Një populiste evropiane mbron një papë amerikan
Fabrizio Tassinari
Reagimi i kryeministres italiane Giorgia Meloni ndaj kritikave të Donald Trump për Papa Leonin XIV mund të vështirësojë marrëdhëniet e saj me Shtëpinë e Bardhë, por ka gjasa t’i sjellë përfitime në politikën e brendshme. Çuditërisht, ky zhvillim u shfaq si një mbrojtje e vendosur, edhe pse e paqëllimshme, e vlerave evropiane.
Ka momente kur nga një thellësi ndjenjash individuale del në pah diçka e rëndësishme për historinë politike. Një moment i tillë ndodhi kur kryeministrja italiane Giorgia Meloni iu përgjigj sulmeve të presidentit amerikan Donald Trump ndaj Papa Leonit XIV.
Presidenti amerikan e kishte përshkruar Papën si “të dobët” dhe “të tmerrshëm për politikën e jashtme”, përpara se t’i përforconte këto deklarata në një intervistë për gazetën italiane “Corriere della Sera”. Meloni i konsideroi këto komente “të papranueshme” dhe shtoi një fjali që meriton të lexohet me kujdes: “Sinqerisht, nuk do të ndihesha rehat në një shoqëri në të cilën udhëheqësit fetarë bëjnë atë që u urdhërojnë udhëheqësit politikë”.
Qoftë e thënë spontanisht apo e menduar me kujdes, deklarata e Melonit përmblodhi një nga parimet më karakteristike evropiane që mund të shprehen. Për ta kuptuar këtë, ia vlen të rikthehemi te një tekst i shkruar 23 vjet më parë, në fillimet e një tjetër përçarjeje epokale transatlantike.
Ishte shkurti i vitit 2003 dhe në të gjithë Evropën miliona njerëz po dilnin në rrugë kundër luftës në Irak që Amerika e George W. Bush do të niste muajin pasues. Me atë rast, dy nga intelektualët më të mëdhenj publikë të Evropës – filozofi gjerman Jürgen Habermas, i cili ndërroi jetë vetëm një muaj më parë dhe filozofi franko-algjerian Jacques Derrida – shkruan bashkërisht një artikull të titulluar “15 Shkurti ose ajo që i lidh bashkë evropianët”.
Ato demonstrata, shkruan ata, mund të kujtohen një ditë si “një shenjë e lindjes së një sfere publike evropiane”. Ishte një intuitë mbi mundësinë që Evropa të bëhej një entitet vërtet i bashkuar përmes një vetëdijeje të përbashkët mbi vlerat e saj dhe jo thjesht përmes traktateve.
Ndër tiparet përbërëse të identitetit evropian, Habermas dhe Derrida u ndalën te marrëdhënia shtet-fe dhe mënyra se si sekularizmi u vendos në të gjithë Evropën përmes shekujve konfliktesh dhe kompromisesh. Nuk ekziston një model i vetëm, uniform, pranonin autorët: “Në Evropën moderne, marrëdhënia midis kishës dhe shtetit u zhvillua në mënyra të ndryshme në të dy anët e Pirenejve, në mënyra të ndryshme në veri dhe jug të Alpeve, në perëndim dhe lindje të Rinit”.
Dhe megjithatë, brenda kësaj shumëllojshmërie, ekziston një vijë e përbashkët. Feja, argumentuan ata, zë “një pozicion krahasimisht jo-politik” në shoqërinë bashkëkohore evropiane. “Mund të kemi arsye të pendohemi për këtë privatizim shoqëror të besimit në aspekte të tjera, por ai ka pasoja të dëshirueshme për kulturën tonë politike”.
Do të ishte gabim të projektohej mendësia e Trump mbi të gjithë amerikanët. Shtetet e Bashkuara kanë një traditë të ndarjes midis kishës dhe shtetit, të rrënjosur në Amendamentin e Parë të Kushtetutës Amerikane. Kjo traditë është e gjallë dhe Trump nuk është Amerika.
Megjithatë, sjellja e Trump është një simptomë ekstreme e një prirjeje që Evropa e ka kapërcyer historikisht. Në një referencë të tërthortë ndaj Amerikës, Habermas dhe Derrida vunë në dukje se për evropianët, “një president që e fillon punën e tij të përditshme me lutje publike dhe i lidh vendimet e tij të rëndësishme politike me një mision hyjnor, është i vështirë të imagjinohet”.
Por Trump nuk mjaftohet vetëm me lutje: ai është paraqitur në imazhe mesianike të krijuara nga inteligjenca artificiale, ku shfaqet duke shëruar të sëmurët. Po ashtu, ai lejon që predikues të vendosin duart mbi të dhe ta bekojnë në Shtëpinë e Bardhë. Këto përbëjnë shenja të një çrregullimi serioz në funksionimin e jetës publike civile.
Kontrasti me Italinë është i dukshëm. Asnjë kryeministër italian nuk do ta mbyllte një fjalim me “Zoti e bekoftë Italinë”, një formulë rituale në SHBA. Meloni drejton një qeveri të djathtë në një shoqëri kulturalisht katolike, ku mbështetja e Kishës ende kërkohet me ngulm nga të gjitha partitë për të fituar zgjedhje ose për të ruajtur pushtetin. Megjithatë, edhe italianët si Meloni, që e ndërtojnë një pjesë të identitetit të tyre politik mbi mbrojtjen e “rrënjëve të krishtera” të Perëndimit, nuk e ndiejnë se mund të kalojnë vijën duke i diktuar një axhendë një udhëheqësi fetar. Ky nuk është një parim konservator apo progresiv: është një parim evropian.
Natyrisht, Meloni nuk po e anashkalonte kalkulimin politik. Mbrojtja e saj e Papa Leonit XIV mund të tensionojë marrëdhëniet e saj me Trump dhe administratën e tij, gjë që ajo me siguri e kishte parasysh para se të fliste. Por po aq e mundshme është që kjo t’i shërbejë në planin e brendshëm, duke krijuar njëfarë distance nga lidhja e saj gjithnjë e më jopopullore me Trumpin.
Ajo që është e jashtëzakonshme është se ky rezultat u materializua si një mbrojtje e vendosur, edhe pse e pavetëdijshme, e vlerave evropiane. Amerika ka luajtur gjithmonë një rol në ndërtimin e Evropës moderne, qoftë si mbështetëse e palëkundur e sigurisë evropiane dhe e “bashkimit gjithnjë e më të ngushtë”, qoftë si pasqyrë reflektuese. Këtë herë, ajo u shfaq njëkohësisht në mbështetje të Papës së parë amerikan dhe në kundërshtim me një president amerikan të paqëndrueshëm. Jürgen Habermas dhe Jacques Derrida, mund të supozohet, do të kishin mbetur të habitur se me kë po pajtoheshin, por gjithsesi do të kishin tundur kokën në shenjë miratimi ndaj Melonit./ Project Syndicate
