Prof. Asoc. Dr. Bernard Zotaj: RANË PËR TË MBROJTUR REPUBLIKËN
(Në kuadrin e 80-vjetorit të rënies)
Ata ishin të rinj. Kishin ëndrra, kishin jetë përpara, kishin familje që i prisnin. Por mbi të gjitha kishin një besim: se liria dhe dinjiteti i vendit duhej mbrojtur me çdo çmim. Dhe kur erdhi koha, ata nuk u tërhoqën.
Viti 1946 përbën një nga periudhat më të ndërlikuara dhe vendimtare në historinë moderne të Shqipërisë. Lufta kishte përfunduar, por paqja nuk ishte ende e qetë. Nga njëra anë, vendi po dilte i rrënuar nga pushtimi dhe luftimet; nga ana tjetër, po ndërtohej një rend i ri politik, që kërkonte stabilitet, organizim dhe mbrojtje.
Në këtë periudhë kalimtare, kufiri midis luftës dhe paqes ishte ende i paqartë. Në shumë zona të vendit vepronin grupe të armatosura kundërshtare, ndërsa tensionet politike të brendshme dhe zhvillimet ndërkombëtare e bënin situatën edhe më të ndërlikuar. Institucionet e reja shtetërore ishin ende në konsolidim, dhe përgjegjësia për ruajtjen e rendit binte shpesh mbi ata që pak kohë më parë kishin qenë në vijën e parë të luftës.
Shumë prej ish-partizanëve nuk u kthyen në jetën e zakonshme. Ata vazhduan të shërbenin, këtë herë jo më në frontin klasik të luftës, por në mbrojtje të rendit të ri dhe në përpjekje për stabilizimin e vendit. Ishte një kohë kur idealizmi i luftës përzihej me vështirësitë e ndërtimit të shtetit, kur sakrifica nuk kishte përfunduar, por kishte marrë një formë tjetër.
Në këtë kontekst duhet parë edhe rënia e këtyre djemve. Ata nuk ranë në ditët e mëdha të betejave të njohura, por në një periudhë më pak të dukshme, po aq të rëndë dhe vendimtare. Ata ishin pjesë e brezit që jo vetëm fitoi lirinë, por edhe u përpoq ta mbrojë dhe ta ndërtojë atë.
Kujtimi i tyre nuk është thjesht një rikthim në të kaluarën, por një dëshmi e një kohe kur përgjegjësia ndaj vendit kërkonte jo vetëm guxim në luftë, por edhe qëndrueshmëri në paqe.
HITO ILJAZ MAJKAJ (1923-1946)
Vranisht, Vlorë
Hitoja ishte nga ata djem që lufta i rriti shpejt. Që në vitin 1942 u rreshtua në radhët e luftëtarëve dhe mori pjesë në përleshjet më të ashpra të krahinës së Vlorës. Emri i tij lidhet me Gjormin, Tragjasin, Shushicën, Mavrovën – vende ku ai provoi se çfarë do të thotë të luftosh për jetë a vdekje.
Pas çlirimit nuk kërkoi pushim. Me të njëjtin përkushtim u hodh në punë për rindërtimin e vendit, duke mbajtur mbi supe barrën e kohës së re.
Por jeta e tij u ndërpre herët. Në dhjetor të vitit 1946, në moshën 23-vjeçare, Hitoja ra në krye të detyrës. Ai mbeti përjetësisht i ri, si shumë nga ata që historia nuk i la të plakeshin.
NAZIF QERIM IBRAJ (1926-1946)
Vranisht, Vlorë
Nga malet e ashpra të Vlorës deri në brigjet e Italisë, rruga e Nazifit ishte ajo e një shqiptari që nuk njohu lodhje. Dikur bari i thjeshtë, më pas partizan, ai luftoi në shumë fronte, brenda dhe jashtë vendit.
Pas luftës, në Bari, ai u vu në shërbim të bashkatdhetarëve të tij, duke ndihmuar të plagosurit dhe të kthyerit nga internimi. Ishte një mision human, i qetë në dukje, por i mbushur me përgjegjësi.
Atje, larg vendlindjes, ai dha jetën. Një fund i heshtur, por i rëndë, që dëshmon se sakrifica nuk mbaroi me luftën.
NAMIK ISMAIL OSMANI (1916-1946)
Kaninë, Vlorë
Jeta e Namikut ishte një histori qëndrese. Shtëpia e tij u bë strehë për luftëtarët, ndërsa vetë ai u bë pjesë e zemrës së lëvizjes.
Shokët e thërrisnin “Proletari”, jo si nofkë, por si përkufizim i shpirtit të tij. Ai jetoi thjesht, luftoi me bindje dhe besoi thellë në drejtësinë e kauzës së tij.
Si komisar, ai ishte pranë njerëzve, mes tyre, duke ndarë çdo vështirësi. Pas çlirimit, vazhdoi shërbimin në organet e rendit, deri në ditën kur ra në përpjekje, në pyjet e Shegasit.
Ai nuk la pas pasuri, por la një emër që mbart kuptim.
NEBI ALEM LLANAJ (1924-1946)
Sevaster, Vlorë
Nebiu trashëgoi nga i ati dashurinë për atdheun dhe guximin për ta mbrojtur atë. Kur doli partizan në vitin 1944, ai ishte ende i ri, por me një vendosmëri që nuk lëkundej.
Në Brigadën XII Sulmuese u bë një nga ata luftëtarë që nuk tërhiqeshin kurrë. Luftoi për çlirimin e Vlorës dhe e përjetoi atë si një fitore personale dhe familjare.
Por paqja nuk zgjati për të. Në korrik të vitit 1946, ai u vra, duke mbetur një nga ata djem që historia i kujton si “trim si gjithë trimat”, por që në të vërtetë ishte i pazëvendësueshëm.
SHEFIT SHABAN ZENAJ (1927-1946)
Amonicë, Vlorë
I ri në moshë, por i pjekur në mendim, Shefiti ishte nga ata njerëz që të fitonin menjëherë besimin. I qetë në sjellje, i vendosur në veprim.
Ai kaloi nga radhët partizane në strukturat e mbrojtjes së vendit, duke ndjekur pa u ndalur detyrën që i ishte besuar.
Në një ditë të nxehtë korriku, më 10 korrik 1946, në një operacion në veri, ai ra në krye të detyrës. Në heshtjen e atyre livadheve mbeti përgjithmonë një jetë e re, e ndërprerë në mes.
VELEDIN NUREDIN SERJANI (1914-1946)
Lapardha, Vlorë
Jeta nuk ishte e lehtë për Veledinin. Humbjet familjare dhe varfëria e shoqëruan herët, por nuk ia thyen karakterin.
Ai u rrit me ndjenjën e përgjegjësisë dhe u bë një nga ata burra që nuk shmangen kur vendi ka nevojë. Luftoi për çlirimin dhe më pas për rindërtimin e Shqipërisë.
Në vitin 1946, në veri të vendit, ai ra në përballje me kundërshtarët e rendit të ri. Ra ashtu si kishte jetuar: i thjeshtë, i vendosur dhe në shërbim.
KËTA NUK KËRKUAN LAVDI. NUK KËRKUAN PËRJETËSI. POR ME JETËN E TYRE TË SHKURTËR, I FITUAN TË DYJA.
