MË NË FUND, LAHUTA SHQIPTARE DREJT UNESCO-S
Albanian & English
Një vlerësim i vonuar, por i merituar
Nga Cafo Boga – 9 Dhjetor 2025
Lahuta shqiptare, një nga simbolet më të lashta të identitetit kulturor të shqiptarëve, më në fund po i afrohet njohjes ndërkombëtare si pjesë e trashëgimisë jomateriale të UNESCO-s. Ky vlerësim vjen me një vonesë të pajustifikueshme, sidomos po të kemi parasysh se Serbia e regjistroi vite më parë guslën—një variant i mëvonshëm i adoptuar nga lahuta autoktone iliro-epirote—si pjesë të trashëgimisë së saj kombëtare. Hyrja e lahutës shqiptare në UNESCO jo vetëm korrigjon një padrejtësi historike të tejzgjatur, por i rikthen instrumentit origjinal vendin që i takon në kulturën dhe historinë e Ballkanit.
Një instrument autokton, më i lashtë se shtetet e Ballkanit
Lahuta, me telin e saj të bërë nga fijet e bishtit të kalit, përfaqëson një traditë muzikore arkaike të dokumentuar në trevat iliro-epirote. Ajo shoqëronte rapsodët shqiptarë në këngët e tyre epike shumë kohë para ardhjes së popujve sllavë në shekujt VI–VII të erës sonë. Studiues të etnomuzikologjisë e përshkruajnë lahutën si “një dëshmi të gjallë të vazhdimësisë ilire” (Hamp, 1966).
Një vlerësim i vonuar
Shqipëria ka treguar shpesh vonesë në institucionalizimin dhe mbrojtjen e trashëgimisë së saj kulturore. Ndërkohë që Serbia ndërtoi narrativën e saj kulturore duke regjistruar guslën në UNESCO, Shqipëria vonoi në mbrojtjen e lahutës—instrumentit origjinal nga i cili gusla u frymëzua dhe u adoptua. Kjo vonesë krijoi një boshllëk të padrejtë në përfaqësimin kulturor të rajonit.
Dallimet kyçe ndërmjet lahutës shqiptare dhe guslës serbe
Edhe pse lahuta shqiptare dhe gusla serbe duken të ngjashme në pamje, ato kanë prejardhje dhe tradita krejt të ndryshme. Lahuta është një instrument autokton iliro-epirot, i dokumentuar në trojet shqiptare shumë përpara mbërritjes së serbëve në shek. VI–VII të erës sonë, dhe ruan deri sot tiparin e saj të veçantë—telin e bërë nga fijet e bishtit të kalit. Me ardhjen e popullsive sllave në Ballkan, serbët e adoptuan këtë instrument pikërisht në zonat ku banonin shqiptarët autoktonë ose shqiptarët e slavizuar, duke e përdorur më pas për të transmetuar epikën e tyre mesjetare.
Ndërsa lahuta shqiptare lidhet me Eposin arkaik të Kreshnikëve dhe mitologjinë e hershme ilire, gusla serbe ka një origjinë më të vonshme dhe një funksion tjetër kulturor, të ndërtuar rreth narrativave historike, kishtare dhe shtetërore të mesjetës. Prandaj, lahuta mbetet forma më e lashtë, autentike dhe autoktone e këtij instrumenti ballkanik.
Roli i UNESCO-s dhe rëndësia e njohjes
Njohja nga UNESCO i jep lahutës një status ndërkombëtar si element i trashëgimisë që duhet ruajtur dhe transmetuar ndër breza. Instrumente të tilla unike përbëjnë pasuri të identitetit evropian dhe botëror, veçanërisht kur mbijetojnë në forma të pastra dhe arkaike, siç ka ndodhur me lahutën shqiptare.
Një triumf kulturor, edhe pse i vonuar
Ky hap përfaqëson një triumf të kulturës shqiptare. Lahuta nuk është vetëm një instrument muzikor, por një arkiv i gjallë i epikës, kujtesës dhe shpirtit të shqiptarëve. Më mirë vonë se kurrë, thotë një fjalë e urtë popullore. Ky vlerësim i jep Shqipërisë dhe diasporës shqiptare një arsye të fortë krenarie dhe afirmon autoktoninë e një tradite që i ka mbijetuar shekujve.
Referenca:
– Hamp, Eric. Albanian and Illyrian: A Linguistic Perspective. Balkan Studies, 1966.
– Elsie, Robert & Mathie-Heck, Janice. Songs of the Frontier Warriors, 2004.
– Jireček, Konstantin. Geschichte der Serben, 1911.
– Lord, Albert B. The Singer of Tales, 1960.
– Durham, Edith. High Albania, 1909.
– UNESCO, Convention for the Safeguarding of Intangible Cultural Heritage, 2003.
***
AT LAST, THE ALBANIAN LAHUTA TOWARD UNESCO
An overdue but well-deserved recognition
By Cafo Boga – December 9, 2025
The Albanian lahuta, one of the oldest symbols of Albanian cultural identity, is finally approaching international recognition as part of UNESCO’s Intangible Cultural Heritage. This acknowledgment comes with an unjustifiable delay, especially considering that Serbia registered years earlier the gusle—a later variant adopted from the original Illyrian-Epirote lahuta—as part of its national heritage. The entry of the Albanian lahuta into UNESCO not only corrects a longstanding historical injustice but restores to the original instrument the place it deserves in the cultural and historical landscape of the Balkans.
An Indigenous Instrument Older Than the Balkan States
The lahuta, with its single string made from horsehair, represents an archaic musical tradition documented in Illyrian–Epirote territories. It accompanied Albanian bards in their epic songs long before the arrival of Slavic populations in the 6th–7th centuries CE. Ethnomusicologists describe the lahuta as “a living testimony of Illyrian continuity” (Hamp, 1966).
An Overdue Recognition
Albania has often shown delays in institutionalizing its cultural heritage. While Serbia built its cultural narrative by registering the gusle with UNESCO, Albania delayed in protecting the lahuta—the original instrument from which the gusle was inspired and adopted. This delay created an unfair gap in the cultural representation of the region.
Key Differences Between the Albanian Lahuta and the Serbian Gusle
Although the lahuta and gusle appear similar in form, they have entirely different origins and traditions. The lahuta is an indigenous Illyrian–Epirote instrument, documented in Albanian lands long before the arrival of the Serbs in the 6th–7th centuries CE, and it preserves to this day its distinctive characteristic—the horsehair string. With the arrival of Slavic populations in the Balkans, the Serbs adopted the instrument in regions inhabited by autochthonous Albanians or Albanianized Slavs, later using it to transmit their medieval epic tradition. While the Albanian lahuta is tied to the archaic Epos of the Frontier Warriors, the Serbian gusle has a later origin and a different cultural function, shaped around medieval ecclesiastical and state narratives. Therefore, the lahuta remains the oldest, most authentic, and autochthonous form of this Balkan instrument.
The Role of UNESCO and the Significance of Recognition
UNESCO recognition grants the lahuta an international status as an element of heritage that must be preserved and transmitted across generations. Such unique instruments represent a treasure of European and global identity, especially when they survive in pure and archaic forms, as the Albanian lahuta has.
A Cultural Triumph, Even If Delayed
This step marks a triumph for Albanian culture. The lahuta is not only a musical instrument but a living archive of the epics, memory, and spirit of the Albanian people. Better late than never—as the saying goes. This recognition gives Albania and its diaspora a strong source of pride and affirms the autochthonous character of a tradition that has survived through centuries.
References
– Hamp, Eric. Albanian and Illyrian: A Linguistic Perspective. Balkan Studies, 1966.
– Elsie, Robert & Mathie-Heck, Janice. Songs of the Frontier Warriors, 2004.
– Jireček, Konstantin. Geschichte der Serben, 1911.
– Lord, Albert B. The Singer of Tales, 1960.
– Durham, Edith. High Albania, 1909.
– UNESCO, Convention for the Safeguarding of Intangible Cultural Heritage, 2003.
