Fritz Radovani: Prej At Gjergj Fishtës “28 Nandor 1913”
.
At Fishta FLAMURIN E SHQIPNISE 8 m. e vuni ne kompanjelin e Fretenve.
Përvjetori i ngritjes së Flamurit të Pamvarsisë në vend qi me kenë ditë gëzimi për poetin asht ditë vaji e ankimi. Dasitë e anmiqsitë në mes të vetë jetës politike shqyptare e të krahinave të ndryshme, të shitunit e shumë Shqyptarve propagandës së huej e deri luftat vëllaznore janë historia e atij viti.
Nji notë karakteristike malinkonije prandej e rrëmben Zanën e Fishtës, e cila ankon, mjerohet, brigon, nxitë e shpreson, për me mujtë me trandë e me prekë zemrën e Shqyptarve, tue i drejtue nga atdhédashunija e vertetë. Kanga kjé botue së pari në “H.D.” Dhetor 1913, në rasë të përvjetorit Flamurit.
Komenti: At Viktor VOLAJ O.F.M
- Oj Zanë, t’ këndojm…t’ vajtojm, deshta me thanun;
Pse sod ditë kanget s’ asht për mue e tye.
Po ç’ gzim kjo ditë né mundet me na dhanun,
Kur, qé, mbas nji motmoti q’ i u pëlqye
Evropës Shqyptarin zot n’ shpi t’ vet me e lanun
E kuj, posë Hyut, m ’ketë jetë mos me i shërbye,
Shqyptari i dám prap me vetvedi gjindet
E shk’ asht ma zi, prej vedit edhe s’ bindet?….
2. E ku kjo punë kisht’ ndodhë posë se n’ Shqypni,
Qi ‘i popull, s’ parit dalun prej robnimit,
Për nji motmot të rrijë ai n’ anarki
E t’bahet prralla e gazi i rruzullimit,
Ké i zoti s’ asht ai sod m’ u vue m’ hulli,
Edhe me u thanë anmiqve e t’ tanë njerzimit:
“Un ktu sundoj! M ’ketë shkamb mue m’ vuni Zoti
E kndej nuk luej, pa u shuemun stina e moti”!?
3. Ah! T’ mjerët na, t’ mjerët! E sod, me ‘i pecë të kuqe
E me ‘i orrl duem qi Shqyptarija e mjera
T’dalë vedit n’ dritë, si vedit çilë n’bubuqe
Nji drandofille e njomë, kur kthen prendvera….
Jo, jo, Shqyptarë! Por banje flamrin duqe
E zhytnje n’Dri t’mos t’a zhvillojë kurr era.
Flamri Kombtar nuk ka shka ban ndër né,
Po kjé se dashtuni nuk kem’ p’ r Atdhé
4. E, drue dashtni p’r Atdhé nuk ka Shqyptari;
Me gjasë, s’çan kryet Shqyptari për komb t’ vet,
As për njatë gjuhë t’ ambël qi i la i Pari,
As pse Shqypnija n’ vedi u ba sod shtet;
Pse e shoh se veç atje, ku xhixhillon ari
Pa frymë e tue dihatun vrap ai nget:
Si Krishtin shiti Juda Iskarjotë,
Drue Atdheu ndër né po shitet p’r zallotë…
5. A thue mos fola keq?… Po lypi t’ falun;
Përse ktu vetë me fye nuk due kurrkendin.
E pse asht mirë fjalen n’zemer t’fryt m’e ndalun,
Por njai, qi të liruem me e pasë s’ do vendin,
A prej se s’ mundet vetë m’ shkamb t’ naltë me dalun,
A prej se tjervet s’ don m’ u a lshuemun rendin
A thue ai s’asht Judë? Po, kambë e krye Iskarjota!,
E pra, ksi nipash ka ‘dhe shum Kastriota…
6. E po p’r ata, qi, zyre e nderë harrue,
Qi, marre e turp kaherë flakrue mbas shpinet,
M’ visar t’ Atdheut me t’ huejë shkojn tue tregtue
(Kush ndyt mbas Frankut rrejtë, kush mbas Stërlinët
Kush pse Dinari tepër i asht lakmue),
E Atdhén prej s’huejësh me e qitun duen bashtinët,
Thue edhe per ta ndokuj do t’i hijë çuda,
Kur thom, se nuk janë tjeter, veç se Juda?…
7. Po, Juda janë, e gjinde janë trathtarë,
Porsi njata, qi n’mend prej s’huejësh mahitun,
Varzat e djelmt, – e para uzdajë shqyptare –
Me ndjesi t’ hueja n’ shkollë i çojn me i rritun,
Tue lanë mbas doret t’amblën gjuhë amtare,
Pa t’ cillën kombi s’ mundet n’ dritë me u qitun;
E me çakrrija t’mbetna shkret mbas tregut,
E lanë me u rrejtë nipnin e Skanderbegut.
8. O Skanderbeg Kastrjota! O rrfé mizore!
Serbjani i mnishëm, po ké votra pshtetun,
Nipavet t’vet u flet m’ lahutë zatore,
Sa forcë e anmikut pit nën shpatë t’ ka mbetun:
Por nipat t’u n’ Shqypni sod ndër msojtore,
(Ku gjuha shqype hin si fmij i gjetun….)
As emni, ndoshta, nuk e dijn si t’ quhet;
Pse tjerë fatosa aty me zanë u duhet.
9. Veç po, njat’ emën t’and t’bekuem, t’madhnueshem,
Si t’ huejë, si nipa t’u, dijm me t’a quejtun,
Kur ndonji lash dobijet fort t’ ngatrrueshëm
Me té duem me zhgatrrue, e kur me vuejtun
Duem ndonji kundërshtim, qi n’vend t’naltueshëm
S’na lên m’u kapë mbas dshirit t’onë të pruejtun:
Nën emën t’and, po, t’gjith atëherë na strukmi,
Kur atdhetarë n’sy t’kombit duem qi t’dukmi.
10. Ah! Jo; kangë gzimit sod, moj Zanë, nuk due!
Sod un due qi kah fjalët e mija t’dalin,
Si rrkajë Vullkanit t’shkojn tue gurgullue:
T’shkojn tue therun, si thika qi thér djalin
E vetëm ambël m’prehen t’nanës pushue:
T’ bumbullojn, po, si rrféja, qi trandë malin;
Pse tepër keq Shqypnija e ngratë ka ngelun,
Tepër pa nderë pse nami i saj asht shkelun.
11. Oh vaj! Oh kob! Oh marré e turp per né!
Sot sheklli mbarë prir synin prej Shqyptarvet,
Me pa si përkujdesmi për Atdhé;
E si u dishmojm me punë na kundershtarvet
Se jemi t’ zott me u lidhë me bésë e fé
Edhe vetë me sundue vendin e t’ Parvet:
E na, harû e si polipa deti,
Veç hapim syt me shkye ndoi ‘i send per veti!…
12. Shqyptarë! Shqyptarë! Ndigjoni, pashë Zotin!
Pa ju kurr s’mundet n’dritë me dalë Shqypnija:
A thue, pra, n’ terr po e lini m’e shkue motin,
Tash qi dërgoi t’bardhë fatin Perendija
Flamur me ngrehun n’ vedi? E Gjergj Kastriotin
E t’ Parët, a thue, kshtu do t’ korisë nipnija,
Ké shoq me shoq enè s’kem’ ra na n’fije?
Ké vémë fitimin para çdo Shqypnije?
13. Ah! Jo, Shqyptarë, jo; mos e lshoni doret
Shqypnin e mjerë, – ketë Atmè t’uej t’ Bekueme
E cilla sod, përvujtë si vashë kunoret,
S’parit po hin ndër fise t’qytetnueme,
A thue pse tepër t’ ngushta i ka tërthoret
M’e lanë me dnesë prap nën kambë t’ huej t’ poshtnueme?
Ma e vogël se Rusija pat kenë Sparta,
Por nami i saj asht shkrue me shkrola t’arta.
14. Ah! Ktu, Shqyptarë, po, ktu, e m’ vorr t’ Kastrjotit
Për rreth Flamurit t’onë t’gjith t’bahmi ‘i vlla,
Edhe t’ apim shoshojt besën e Zotit
Se për Atdhé na kem’ m’u orvatë pa da.
Tue shkri për té të gjitha ditt e motit:
Se para t’ gjith në vorr na kem’ me u kja,
Se e lamë Shqypnin me e shkelë prap themra e huej.
Posë Zotit n’ qiellë, s’ do t’ i sherbejm mâ kuej.
Botue 1913.
Shënim F. Radovani:
Origjinali asht në librin Lirika të At Gj. Fishtës në 1913.
