler e ngarkoi drejtpërdrejt në vitin 1940 me organizimin e konfiskimeve dhe ERR u bë një nga makineritë kryesore të plaçkitjes kulturore naziste.
Pas luftës filloi një betejë tjetër: kthimi i artit te pronarët e ligjshëm. Në Munich Central Collecting Point u kataloguan dhe u shpërndanë mijëra vepra; Monuments Men dhe autoritetet aleate përdorën katalogët, fotografitë dhe dokumentet naziste për të identifikuar pronarët.
Por historia nuk përfundoi në vitin 1945. Edhe sot vazhdojnë kërkimet e prejardhjes, paditë dhe kthimet e veprave të grabitura; disa kryevepra janë ende të zhdukura ose pronësia e tyre mbetet objekt hetimi.
Nazistët mundën të vjedhin pikturat, por nuk mundën të zotëronin historinë e tyre.
