Yagoda, simboli i shëmtuar i krimit shtetëror që pati një fund tragjik
Saimir Kadiu
I lindur në vitin 1891 në Rybinsk, në një familje hebraike, Genrikh Yagoda u rrit në Rusinë cariste, ku që në moshë të re u tërhoq nga politika revolucionare dhe iu bashkua lëvizjes bolshevike, duke besuar se ajo do të krijonte një shoqëri më të barabartë.
Nga mesi i viteve 1930, Yagoda ishte bërë kreu i policisë sekrete të Stalinit, NKVD-së, dhe një nga njerëzit më të fuqishëm të Bashkimit Sovjetik. Ndikimi i tij shtrihej mbi një vend me më shumë se 160 milionë banorë.
Pas marrjes së drejtimit të NKVD-së, sistemi i kampeve të punës së detyruar, të njohura si Gulag, u zgjerua në një rrjet të gjerë kampesh të përqendrimit dhe të punës së detyruar, të shtrira në të gjithë Bashkimin Sovjetik. Numri i të burgosurve u rrit me afro 50 për qind. Ata dërgoheshin në pyje të largëta, miniera, kantiere hekurudhore dhe kantiere ndërtimi, ku shumë prej tyre përjetonin urinë, sëmundjet, ekspozimin ndaj kushteve ekstreme atmosferike dhe rraskapitjen, deri sa humbnin jetën.
Nën drejtimin e tij, sistemi u zgjerua ndjeshëm, ndërsa numri i të burgosurve arriti në afro 900 mijë. Puna e detyruar u bë një element thelbësor i ambicieve industriale të Stalinit.
Një nga projektet më famëkeqe të lidhura me Yagodën ishte ndërtimi i kanalit të Detit të Bardhë dhe të Detit Baltik. Kanali u ndërtua kryesisht me punën e detyruar të të burgosurve, mijëra prej të cilëve humbën jetën gjatë punimeve. Pavarësisht kostos së tmerrshme njerëzore, propaganda sovjetike e paraqiti projektin si një triumf të madh, ndërsa Yagoda u nderua me Urdhrin e Leninit.
Në vitin 1936, Stalini e shkarkoi nga detyra. Njeriu që kishte kaluar vite duke hetuar, marrë në pyetje dhe burgosur të tjerët, shumë shpejt u gjend vetë në kthetrat e të njëjtit sistem. Ai u arrestua, u mor në pyetje, iu nënshtrua një gjyqi të montuar dhe u dënua me vdekje. Gjatë kontrollit të banesës së tij, hetuesit raportuan se kishin gjetur veshje të shtrenjta, bizhuteri, mallra të importuara, madje edhe sende që u përkisnin personave të tjerë.
Propaganda sovjetike i përdori këto zbulime për ta paraqitur si një njeri të korruptuar. Ndërkohë, është pothuajse e sigurt se ai kishte gëzuar privilegje të paarritshme për qytetarët e zakonshëm.
Dy vjet më vonë, në vitin 1938, Genrikh Yagoda u ekzekutua, duke u bërë një tjetër viktimë e asaj makinerie vdekjeje që ai vetë kishte ndihmuar të projektohej, të vihej në zbatim, të forcohej dhe të zgjerohej.
