Cafo Boga: UÇK-ja nuk ishte në gjyq
Përgjegjësia individuale nuk përcakton fajësi kolektive
Nga Cafo Boga, M.S. në Diplomaci — 3 tetor 2026
Për shumë shqiptarë në rajon dhe në diasporë, dënimet e shkallës së parë ndaj katër ish-udhëheqësve të UÇK-së kanë ngritur pyetje të dhimbshme për drejtësinë përzgjedhëse. Në demonstrata shprehet bindja se po ndëshkohen ata që i rezistuan represionit serb, ndërsa shumë përgjegjës për atë represion ende nuk kanë dhënë llogari. Pse Kosovës iu kërkua të krijonte një gjykatë të posaçme, ndërsa pjesëve të tjera të ish-Jugosllavisë, gjithashtu të shkatërruara nga agresioni serb, nuk iu kërkua një institucion i ngjashëm? Pse nevojitej një mekanizëm tjetër pas ndjekjeve penale nga misionet e mëparshme ndërkombëtare? Dhe pse procesi vazhdoi pa akuza për trafikim organesh — pretendimet më bujshme të lidhura me raportin e Dick Martyt? Këto pyetje meritojnë përgjigje serioze. Mungesa e tyre thellon dyshimin se procesi kishte motive politike dhe se në gjyq ishte vetë lufta çlirimtare.
Megjithatë, këto shqetësime kërkojnë të dallojmë pabarazinë në dhënien e llogarisë nga mandati ligjor i gjykatës dhe përgjegjësia e secilit të akuzuar. Ndjekjet e mëparshme penale nuk kishin zgjidhur domosdoshmërisht çdo pretendim për krime. Po kështu, mungesa e akuzave për trafikim organesh nuk e shfuqizonte automatikisht një mandat që përfshinte edhe vepra të tjera të pretenduara. Pyetjet për drejtësinë e procesit, provat dhe metodat hetimore meritojnë shqyrtim, por nuk provojnë, në vetvete, motive politike. Mbi të gjitha, pakënaqësia me procesin nuk duhet të errësojë kuptimin e tij juridik: UÇK-ja, si ushtri, nuk ishte palë e akuzuar dhe dënimi i udhëheqësve të veçantë nuk përcakton fajësinë kolektive të luftëtarëve të saj, as e zhvlerëson kauzën për të cilën luftuan.
Gjykata e sqaroi shprehimisht këtë dallim. Në paragrafët 5–7 të përmbledhjes së aktgjykimit, ajo shpjegoi se procesi nuk kishte të bënte me legjitimitetin e UÇK-së apo synimin e saj për një Kosovë të pavarur dhe se përgjegjësia penale para Dhomave të Specializuara është personale.
Kjo kërkon gjuhë të saktë. Aktakuzat trajtojnë UÇK-në, udhëheqjen dhe strukturat e saj ushtarake; këto çështje janë pjesë e pretendimeve. Por përmendja e një ushtrie në aktakuzë nuk e bën atë palë të akuzuar dhe nuk përcakton fajësinë e të gjithë atyre që shërbyen në të.
I njëjti dallim vlen për doktrinën e ndërmarrjes së përbashkët kriminale. Ajo është një formë e përgjegjësisë penale individuale për pjesëmarrje në një qëllim të përbashkët kriminal, që kërkon provimin e kontributit dhe të dashjes së nevojshme. Kjo doktrinë nuk e shndërron automatikisht një ushtri apo një komb të tërë në organizatë kriminale. Në çështjen e të akuzuarve kroatë Prlić dhe të tjerë, tribunali dalloi shprehimisht të akuzuarit në gjyq nga ndërmarrja më e gjerë. Dhoma e Apelit sqaroi gjithashtu se gjetjet lidhur me zyrtarët kroatë nuk përbënin gjetje të përgjegjësisë së shtetit kroat.
Duhet theksuar edhe një saktësim po aq i rëndësishëm: gjetjet e gjykatës së Kosovës nuk kufizoheshin te katër persona që vepronin të vetëm. Përmbledhja përshkruan veprime të bashkërenduara, me përfshirjen e personave të tjerë dhe të strukturave ushtarake. Megjithatë, gjetjet më të gjera faktike nuk përcaktojnë fajësi kolektive.
Prandaj, reagimi i Kosovës duhet të mbrojë njëkohësisht integritetin e luftës çlirimtare dhe pavarësinë e drejtësisë. Këto qëndrime mund të bashkëjetojnë.
Ata që i konsiderojnë të padrejta gjetjet apo dënimet kanë të drejtë t’i kundërshtojnë përmes apelit. Respekti për gjykatën nuk kërkon pajtim me çdo përfundim të saj. Kosova mund t’i ofrojë mbrojtjes mbështetje të ligjshme dhe transparente, duke u lënë gjyqtarëve të shqyrtojnë në mënyrë të pavarur argumentet dhe provat.
Reagimi politik kërkon më shumë përmbajtje. Ndryshimet e propozuara në ligjin që rregullon Dhomat e Specializuara janë në diskutim dhe qeveria dha vlerësimin e saj për këtë nismë më 2 tetor 2026. Çdo ndryshim duhet të respektojë detyrimet kushtetuese dhe pavarësinë gjyqësore. Përpjekja për të penguar procesin vetëm sepse përfundimi i tij është i papëlqyer, sipas mendimit tim, do të dëmtonte besueshmërinë e Kosovës.
Askush nuk është mbi ligjin. Lufta për vendin meriton nderim, por nuk siguron imunitet për krime kundër civilëve, të ndaluarve apo kundërshtarëve politikë. Edhe viktimat, pavarësisht përkatësisë etnike, meritojnë drejtësi.
Duhet ta nderojmë luftën çlirimtare, të kundërshtojmë fajësinë kolektive, të mbrojmë të drejtën e apelit dhe të respektojmë përgjegjësinë individuale. Një kauzë e drejtë nuk përligj çdo veprim të kryer në emër të saj — dhe dënimet individuale nuk e bëjnë fajtore një ushtri të tërë çlirimtare.
Burimet
Dhomat e Specializuara të Kosovës, historiku dhe fushëveprimi i hetimit.
ICTY, Prlić dhe të tjerë, vendimi i Dhomës së Apelit i 18 korrikut 2016, paragrafi 9.
Qeveria e Kosovës, mbledhja e katërt e qeverisë, 2 tetor 2026.
******
The UÇK Was Not on Trial
Individual accountability does not establish collective guilt
By Cafo Boga, M.S. in Diplomacy – October 3, 2026
For many Albanians across the region and throughout the diaspora, the first-instance convictions of four former UÇK leaders have raised painful questions about selective justice. A sentiment voiced at demonstrations is that those who resisted Serbian repression are being punished while many responsible for that repression remain unaccountable. Why was Kosova required to establish a special court when other parts of the former Yugoslavia, also devastated by Serbian aggression, were not required to create an equivalent institution? Why was another mechanism necessary after prosecutions by the earlier international missions? And why did proceedings continue without charges concerning organ trafficking—the most sensational allegations associated with Dick Marty’s report? Such questions deserve serious answers. Leaving them unanswered deepens the suspicion that the proceedings were politically motivated and that the liberation struggle itself was on trial.
These concerns, however, require distinctions between unequal accountability, the court’s legal mandate and the responsibility of individual defendants. Earlier prosecutions did not necessarily resolve every alleged crime, and the absence of organ-trafficking charges did not automatically extinguish a mandate that also covered other alleged offences. Questions about fairness, evidence and investigative methods warrant scrutiny; they do not, by themselves, establish political motivation. Above all, dissatisfaction with the process must not obscure its legal meaning: the UÇK as an army was not an accused party, and the convictions of individual leaders do not establish the collective guilt of its fighters or invalidate the cause for which they fought.
The court stated this distinction expressly. In paragraphs 5–7 of its judgment summary, it explained that the proceedings did not concern the legitimacy of the UÇK or its goal of an independent Kosova, and that criminal responsibility before the Specialist Chambers is personal.
This requires precise language. The indictments discuss the UÇK, its leadership and military structures; those matters form part of the allegations. Nevertheless, reference to an army in an indictment does not make that army an accused party or establish the guilt of everyone who served in it.
The same distinction applies to the doctrine of joint criminal enterprise. It is a mode of individual criminal responsibility for participation in a common criminal purpose, subject to proof of the required contribution and intent. It does not automatically turn an entire army or nation into a criminal organization. In the Croatian case of Prlić and others, the tribunal expressly distinguished the defendants on trial from the broader enterprise. Its Appeals Chamber also clarified that findings concerning Croatian officials did not constitute findings of responsibility against Croatia.
There is an equally important qualification: the Kosova court’s findings were not confined to four people acting alone. Its summary describes coordinated conduct involving others and military structures. But broader factual findings still do not establish collective guilt.
Kosova’s response should therefore defend both the integrity of its liberation struggle and the independence of justice. These commitments can coexist.
Those who believe the findings or sentences are unjust have the right to challenge them through appeal. Respect for a court does not require agreement with every conclusion. Kosova can provide lawful, transparent support for the defence while allowing judges to examine the arguments and evidence independently.
The political response requires greater restraint. Proposed changes to the law governing the Specialist Chambers are now under discussion, and the government issued its assessment of that initiative on 2 October 2026. Any changes must respect constitutional obligations and judicial independence. An effort to obstruct proceedings because their outcome is unpopular would, in my view, harm Kosova’s credibility.
No one is above the law. Fighting for one’s country deserves recognition, but it does not provide immunity for crimes against civilians, detainees or political opponents. Victims, whatever their ethnicity, also deserve justice.
We should honour the liberation struggle, reject collective guilt, protect the right of appeal and respect individual accountability. A just cause does not excuse every act committed in its name—and individual convictions do not make an entire liberation army guilty.
Sources
Kosovo Specialist Chambers, Background and scope of the investigation.
ICTY, Prlić et al., decision of 26 September 2005, paragraphs 16–17.
ICTY, Prlić et al., Appeals Chamber decision of 18 July 2016, paragraph 9.
Government of Kosova, fourth government meeting, 2 October 2026.
