Vladimir Vujoviqi: ANOZOGNOZIA
Tregim
Shqipëroi Argëzon Sulejmani
Të gjithë thonë që në fillim është më së vështiri. Më vonë sikur mësohesh. Unë nuk jam dakord. Kodrat ngjyrë kafe pa asnjë pemë që i shoh nga dritarja e dhomës së spitalit i anashkaloj sot njësoj sikurse ditën e parë. Njësoj më bezdisin mustaqet e pacientit të shtrirë pranë meje, po ashtu kollitja dhe sorollatja e atij tjetrit te dera. Njeriu nuk mund të bëj të pavëmendshmin ndaj gjithçkaje.
Ditën e fundit të jetës së tij, më 3 janar 1933, profesor Gabriel Antoni, shkencëtar i shquar, neuropsikiatër, për shumë vite shef i repartit të psikiatrisë dhe sëmundjeve nervore në Universitetin e Hallesë (ku më parë kishte zëvendësuar një mjek po aq të vlerësuar, të quajtur Karl Wernicke), e kaloi i zhytur në mendime të thella për të ardhmen e Gjermanisë dhe gjithë Evropës. Po vijonte kësisoj pa e ditur se pikërisht atë ditë do të vdiste. Sikur ta kishte parandjerë sadopak, ndoshta do t’i ishte lëshuar ndonjë thirrjeje qetësuese me imazhe dhe ndjenja nga e kaluara si: fëmijëria në Zhatec, aroma e blirit që prej atëherë e kishte urryer për gjithë jetën, ditët e rinisë në Pragë dhe Vienë. Mbase mund t’i ishte kujtuar rasti i Julijana Hohrizerit.
Ditën e parë, kur më patën sjellë, atëherë ishte më së miri. Sepse mendoja se do të qëndroja pak. Të gjitha gjërat rreth meje i pranova si të përkohshme; vetëm kështu mund t’i pranoja: gjysmëerrësirën në dhomë, fytyrat e shtrembëruara, sendet që përplaseshin me gjymtyrët e mia, dhe dhimbjet. Meqenëse ndër rënkime e britma, isha i paaftë të artikuloja çfarëdo fjalie të hijshme dhe i pata shqetësuar të gjithë pacientët e tjerë në dhomë, vetë mjeku më pat ardhur në dhomë. Më kishte pyetur se çfarë mbaja mend nga aksidenti dhe unë ia bëra me dije se si, ishte ai idioti që kishte kaluar papritur në korsinë time. Dhe se nuk kisha mundur të bëja asgjë. Më tha se kisha lëndime serioze. Se kafka ime ishte në gjendje shumë të rëndë. Kaq kisha kuptuar. E pyeta se si ia kishte hedhur kamioni im. Nuk diti të më përgjigjej.
Vetëm mjekësia mund ta shpëtojë njerëzimin, mendonte Gabriel Antoni. Ajo është një bashkim i përsosur i humanizmit dhe teorisë shkencore, vendi ku takohen lashtësia e ngrohtësisë dhe kujdesit njerëzor me mekanizmin analitik e të pandalshëm të mendjes njerëzore. Tani, më shumë se kurrë, mendonte shqetësueshëm profesori, në këto kohë sprovash të mëdha për kombin tonë, pasi kemi kaluar vuajtje dhe poshtërime të rënda, na duhet njeriu i shëndetshëm dhe i fortë. Njeriu i një race të re, i çliruar nga dobësitë e paraardhësve të tij dhe nga anomalitë karakteristike për popujt e padenjë. Kush tjetër mund të na e ofrojë këtë, nëse jo mjekët e ndërgjegjshëm, ata që në kohën që po na afrohet pashmangshëm nuk do të jenë vetëm shërues të thjeshtë, por edhe inxhinierë të racës…
Çdoherë e rrëzoja gotën nga tavolina e vogël pranë krevatit tim. Infermieret nervozoheshin, nuk mund të besonin që isha kaq i pakujdesshëm. Derdhja dhe mbi vete. Ujë dhe ushqim. Biskotat ose mollat binin në dysheme dhe unë nga krenaria e tepërt s’kërkoja që dikush t’i mblidhte; pastaj vinte infermierja, në fund të ditës, e bënte një gjë të tillë, dhe unë detyrohesha të haja ushqim nga dyshemeja, që kishte shije jashtëqitjesh të minjve.
Kur fillova të ngrihesha, eh, atëherë vërtet u shkoja nerva. Ngatërrohesha pas shtretërve, përplasesha me karrige, ngatërrohesha në tubat e infuzionit. Një herë madje, krejt rastësisht, tek endesha nëpër dhomë, më ndodhi ta kapja një infermiere për gjoksi. Për pak nuk pata ngrënë shuplakë.
Mbrëmja po afrohej kurse profesor Gabriel Antoni ende nuk ndiente lodhje. Rrinte ulur në kabinetin e tij dhe shikonte nga dritarja se si ato rrezet e fundit të diellit përhumbeshin nëpër kurorat e pemëve dhe se si retë merrnin forma të errëta, edhe më tej pa e çuar ndërmend se ky do të ishte i fundit perëndim dielli që do ta shihte në jetën e tij tokësore.
Kur u përplasa për xham dhe mezi e pata nxjerrë kokën gjallë, mjeku, i njëjti mjek, ishte shqetësuar seriozisht. Do duhej të kishte qenë, më duket, dita e pestë ose e gjashtë pas aksidenti. Po shkoja në tualet dhe rastësisht u futa në një korridor ku nuk kisha qenë më parë. Dëgjova zëra pas shpine dhe e përshpejtova hapin, pa i kushtuar vëmendje dyerve prej xhami përpara meje. Thyerja ishte e tmerrshme. Nuk isha prerë shumë. Mund të kishte qenë edhe më keq.
Mjeku pastaj më pyeti se si kishte ndodhur. I thashë se nuk e kisha vënë re. Pastaj ai më pat pyetur nëse i shihja gjësendet e tjera dhe unë i iu pata përgjigjë se të paktën një gjë e di, që nuk jam i verbër. Dyert ishin prej xhami dhe xhami ishte për dreq transparent. Atëherë pat filluar të më merrte në pyetje, të më pyeste se çfarë ai po mbante në dorë si dhe çfarë ngjyre kishte kravata e tij. I pata thënë që në dhomë dominonte gjithmonë një errësirë djalli dhe se për këtë arsye asgjë nuk shihja, dhe se, kravata e tij e shëmtuar ishte blu ose gri. Atëherë ai më pat thënë se nuk mbante fare kravatë dhe se ndoshta mund të kisha diçka që e quajnë verbëri kortikale ose sindromi i Antonit.
Më shpjegoi se isha i verbër, por që për këtë nuk isha i vetëdijshëm. Truri im nuk shihte dhe prandaj përpiqej t’i mbushte boshllëqet me trillime. E pata pyetur mjekun se nëse kjo do të thoshte se të gjithë njerëzit në botë kanë sindromin e Antonit!?
Kur errësira e kishte mbushur tërësisht kabinetin e profesor Antonit, ai kishte menduar se ishte koha që të ngrihej dhe të ndizte dritën, por papritur ishte ndjerë tepër i dobët për ta bërë një gjë të tillë. Mendjen e kishte pasur ende të kthjellët, mendimet të sakta dhe të qarta, prandaj kishte vendosur t’i mbyllë sytë për pak dhe të priste që forca t’i kthehej trupit. Kjo nuk kishte ndodhur. Gabriel Antoni nuk i kishte hapur sytë kurrë më. Para se të lëshonte frymën e fundit nga trupi, iu duk se, në mjegullën e vetëdijes që po largohej përgjithmonë, kishte parë fytyrën e Julijana Hohrizerit, asaj gruas për të cilën dikur kishte shkruar një punim shkencor. Kurrë nuk kishte arritur të gjente përgjigje për pyetjen se pse ajo grua gënjente veten, por edhe mbarë botën, se shihte.
Ishte mbrëmja e 3 janarit 1933 kur vdiq neurologu i madh Gabriel Antoni. Për më pak se një muaj më vonë, më 30 janar, Adolf Hitleri u bë kancelar i Gjermanisë.
U preva rëndë, përplasem dhe ngatërrohem sa andej këndej, të gjitha këto i pranoj. Ka mundësi edhe që nuk shoh. Ky doktori di diçka me siguri. Ajo që ai nuk e di dhe që nuk ia kam thënë, por që unë e ndiej thellë brenda vetes se është e vërtetë, është se unë mund ta drejtoj kamionin tim edhe i verbër dhe se do të ulem sërish pas timonit sapo të na arnojnë dhe të na rregullojnë të dyve.
***
Vladimir Vujović (1991) – autor nga Mali i Zi, i cili ka botuar deri më tani katër botime prozaike. Proza e tij është vlerësuar me disa çmime letrare në Podgoricë dhe Beograd. Jeton dhe punon në Tivar.
