Elta Milori: Kriza institucionale në Kosovë
Ajo që po ndodh në Kosovë mund të lexohet si një krizë institucionale me tri shtresa. Krizë e shumicës parlamentare, krizë e legjitimitetit politik dhe, nëse zgjatet, krizë e zgjedhjes së Presidentit.
Fakti që Albin Kurti u qëllua me vezë në Kuvend është, në vetvete, një akt simbolik dhe politikisht shumë i fortë. Nuk është shkaku i krizës, por shenjë e nivelit të polarizimit që ka arritur debati politik.
Në qendër është problemi i shumicës parlamentare Kur një qeveri nuk arrin të sigurojë një shumicë të qëndrueshme për vendimet kushtetuese, problemi nuk është më thjesht “opozitë kundër qeverisë”. Bëhet fjalë për funksionimin e mekanizmit parlamentar.
Në rastin e Kosovës, kjo është veçanërisht e rëndësishme sepse zgjedhja e Presidentit kërkon një procedurë dhe shumica të posaçme. Pra, një qeveri mund të ekzistojë politikisht, por të mos ketë kapacitetin parlamentar për të prodhuar konsensusin që kërkon Kushtetuta. Kjo krijon një paradoks.
Qeveria mund të jetë në pushtet, por Parlamenti mund të mos jetë funksional për vendimet e mëdha kushtetuese.
Pse Presidenti është shumë më tepër se një çështje simbolike? Në Kosovë, zgjedhja e Presidentit është një pikë ku përplasen drejtpërdrejt shumica dhe opozita.
Nëse shumica nuk arrin ta zgjedhë Presidentin, kemi një zinxhir potencial sibmosmarrëveshje politike, dështim i zgjedhjes së Presidentit, bllokim institucional, interpretim kushtetues, mundësi për zgjedhje të reja. Prandaj beteja për Presidentin mund të shndërrohet në një betejë për kontrollin e ciklit të ardhshëm politik.
Kurti ka një problem të veçantë politik
Kurti ka ndërtuar një profil politik shumë të lidhur me idenë e mandatit të fortë dhe të legjitimitetit elektoral. Kjo e bën politikisht të vështirë për të që të bëjë kompromise të mëdha me opozitën. Por parlamenti funksionon mbi një logjikë tjetër: zgjedhjet japin mandatin; parlamenti kërkon kompromisin. Këtu mund të jetë një nga problemet kryesore të situatës aktuale.
Nëse Vetëvendosje ka numrin më të madh të deputetëve, kjo nuk do të thotë automatikisht se ka votat për çdo vendim që kërkon Kushtetuta.
Opozita gjithashtu ka një interes strategjik
Opozita nuk ka domosdoshmërisht interes ta ndihmojë Kurtin të prodhojë një zgjidhje të qëndrueshme. Nëse ajo beson se qeveria është dobësuar, shumica është e pamjaftueshme, konflikti me Presidentin mund të thellohet dhe zgjedhjet e reja mund t’i sjellin përfitim, atëherë bllokimi parlamentar mund të shndërrohet në strategji politike.
Kjo është arsyeja pse duhet bërë dallimi midis opozitës institucionale dhe opozitës bllokuese.
E para kontrollon qeverinë, e dyta përpiqet ta bëjë të pamundur funksionimin e saj.
Incidenti me vezët është shumë domethënës
Nuk do ta interpretoja thjesht si një incident folklorik politik. Kur debati parlamentar kalon nga: argumenti përplasja verbale, ndërprerja e seancës, veprim fizik/simbolik kjo tregon se institucionet po humbasin funksionin e tyre si mekanizma të menaxhimit të konfliktit politik.
Vezët janë simbolike: nuk janë dhunë fizike në kuptimin klasik, por janë një formë poshtërimi publik dhe delegjitimimi politik.
Mesazhi i gjuajtjes me veze eshte: “Ti nuk po përfaqëson më autoritetin që pretendon se ke” dhe pikërisht kjo është shumë më serioze se vetë veprimi.
Por kriza nuk duhet parë vetëm si konflikt Kurti-opozitë, kjo do të ishte një analizë tepër sipërfaqësore. Në prapaskenë janë të paktën katër aktorë:
Të parët janë Vetëvendosja/Kurti, të cilët kërkojnë të ruajë kontrollin politik dhe të mos bëjnë lëshime që mund t’i kushtojnë elektoralisht.
Të dytët: Opozita e cila kërkon të shfrytëzojë dobësinë parlamentare për të rikthyer veten në pushtet.
Të trtetët: Presidentca dhe institucionet kushtetuese kanë një rol shumë më të madh në momentin që Parlamenti nuk arrin të kryejë funksionet kushtetuese.
E katërta është Gjykata Kushtetuese e cila nëse konflikti kalon nga politika në interpretimin e Kushtetutës, ajo bëhet aktori vendimtar.
Dhe këtu situata bëhet shumë interesante.
Rreziku më i madh është “normalizimi i bllokimit”, një demokraci mund të përballojë një qeveri të dobët. Mund të përballojë edhe një opozitë agresive. Ajo që është shumë më e rrezikshme është kur bllokimi parlamentar bëhet metodë normale e ushtrimit të pushtetit.
Në atë pikë, çdo palë mëson se nëse nuk mund ta fitojë votën, mund ta bllokoj institucionin. Dhe kjo krijon një precedent shumë të rrezikshëm.
Si e parashikojmë këtë situatë më pas
Personalisht do të shihja tre skenarë.
Skenari i parë: Kompromis politik ku palët arrijnë një marrëveshje për zgjedhjen e Presidentit ose për funksionimin e Kuvendit. Ky është skenari më i shëndetshëm institucionalisht, por kërkon që Kurti dhe opozita të pranojnë kompromisin.
Skenari i dytë: Bllokim i zgjatur ku do të vazhdojë përplasja, nuk sigurohen votat e nevojshme dhe çështja kalon gjithnjë e më shumë në terrenin kushtetues. Ky është skenari më i rrezikshëm për stabilitetin institucional.
Skenari i tretë: Zgjjedhje të reja. Nëse mekanizmat kushtetues aktivizohen dhe nuk gjendet zgjidhje, Kosova mund të shkojë drejt një tjetër përballjeje elektorale. Por këtu ekziston paradoksi. Zgjedhjet e reja nuk garantojnë domosdoshmërisht zgjidhjen e krizës. Nëse raporti i forcave mbetet i ngjashëm, Kosova mund të rikthehet pas disa muajsh pikërisht në të njëjtin problem.
Unë nuk do ta quaja ende këtë thjesht “krizë të Kurtit”. Eshtë më saktë një krizë e modelit të funksionimit parlamentar të Kosovës, ku përplasen dy logjika, logjika e mandatit elektoral kundër logjikës së kompromisit kushtetues parlamentar.
Dhe zgjedhja e Presidentit është pika ku këto dy logjika përplasen më fort.
Nëse palët nuk arrijnë një marrëveshje, rreziku nuk është vetëm që Kosova të ketë një tjetër palë zgjedhjesh. Rreziku më i madh është që të krijohet një cikël zgjedhjesh parlament i fragmentuar qe sjell pamundësi për zgjedhjen e Presidentit qe sjell krizë kushtetuese, që sjell zgjedhje të reja.
Kjo do të ishte shumë më serioze se një konflikt i zakonshëm mes Kurtit dhe opozitës.
Dhe pikërisht këtu do të ishte interesante ta analizojmë edhe nga këndvështrimi kushtetues, çfarë ndodh konkretisht nëse Kuvendi dështon të zgjedhë Presidentin, cilat janë afatet, çfarë kompetencash merr Presidentja aktuale dhe në cilin moment mund të shkohet juridikisht drejt shpërndarjes së Kuvendit. Aty është “nyja” e vërtetë e krizës.
Në fakt kjo analizë u trajtua edhe 2 muaj më parë ku Kosova ishte po në të njëjtën situatë.
Ndiqni përsëri më poshtë linkun e ewronwes albania.
