Cafo Boga: Si u hoq Butrinti nga duart e publikut?
Raport i Posaçëm | Hetim për Trashëgiminë Kombëtare
Nga Cafo Boga – 5 Dhjetor 2025
Vendimet qeveritare, ndikimi privat dhe narrativat e huaja sot përplasen mbi një nga peizazhet arkeologjike më ikonike të Shqipërisë. Prej dekadash, Parku Kombëtar i Butrintit ka qenë një nga pasuritë kulturore më të çmuara të vendit. Megjithatë, prapa ligatinave të qeta, mureve antike dhe monumenteve arkeologjike, fshihet një histori e debatueshme dhe ende e pahetuar si duhet: mënyra se si Butrinti rrëshqiti gradualisht nga administrimi publik në duart e Albanian-American Development Foundation (AADF) përmes krijimit të Fondacionit të Administrimit të Butrintit.
Edhe pse u promovua si një “model i bazuar në komunitet”, struktura e fondacionit ka pak lidhje me përfaqësimin komunitar. Në vend të kësaj, ai përfaqëson një sistem të mbyllur të dominuar nga AADF, aktorë politikë të përzgjedhur dhe konsulentë të jashtëm—duke ngritur shqetësime serioze mbi transparencën, sovranitetin kulturor dhe interesin publik.
Si Rrëshqiti Butrinti Nga Administrimi Publik
Një seri ndryshimesh ligjore, manovrash planore dhe ristrukturimesh institucionale krijuan kushtet që Butrinti të kalonte nga kontrolli shtetëror te një ent privat. Procesi u zhvillua në mënyrë graduale—i rregullt në letër, por problematik në përmbajtje.
Ligji i Trashëgimisë Kulturore i vitit 2018 prezantoi konceptin e “administrimit të deleguar,” duke i hapur rrugë menaxhimit të siteve kombëtare nga fondacione private (Ligji Nr. 27/2018). Më pas, Plani i Integruar i Menaxhimit (PIM) 2020–2030 (VKM Nr. 58, 2020) formalizoi një model administrimi që përputhej ngushtë me synimet e AADF-së. Disa nga individët që hartuan këtë plan rezultuan më vonë anëtarë të bordit të fondacionit—duke ngritur dyshime të forta për konflikt interesi.
I themeluar në vitin 2022, Fondacioni i Administrimit të Butrintit ia delegoi kompetencat vendimmarrëse kryesisht AADF-së. Dy bashkë-CEO të fondacionit shërbejnë—njëri si bashkëkryetar bordi dhe tjetri si anëtar—së bashku me planifikues, ekspertë juridikë të transferimit dhe vetë Ministren e Kulturës. Pavarësisht pretendimeve për “pjesëmarrje komunitare,” nuk ekziston asnjë përfaqësim real i komunitetit në këtë strukturë.
Kontrolli I Narrativës Dhe Reagimi Publik
Prej më shumë se dy dekadash, konsulenti britanik Richard Hodges ka portretizuar Butrintin si një qytet kryesisht greko–romak, duke minimizuar trashëgiminë kaoniane, epirote dhe ilire. Pikëpamjet e tij kanë ndikuar artikuj shkencorë, Wikipedia-n dhe madje edhe komunikimet institucionale.
Megjithë këtë paragjykim, AADF dhe Ministria e Kulturës e emëruan Hodges-in në bordin e fondacionit—pavarësisht faktit që raportet e UNESCO-s (2019–2022) ngritën shqetësime të theksuara për transparencën dhe llogaridhënien.
Arkeologët shqiptarë—si Ceka, Korkuti dhe Hammond—kanë kundërshtuar hapur këtë narrativë, duke sjellë prova të shumta të origjinës vendase të Butrintit. Media investigative si Exit News, BIRN dhe Monitor.al zbuluan mangësi të rënda në procesin e transferimit dhe konfliktet e interesit të përfshira. Nën presion publik, AADF dhe fondacioni u detyruan të zbusin narrativën greko–romake, por ende nuk kanë njohur identitetin pellazgo–ilir të Butrintit.
Toka, Narrativa Dhe Pushteti: Kush Përfiton?
Ndërsa debati narrativ mori vëmendje të gjerë, një çështje më kritike u zhvillohej paralelisht: fati i tokave përreth Butrintit. Vendimi i qeverisë për të nxjerrë rreth 800 hektarë nga zona e mbrojtur e parkut sinjalizoi një axhendë të dytë.
Përmes vendimeve të Këshillit Kombëtar të Territorit, zonat e mëparshme të mbrojtura u riklasifikuan për zhvillim turistik. Raportet e mediave investigative treguan se këto ndryshime favorizonin oligarkë dhe investitorë të huaj. UNESCO paralajmëroi në vitin 2019 se këto zhvillime rrezikonin Vlerën Universale të Jashtëzakonshme të Butrintit.
Organizatat mjedisore raportuan tani degradim të habitatit natyror, hapje rrugësh të reja brenda zonave të ndjeshme dhe prishje të peizazhit kulturor dhe natyror—të gjitha në kundërshtim me standardet e ICOMOS dhe UNESCO-s.
Çfarë Rrezikohet Për Shqipërinë
Rasti i Butrintit nuk është thjesht një çështje administrimi. Ai përfaqëson një betejë të gjerë për sovranitetin kulturor, për të drejtën e interpretimit të së kaluarës dhe për të ardhmen e trashëgimisë shqiptare.
• Autorësia kulturore: Nëse narrativat diktohen nga të huajt, Shqipëria humbet zërin e vet në interpretimin historik.
• Privatizimi i trashëgimisë: Modeli i menaxhimit të AADF-së favorizon fitimin mbi ruajtjen.
• Precedent i rrezikshëm: Nëse Butrinti mund të privatizohet, site të tjera tashmë janë në radhë—Amfiteatri i Durrësit dhe Kalaja e Elbasanit.
Thirrje Për Transparencë Dhe Llogaridhënie
Ajo që ka ndodhur në Butrint nuk është një reformë administrative, por një transformim i thellë i mënyrës së qeverisjes së trashëgimisë kulturore në Shqipëri. Përmes inxhinierisë ligjore, kontrollit të narrativës dhe aleancave strategjike, kontrolli mbi peizazhin më ikonik arkeologjik të vendit është zhvendosur nga duart e publikut në një strukturë private të dominuar nga AADF.
Emërimi i Richard Hodges-it, këmbëngulja në narrativën greko–romake, shmangia e origjinës ilire, heqja nga mbrojtja e 800 hektarëve për zhvillime private dhe pajtueshmëria e qeverisë tregojnë se kemi të bëjmë me një transferim të koordinuar të pushtetit.
Në rrezik nuk është thjesht administrimi i një siti të vetëm—në rrezik është vetë integriteti i sovranitetit kulturor të Shqipërisë.
————————
HOW BUTRINT WAS TAKEN OUT OF PUBLIC HANDS
Special Report | National Heritage Investigation
By Cafo Boga – December 5, 2025
Government decisions, private influence, and foreign narratives now collide over Albania’s most iconic archaeological landscape. For decades, Butrint National Park has stood as one of Albania’s most treasured cultural sites. Yet behind the tranquil wetlands and ancient ruins lies a contentious and insufficiently scrutinized story: how Butrint was transferred from public stewardship into the hands of the Albanian-American Development Foundation (AADF) through the creation of the Butrint Management Foundation.
Although promoted as a “community-based model,” the Foundation bears little resemblance to community governance. Instead, it reflects a closed administrative structure dominated by AADF, select political actors, and external consultants—raising serious concerns about transparency, cultural sovereignty, and the public interest.
How Butrint Slipped Out Of Public Hands
A coordinated sequence of legal revisions, planning mechanisms, and institutional restructuring paved the way for Butrint’s transition from public oversight to private control. The transfer unfolded gradually—legally defensible on paper, but deeply problematic in substance.
The Cultural Heritage Law of 2018 introduced “delegated administration,” enabling private foundations to manage national heritage sites (Law No. 27/2018). Soon afterward, the Integrated Management Plan (IMP) 2020–2030 (VKM Nr. 58, 2020) formalized a governance model aligned closely with AADF’s proposals. Some individuals who drafted the IMP later appeared on the Foundation’s board, raising credible questions about conflicts of interest.
The Butrint Management Foundation, created in 2022, vested decision-making power primarily in AADF. Two AADF co-CEOs serve—one as co-chair and the other as a board member—alongside planners, legal architects of the transfer, and the Minister of Culture. Despite claims of “community ownership,” no meaningful community representation exists.
Controlling The Story And Public Reaction
For decades, foreign consultant Richard Hodges portrayed Butrint as fundamentally a Greek and Roman city, minimizing its Chaonian, Epirote, and Illyrian heritage. His interpretations shaped Wikipedia entries, institutional narratives, and even government communications.
Despite these biases, AADF and the Ministry of Culture appointed Hodges to the Foundation board. UNESCO monitoring reports (2019–2022) flagged oversight concerns, yet his position was strengthened.
Albanian archaeologists—including Ceka, Korkuti, and Hammond—challenged these interpretations, presenting extensive evidence of Butrint’s indigenous origins. Media investigations by Exit News, BIRN, and Monitor.al further exposed governance flaws. Public pressure eventually forced AADF and the Foundation to soften the Greek–Roman framing, but they have not acknowledged Butrint’s Pelasgian–Illyrian heritage.
Land, Narrative, And Power: Who Benefits?
While narrative disputes drew public attention, a more urgent issue unfolded quietly: the land surrounding Butrint. The government’s decision to remove roughly 800 acres from the national park revealed a parallel agenda.
Through decisions of the National Territorial Council, previously protected areas were reclassified for tourism development. Investigative reports show these rezonings correspond to projects backed by oligarchs and foreign investors. UNESCO warned in 2019 that such development threatens Butrint’s Outstanding Universal Value.
Environmental organizations now report habitat destruction, new road construction, and visual degradation—contradicting ICOMOS and UNESCO preservation standards.
What’s At Stake For Albania
The Butrint case is not merely a management issue—it is a struggle over Albania’s cultural sovereignty, national identity, and long-term heritage policy.
• Cultural authorship: If outside consultants shape the narrative, Albania risks losing interpretive authority over its history.
• Privatized heritage: AADF’s model emphasizes monetization over preservation.
• A dangerous precedent: If Butrint can be privatized, other major sites may follow—two already underway include the Amphitheater of Durrës and Elbasan Castle.
Call For Transparency And Accountability
What has happened at Butrint represents a fundamental transformation in how cultural heritage is governed in Albania. Through legal restructuring, narrative control, and strategic partnerships, authority over Albania’s most iconic archaeological site has shifted from public hands to a private structure dominated by AADF.
The elevation of Richard Hodges, the persistence of the Greek–Roman narrative, the avoidance of Illyrian origins, the removal of 800 acres for private development, and government acquiescence collectively indicate a coordinated transfer of control.
At stake is more than the management of a single site—at stake is the integrity of Albania’s cultural sovereignty.
