Cikël poetik nga Ferdinand Laholli
(Poezi shqip-gjermanisht)
Ferdinand Laholli u lind më 16 qershor 1960 në kampin e internimit në Gradishtë, asaj kohe një zonë kënetore në zemër të Shqipërisë. Familja e tij ishte internuar atje nga Korça, pasi i ati – që kohë më parë ishte dënuar me burg gjoja për propagandë kundër shtetit – kishte mundur pas daljes nga burgu të arratisej në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, ku gjashtë vite më vonë edhe gjendet i vrarë, por jo i grabitur.
Pak muaj pas lindjes së tij pasoi një shpërngulje tjetër e detyruar, kësaj here drejt kampit të internimit në Savër, ku Lahollit iu desh të kalonte tre dekada të jetës së tij dhe ku përjetoi mohimin e çdo të drejte qytetare dhe politike.
Shkollën tetëvjeçare e ndoqi në Savër, të mesmen mekanike bujqësore në Lushnjë, frekuentim që iu mundësua vetëm pas shumë letrave ankuese drejtuar Komitetit Qendror të asaj kohe. Më vonë, kur kishte shkuar në Ministrinë e Arsimit për qëllime studimi, ministri i komunikoi me keqardhje se aktualisht nuk kishte më vende të lira studimi dhe se kjo gjendje do të vazhdonte edhe në vitet e ardhshme…
Si të ishte i paktë një kalvar i tillë jetësor, nga viti 1982 figuron edhe në listën e shpifjeve makabre të sigurimit të fshehtë të shtetit shqiptar gjoja si agjent grek.
Zëri poetik i Lahollit vjen nga thellësitë e skëterrës moniste. Në moshën pesëmbëdhjetëvjeçare kërkoi një shtëpi botuese për dorëshkrimin e tij të parë, por libri i tij i parë mundi të botohej në Shqipëri vetëm pas rrëzimit të diktaturës.
Poezitë e tij janë përkthyer në disa gjuhë, ndër to gjermanisht, italisht, anglisht, suedisht, turqisht, hollandisht, dialektin karintian, rumanisht, frëngjisht dhe hungarisht.
Në Gjermani ka punuar në profesione të ndryshme, ndër të tjera si përkthyes letrar dhe mësimdhënës i gjuhës gjermane.
Ferdinand Laholli wurde am 16. Juni 1960 im Internierungslager von Gradishtë geboren, das damals ein sumpfiges Gebiet im Herzen Albaniens war. Seine Familie war aus Korça dorthin verbannt worden, nachdem sein Vater – der einige Zeit zuvor angeblich wegen staatsfeindlicher Propaganda zu einer Gefängnisstrafe verurteilt worden war – nach seiner Entlassung aus dem Gefängnis die Flucht in die Vereinigten Staaten von Amerika gelungen war. Dort wurde er sechs Jahre später tot aufgefunden, ohne dass man ihn ausgeraubt hatte.
Nur wenige Monate nach Lahollis Geburt wurde die Familie erneut zwangsweise umgesiedelt, diesmal in das Internierungslager von Savër. Dort verbrachte er drei Jahrzehnte seines Lebens – unter Bedingungen, die ihm jegliche bürgerlichen und politischen Rechte verweigerten.
Die achtjährige Schule besuchte er in Savër, die landwirtschaftlich-mechanische Mittelschule in Lushnja – ein Bildungsweg, der ihm erst nach zahlreichen Beschwerdebriefen an das damalige Zentralkomitee ermöglicht wurde. Als er später wegen eines Studiums im Bildungsministerium vorsprach, teilte ihm der Minister mit Bedauern mit, dass es derzeit keine freien Studienplätze gebe und dass sich daran auch in den kommenden Jahren nichts ändern werde.
Als wäre ein solches Schicksal nicht schon schwer genug gewesen, tauchte sein Name ab 1982 zudem auf der Liste der Verleumdungen des albanischen Geheimdienstes auf – angeblich als griechischer Agent.
Lahollis poetische Stimme ist aus den Tiefen dieser monistischen Finsternis hervorgegangen. Bereits im Alter von fünfzehn Jahren suchte er einen Verlag für sein erstes Manuskript, doch sein erstes Buch konnte in Albanien erst nach dem Sturz der Diktatur erscheinen.
Seine Gedichte wurden in zahlreiche Sprachen übersetzt, darunter Deutsch, Italienisch, Englisch, Schwedisch, Türkisch, Niederländisch, Kärntnerisch, Rumänisch, Französisch und Ungarisch.
In Deutschland arbeitete er in verschiedenen Berufen, unter anderem als literarischer Übersetzer und als DaF/DaZ Dozent.
VULOSUR NGA HARRESA
Koha nderë mbi gjerdhet e mendimit të ndaluar,
ku minutat numërojnë vetveten,
ngaqë s’i duhen askujt.
Këtu kujtimet palosen
në letrat e pashkruara,
vulosur nga harresa.
Diku tjetër koha
mund të shkojë më tej,
por jo këtu.
VERSIEGELT VOM VERGESSEN
Die Zeit hängt über den Zäunen des verbotenen Denkens,
wo die Minuten sich selbst zählen,
weil niemand sie braucht.
Hier falten sich die Erinnerungen
in ungeschriebene Briefe,
versiegelt vom Vergessen.
Anderswo
mag die Zeit weitergehen,
doch nicht hier.
MJAFTON NJË VËSHTRIM
Ti lahesh në pasqyrën e shikimit tim
si hëna në një liqen malli.
Mbi lëkurën tënde
rrëshqasin heshtjet e mia
si duar të padukshme.
Afërsia jonë
nuk ka ngaherë nevojë për prekje.
Mjafton një vështrim
që të na zhveshë
nga vetmia.
EIN BLICK GENÜGT
Du badest im Spiegel meines Blicks
wie der Mond in einem See aus Sehnsucht.
Über deine Haut
gleitet mein Schweigen
wie unsichtbare Hände.
Unsere Nähe
braucht nicht immer Berührung.
Es genügt ein Blick,
der uns entkleidet
von der Einsamkeit.
SI NJË KUJTIM I ARDHSHËM
Ka fjalë që nuk thuhen.
Në vend të tyre,
një shikim që hap portën e padukshme të dëshirës,
një lëvizje e lehtë e ijeve,
si një alfabet i lashtë
që vetëm heshtja di ta lexojë.
Duart e tua mbi ijët e mia
si një hartë që digjet ngadalë nën gishta të padukshëm,
ku çdo vijë humbet kuptimin dhe bëhet ndjesi,
derisa trupi harron kufijtë e vet të mëparshëm.
Buzët e mia mbi gjoksin tënd,
dhe trupi përgjigjet
me drithërimën që era ia zgjon gjethes,
si uji që ndjek shtratin e vet
pa pyetur për udhën.
Koha nuk është orë,
por frymë që endet mes nesh,
si një kujtim i ardhshëm
që tashmë ka ndodhur.
WIE EINE ZUKÜNFTIGE ERINNERUNG
Es gibt Worte, die ungesagt bleiben.
An ihrer Stelle
ein Blick, der das unsichtbare Tor des Verlangens öffnet,
eine sanfte Bewegung der Hüften,
wie ein uraltes Alphabet,
das allein die Stille zu lesen vermag.
Deine Hände auf meinen Hüften,
wie eine Landkarte, die unter unsichtbaren Fingern langsam verbrennt,
auf der jede Linie ihre Bedeutung verliert
und sich in Empfindung verwandelt,
bis der Körper seine früheren Grenzen vergisst.
Meine Lippen auf deiner Brust,
und der Körper antwortet
mit jenem Zittern, das der Wind dem Blatt entlockt,
wie Wasser, das seinem Bett folgt,
ohne nach dem Weg zu fragen.
Die Zeit ist keine Uhr,
sondern Atem, der zwischen uns wandert,
wie eine zukünftige Erinnerung,
die bereits geschehen ist.
© Laholli
