Zamir Shtylla: BUKURIA E FËMIJËRISË DHE PRANIA E DASHURISË SË NËNËS
Gjumi më zuri në kopsht
Në krahun e trëndafilës.
Kopshti-vendi i lirisë dhe trëndafili-simbol i butësisë, e paraqesin botën ku fëmija fle dhe ku fillon udhëtimi i tij poetik. Ëndrrat vijnë si vizitorë të mirë: flutura, zogj dhe buburiza, të gjitha të personifikuara, duke krijuar një ambient ku natyra bëhet shoqe dhe mësuese. Vargu “U bëmë shoqe klase” tregon se fëmija, edhe në ëndërr, ruan mënyrën e tij të të perceptuarit botën: përmes lojës dhe miqësisë.
Fantazia e poetit shtrihet në imazhe të buta e të pazakonta. Fëmija prek faqet e reve, luan me rrezet e diellit dhe merr një puthje nga trumcaku “te dritarja e barit”. Këto vargje e paraqesin fëmijërinë si moshën e harmonisë së plotë me natyrën, ku çdo gjë është e afërt, e prekshme dhe e dashur. Personifikimet dhe metaforat krijojnë një atmosferë të gjallë, plot butësi dhe dritë, ku çdo element bëhet pjesë e unit të fëmijës.
Megjithatë, poezia nuk mbetet e mbyllur brenda ëndrrës. Kur fëmija zgjohet, realiteti ruan po atë magji:
E vogël më dukej molla
Me faqet si të hënës.
Edhe bota e vërtetë është po aq e bukur dhe poetike sa ajo e imagjinatës. Molla shndërrohet në simbol të bukurisë së thjeshtë dhe të përditshme, e cila merr dritën e hënës dhe e shndërron mëngjesin në vazhdim të ëndrrës.
Vargjet e fundit sjellin kulmin emocional të poezisë:
Lumturia e nënës
Duartrokiste për mua”.
Këtu poeti na tregon se edhe pse ëndrrat janë të bukura, realiteti më i ngrohtë është gëzimi i nënës. Duartrokitja e saj simbolizon dashurinë, krenarinë dhe mbështetjen e pakushtëzuar që vetëm një nënë mund t’i japë fëmijës. Kjo e kthen poezinë nga një lirikë e fantazisë në një këngë për dashurinë më të fortë të jetës.
Poezia ka vlera të larta estetike: gjuhë të pastër, ritëm të butë, imazhe të freskëta dhe një botë fëmijërore të rindërtuar me finesë që ruan brenda dritën dhe pafajësinë e moshës së hershme. Kjo qasje estetike e afron ndjeshëm me traditën bashkëkohore evropiane të poezisë për fëmijë, duke e pozicionuar poetin ndër zërat më origjinalë dhe më të qëndrueshëm të kësaj gjinie në letërsinë shqiptare.
AVDUSH CANAJ: KUR DOLA NGA DERA E ËNDRRËS
Gjumi më zuri në kopsht
Në krahun e trëndafilës
Ëndrrat erdhën menjëherë
Me flutura e zogj
Ishte edhe një buburizë
Me fustanin si lulëkuqja
U bëmë shoqe klase
Në lojën me litarin e shelgut
Reve ua preka faqet
Edhe kapelën diellit
Një trumcak më puthi
Te dritarja e barit
Kur dola nga dera e gjumit
E vogël më dukej molla
Me faqet si të hënës
Lumturia e nënës
Duartrokiste për mua.
..
FANTAZIA SI REALITET
Poezia “Kur dola nga dera e ëndrrës” është një nga ato lirika të buta e të ëmbla të Avdush Canajt, ku bota e fëmijërisë vjen si një vend i pastër, i ngrohtë dhe i mbushur me imagjinatë. Ajo është një poezi që ndërthur natyrën, ëndrrën dhe fëmijën në një tablo të harmonishme, ku çdo gjë merr ngjyrë, jetë dhe ndjenjë.
Qysh në vargjet e para, poeti e zhvendos lexuesin në një hapësirë të butë ku gjumi vjen si një portë drejt mrekullisë:
Gjumi më zuri në kopsht
në krahun e trëndafilës.
Kopshti bëhet vendi ku fëmija fle i mbështetur te natyra, ndërsa trëndafila simbolizon pastërti, butësi dhe mbrojtje.
Në këtë botë hyjnë menjëherë: flutura, zogj, buburiza, të gjitha të personifikuara si shoqe të fëmijës. Metafora “U bëmë shoqe klase” krijon një univers fëmijëror ku natyra bëhet pjesë e lojës dhe jetës shpirtërore.
Vargjet:
Reve ua preka faqet
Edhe kapelën diellit
tregojnë imagjinatën e pakufijshme të një fëmije që arrin të prekë edhe elementët më të largët të natyrës. Këtu Canaj e vendos fëmijërinë në qendër të botës, duke e bërë atë të jetë në harmoni të plotë me gjithçka rreth.
Një detaj i bukur është:
Një trumcak më puthi
Te dritarja e barit.
Kjo metaforë e vogël, por me ngarkesë emocionale të madhe, përzien ëndrrën me realitetin dhe e paraqet botën e fëmijës si të mbushur me miqësi, gjallëri dhe dashuri.
Kur fëmija del “nga dera e gjumit”, pra kur kthehet në realitet, bota sërish nuk humb dritën dhe magjinë:
E vogël më dukej molla
Me faqet si të hënës.
Realiteti i mëngjesit është po aq i bukur sa ëndrra. Molla merr përmasat e një planeti të ndritshëm, ndërsa natyra vazhdon t’i buzëqeshë fëmijës.
Kulmi emocional është dashuria e nënës ku poezia përfundon me vargjet:
Lumturia e nënës
Duartrokiste për mua.
Kjo është goditja shpirtërore e poezisë: e gjithë bukuria e botës, e ëndrrës dhe e imagjinatës, kulmon te gëzimi i nënës. Duartrokitja e saj nuk është thjesht një akt gëzimi, por simbol i dashurisë, mbështetjes dhe krenarisë që vetëm nëna mund t’i japë një fëmije. Bota e ëndrrës ishte e bukur, por lumturia e nënës e bën realitetin edhe më të ngrohtë.
Kjo poezi ka disa vlera të spikatura letrare: është një himn i butë për fëmijërinë e pastër, ndërthur ëndrrën me realitetin pa e prishur harmoninë, personifikon natyrën për t’i dhënë shpirt botës së fëmijës, e vendos nënën në qendër të emocioneve, si figura e dashurisë së pakushtëzuar.
Në krijimtarinë e Avdush Canajt, kjo poezi zë vend si një prej lirikave më të ndjeshme, ku autori shpalos delikatesën e tij në trajtimin e temës së fëmijërisë dhe natyrës.
