Ismail Kadare: Shpirti i nomadit Kutluk
Fragment nga tregimi “Muri i madh”
Tani që ndodhem këndej dhe për t’u zhvendosur nuk kam nevojë për kalë, as për ndonjë lloj shpendi, ngaqë më mjafton një puhizë, madje pakëz ndriçim hëne, kur erë s’fryn, tani, pra, që jam në tejanë, më fort se ngathtësia e trupit të njerëzve të atjeshëm, më habit kufizimi dëshpërues i mendjes së tyre.
Prej tij vjen, pa dyshim, gjithë ajo cektësi në gjykimin e gjërave, siç është, për shembull (për të përmendur vetëm njërën prej kotnive me të cilën fatkeqësisht kam pasur të bëj), rasti i Murit të Kinës, që atje në tokë e mbajnë për gjë të madhe, kurse, në të vërtetë, s’është veçse një gardhiqe qesharake, sidomos, po ta krahasosh me një pengesë të një mendtë, siç është Muri Amë ose, siç i thonë në gjuhën e përditshme, Muri Mortor, ai që ndan jetën nga vdekja. Kushdo që gjendet përpara tij, mendimi i parë që i vjen është se krejt muret dhe ndarjet atje në tokë s’janë veç shëmbëllime të zbehta të tij.
Ashtu siç nuk kam nevojë për kalë, gjithaq s’më duhen këtu gjuhët e huaja, shkolla dhe krejt ai që quhet qytetërim.
Për t’u marrë vesh midis tyre, shpirtrat s’kanë kurrfarë nevoje për to. Ajo rrokullisje e lemerishme nëpër humnerë pak çaste pasi e flaka si leckë trupin tim të ngratë te ledhi i Kinës, më mjaftoi për të thithur kuptime për të cilat atje, në tokë, do të më duheshin mijëra vjet. Mençurimi nëpërmjet tmerrit është i pakrahasueshëm me të gjitha qytetërimet dhe akademitë bashkë dhe mendoj se kjo është arsyeja kryesore, për të mos thënë e vetmja, që neve nuk na lejohet të kthehemi prapë, qoftë dhe përkohësisht atje. Siç duket, mendohet se do të mjaftonin vetëm disa javë që ne të bëheshim zotërues të planetit, çka është e qartë se zotave nuk u pëlqen.
Për çudi, ndonëse i kujtojmë me një nënqeshje tallëse rravgimet tona atje, mllefet, përplasjet dhe gjoja luftërat tona, prapëseprapë, shumica e shpirtrave kanë mall të kthehen, qoftë dhe për pakëz kohë. Disa kanë padurim të denoncojnë vrasësit e tyre apo të fshehta shtetërore a enigma, që i kanë marrë me vete, por shumica e kanë thjesht për mall. Natyrisht, dëshirimi për të parë të vetët përzihet me etjen për të rrëfyer, qoftë edhe një grimë nga kjo ylbernajë që kanë parë këtej.
Çdo dhjetë mijë a pesëmbëdhjetë mijë vjet hapet një pëshpërimë se do të lejohet kalimi matanë. Moria e shpirtrave vihet atëherë në lëvizje drejt Murit të Madh. Pirgjet e tij ngrihen zymtorë midis bunacës së qiellit. Rojat, thonë, janë të verbër. Kalimi është përherë me një kahje: vetëm që andej për këndej. Kurse e kundërta, këndej për andej, kurrë.
Megjithatë, të nxitur nga pëshpërima se Muri do të bëhet dykahsh, ne vazhdojmë të shpresojmë. Ka shumë që ia plasin vajit.
Thonë se ka kohë që i presin të dashurit, ose tempujt ku duan të lehtësojnë ndërgjegjen e vrarë, ose popuj të tërë të përmallur për ta. Kanë ftesa, thonë, duke i tundur që larg ftesat dhe vërtetimet se dikush i pret vërtet, madje që bëhet dhe dorëzënës për kthimin e tyre.
Kanë vula akademish, me kurorë mbretërore, madje, vula të tjera të shenjta e disa herë misterioze. Por portat nuk hapen për askënd.
Shpirtrat zemërohen, bëjnë zhurmë, gërgama e tyre ngjitet gjer te pirgjet, po kjo është njëlloj si atje, në tokë, thërrasin ata, e njëjta ngurtësi dhe… pashpirtësi…
Ne që kemi pasur të bëjmë me mure dhe pengesa kufitare, meqenëse edhe këtu është fjala për një kapërcim kufiri, na mban një shpresë se mund të na bëhet ndonjë lehtësim. Grumbullohemi disi mënjanë, një pjesë tregojnë brimat e plumbave, çjerrjet e telave me gjemba ose gjokset e shqyera nga hekurat e kangjellave të ambasadave të huaja. Kujtojmë se janë të mjaftueshme për të zbutur mbikëqyrësit.
Por shumë shpejt kuptohet se edhe kjo është një shpresë e kotë dhe se lëshim s’do të ketë për askënd.
Të tjerët, kur shikojnë se as ne s’përfillemi, i lë zemra. Të lodhur, largohen, trumba-trumba, me shpresë se ligjet do të zbuten një ditë dhe, natyrisht, në pritje të një pëshpërime të re.
Herën e fundit, midis turmës që priste, më treguan dikë me emrin Jezu Krisht. Thuhet se për të prej kohësh janë bërë të gjitha ndërhyrjet e mundshme, madje i këndohen himne dhe shenja e tij që ndrit sipër katedraleve tregon se nga të gjithë ne, ai është, pa dyshim, më i prituri atje në tokë.
Megjithatë, duket se as ai s’ka ndonjë shpresëz kushedi çfarë. Vërtitet si të gjithë përpara Murit, tregon që larg shenjat e gozhdëve me të cilat e kanë kryqëzuar, por rojat shtiren sikur s’e shohin. Ose, siç është dyshuar qyshkur, janë vërtet pa sy.
Paris, 1993.
