Saimir Kadiu: TRUMAN, STALIN DHE BOMBA ATOMIKE…
Më 24 korrik 1945, gjatë Konferencës së Potsdamit, Harry Truman iu afrua Stalinit gjatë një pushimi, pa sekretarë dhe pa gazetarë, i shoqëruar vetëm nga një përkthyes. Ai dëshironte që ajo që do t’i thoshte të ishte thjesht një informim, jo një njoftim zyrtar. Truman i tha vetëm se Shtetet e Bashkuara zotëronin një “armë të re me një fuqi shkatërruese krejtësisht të pazakontë”.
Kryeministri britanik Winston Churchill, i cili e vëzhgonte me kujdes Stalinin nga larg për të parë reagimin e tij, shkroi më vonë në kujtimet e veta se diktatori sovjetik nuk shfaqi as emocionin më të vogël. Stalini vetëm buzëqeshi dhe tha se shpresonte që arma të përdorej me sukses kundër Japonisë.
Në ditarin e tij, Truman shënoi se kishte krijuar përshtypjen se Stalini nuk e kishte kuptuar rëndësinë e asaj që sapo i ishte thënë.
Në të vërtetë, situata ishte pikërisht e kundërta. Shërbimet sekrete sovjetike, përmes spiunëve të njohur të infiltruar në Projektin Manhattan, si Klaus Fuchs, i kishin dërguar tashmë Stalinit raporte teknike të hollësishme mbi bombën atomike. Stalini kishte mësuar për suksesin e provës bërthamore “Trinity”, të zhvilluar në New Mexico, pothuajse në të njëjtën kohë me Trumanin.
Menjëherë pas bisedës, Stalini u kthye në dhomën e tij dhe telefonoi Igor Kurçatovin, drejtuesin e programit bërthamor sovjetik, duke e urdhëruar të përshpejtonte në maksimum ritmin e kërkimeve, në mënyrë që Bashkimi Sovjetik të zotëronte sa më shpejt bombën e vet atomike.
Historianët e konsiderojnë këtë episod në Potsdam si momentin psikologjik kur Lufta e Ftohtë nisi zyrtarisht.
(Foto: Harry Truman dhe J. V. Stalin në Potsdam, 18 korrik 1945)..
