Ismet Hajrullahu: Masakra e Tivarit, Krim i Heshtur…
Masakra e Tivarit, e ndodhur më 1 prill 1945, përfaqëson një nga ngjarjet më të errëta në historinë moderne shqiptare.
Mijëra shqiptarë të Kosovës, të mobilizuar nga autoritetet jugosllave me pretekstin e luftës kundër trupave gjermane, u grumbulluan në Prizren dhe u nisën drejt Tivarit përmes territorit të Shqipërisë. Aty, në një magazinë të madhe pranë portit detar të Tivarit, ndodhi ekzekutimi masiv që për dekada mbeti jashtë vëmendjes së historiografisë zyrtare.
Sipas historianit Jusuf Buxhovi, mobilizimi i shqiptarëve të Kosovës ishte pjesë e një strategjie të mirëmenduar për eliminimin fizik të një pjese të popullsisë shqiptare, e cila shihej si pengesë për projektin unitarist të Jugosllavisë së re.
Në veprën e tij, ai përshkruan se rreth 7,000 deri në 10,000 shqiptarë u dërguan drejt Tivarit pa përgatitje ushtarake dhe në kushte çnjerëzore.
Studiuesi nga Ulqini, Nail Draga, përmend se vrasjet nuk ndodhën vetëm në Tivar, por edhe gjatë rrugës përmes Shqipërisë, ku shqiptarët u trajtuan si të padëshiruar dhe të dyshuar. Megjithatë, nuk ka prova të pakundërshtueshme që forcat shqiptare të kenë kryer vetë vrasje, por ka dyshime për bashkëpunim logjistik dhe heshtje institucionale….
Më 1 prill 1945, shqiptarët e mobilizuar u grumbulluan në një magazinë pranë portit të Tivarit, ku forcat jugosllave hapën zjarr mbi ta. Dëshmitë flasin për përdorim të armëve të zjarrit, mjeteve të ftohta dhe forma të tjera brutale dhune. Numri i viktimave mbetet i paqartë,por burime të ndryshme raportojnë deri në mbi 4,000 të vrarë. Kjo paqartësi e thellon nevojën për hetim të pavarur dhe njohje ndërkombëtare.
Në historiografinë zyrtare shqiptare, Masakra e Tivarit është trajtuar pak ose aspak. Nuk ekzistojnë dokumente të publikuara që dëshmojnë përfshirjen e drejtpërdrejtë të forcave shqiptare në vrasje, por studiues të pavarur kanë ngritur pikëpyetje serioze mbi rolin e autoriteteve shqiptare, sidomos për lejimin e kalimit të kolonave përmes territorit shqiptar dhe heshtjen institucionale që pasoi. Kjo mungesë transparence historike e bën të domosdoshëm një hetim të pavarur dhe publikimin e dokumenteve arkivore që mund të ndihmojnë në zbardhjen e plotë të ngjarjes.
Jakup Krasniqi, historian dhe politikan, e ka cilësuar Masakrën e Tivarit si një krim të pandëshkuar. Në një artikull të vitit 2015, ai shkruan se “Masakra e Tivarit është një krim i pandëshkuar, një tragjedi që kërkon zbardhje dhe drejtësi. Heshtja e shtetit shqiptar për këtë ngjarje është po aq e rëndë sa vetë krimi.”
Në veprën e tij, albanologu kanadez Robert Elsie e përmend Masakrën e Tivarit si një ngjarje të rëndësishme në historinë e Kosovës, duke e cilësuar si pjesë të dhunës sistematike të ushtruar nga regjimi jugosllav ndaj shqiptarëve.
Mungesa e dokumenteve zyrtare, heshtja e institucioneve dhe relativizimi i krimit nga historiografia jugosllave e bëjnë të domosdoshëm një hetim të pavarur dhe njohje ndërkombëtare, e që përbën një detyrim moral ndaj viktimave dhe një hap drejt drejtësisë historike.
Referenca
Buxhovi, Jusuf. Kosova: Historia e një tragjedie të paralajmëruar. Prishtinë: Faik Konica, 2010.
Draga, Nail. Masakra e Tivarit: Gjenocid kundër shqiptarëve. Ulqin: Diti & Oli, 2007.
Krasniqi, Jakup. “Masakra e Tivarit – një krim i pandëshkuar.” Zëri, 2015.
Elsie, Robert. Historical Dictionary of Kosovo. Scarecrow Press, 2010.
“Masakrën e Tivarit e pranon edhe historiani malazez.” Dan, 2005.
