PËR GRA QË GUXOJNË TË THYEJNË HESHTJEN: INTIMITETI NUK I PËRKET TURMËS
A ka të drejtë një grua të zotërojë jetën, trupin, zërin dhe historinë e saj?
Po. Turpi nuk është i yti, zëri po dhe askush nuk ka të drejtë të ta marrë.
Asnjë burrë nuk fiton pronësi mbi trupin, jetën apo dinjitetin e një gruaje vetëm sepse ajo i ka besuar intimitetin e saj.
E dashur Monika,
Po të shkruaj si grua, si një feministe, si nënë dhe si psikologe. Por mbi të gjitha, po të shkruaj si një grua që refuzon të qëndrojë në heshtje kur privatësia e një gruaje kthehet në spektakël, kur intimiteti përdoret për ta poshtëruar dhe kur dhimbja e saj bëhet ushqim për një turmë.
Nëse ka diçka që historia e grave na ka mësuar, është kjo: sa herë një grua ka guxuar të thotë “mjaft”, shoqëria fillimisht është përpjekur ta gjykojë atë përpara se ta dëgjojë.
Prandaj dua të të them diçka shumë të thjeshtë:
Ti nuk duhet të mbash turpin e askujt tjetër.
Nuk duhet të turpërohesh sepse ke dashur.
Nuk duhet të turpërohesh sepse ke besuar.
Nuk duhet të turpërohesh për trupin tënd.
Nuk duhet të turpërohesh për intimitetin tënd.
Dhe mbi të gjitha, nuk duhet të kërkosh falje sepse ke qenë një grua e lirë në jetën tënde private.
Ti guxove dhe u bëre vetëflijim për shumë gra që s’guxojnë dot, që heshtin dhe nënshtrohen çdo ditë.
Kur viktima vendoset në bankën e të akuzuarit
Sa gra janë filmuar pa dijeninë dhe pëlqimin e tyre pikërisht në momentin kur kanë qenë më vulnerabël — kur kanë dashur dhe kanë besuar? Dhe më pas janë kërcënuar, shantazhuar apo ekspozuar me vetë intimitetin që ia kishin besuar partnerit?
Të filmosh një grua pa pëlqimin e saj nuk është burrëri. Është dhunë ndaj besimit, privatësisë dhe integritetit të saj psikologjik. Nuk ka asgjë për t’u krenuar kur një burrë përdor vulnerabilitetin e një gruaje për të fituar pushtet mbi të.
Dhe kur një material intim hidhet në publik, dhuna shumëfishohet: ekranet bëhen tribunë, turma bëhet gjykatë dhe çdo klikim, meme apo shpërndarje mund të kthehet në një tjetër akt riviktimizimi.
Mos gjykoni gruan që besoi. Gjykoni atë që tradhtoi besimin. Mos pyesni pse ajo u filmua. Pyesni kush i dha dikujt të drejtën ta filmonte pa pëlqimin e saj.
Asnjë burrë nuk fiton pronësi mbi trupin, jetën apo dinjitetin e një gruaje vetëm sepse ajo i ka besuar intimitetin e saj.
Turpi nuk është i gruas së ekspozuar. Përgjegjësia është e atij që e ekspozon. Dhe heshtja e shoqërisë përballë kësaj dhune është mënyra se si dhuna vazhdon.
Çdo burrë që bën një akt të tillë duhet të dënohet dhe kalbet ne burg maksimalisht, vepra që bën është thuajse baraz me je përdhunim seksual kolektiv pasi trauma psikologjike dhe presioni i turmës është më i lartë kur është publike.
Ata që firmojnë pa dijeni, nuk janë burra por frikacakë. Kjo tregon për një krize të thellë maskiliteti, identiteti, dhe meshkuj që ndihen inferior për pseudo- burrërrrinë e tyre. Për ata duhet gjykimi që veprojnë pa leje, jo për gratë që zgjedhin ti besojnë momentet intime një kavie të neveritshme dhe përçmuese si Adi dhe shokët e tij perversa.
Nga pikëpamja psikologjike, një nga mekanizmat më mizorë të turpërimit publik është zhvendosja e fajit: në vend që vëmendja të përqendrohet te cenimi i kufijve dhe privatësisë, fillon analizimi i viktimës.
Pse kishte besuar?
Pse kishte dashuruar?
Dhe kështu ndodh një dhunë e dytë.
Nuk mjafton më cenimi fillestar. Fillon riviktimizimi social: komentet, memet, moralizimi dhe ekspozimi i përsëritur. Individit i kërkohet të përballojë jo vetëm ngjarjen, por edhe mijëra gjykime të njerëzve që nuk e njohin jetën, historinë apo dhimbjen e tij.
Ky është momenti kur dhuna nuk është më vetëm individuale. Ajo bëhet kolektive. Kjo tregon se sa mbrapa jemi si shoqëri sepse jemi të frustruar për aq kohë sa videot i mbajnë dhe tregojnë copëza të saj në çdo media. Thua vallë njerëzit e kanë të censuruar kanalet për të rritur, që ka kaq shumë kuriozitet. Kjo tregon se ne jemi një popull sadist, që kënaqemi nga vuajtja e tjetrit dhe linçimi publik.
Intimiteti i një gruaje nuk është provë kundër karakterit të saj
Duhet ta themi pa ekuivok:
Intimiteti nuk është turp. Seksualiteti nuk është turp. Dashuria nuk është turp. Besimi nuk është turp. Trupi i një gruaje nuk është provë morale kundër saj.
Një grua mund të dashurojë. Mund të gabojë. Mund të besojë personin e gabuar. Mund të ndryshojë mendim. Mund të jetë e fortë dhe njëkohësisht vulnerabil sepse beson, fal dashuri.
Asnjë prej këtyre nuk ia heq dinjitetin.
Dhe ajo që një grua zgjedh të bëjë në një marrëdhënie private dhe konsensuale i përket hapësirës së saj intime. Privatësia nuk humbet vlerën e saj vetëm sepse dikush tjetër arrin ta ekspozojë atë.
Para nesh kanë qenë gra që kanë paguar një çmim të jashtëzakonshëm për të folur
Historia e emancipimit të grave nuk është histori rehatie. Është histori grash që kanë pranuar të bëhen të padëshiruara, të sulmuara, të burgosura dhe ndonjëherë të humbin edhe jetën, sepse refuzuan të pranonin se heshtja ishte fati natyror i gruas.
Në Francën revolucionare, Olympe de Gouges shkroi më 1791 Deklaratën e të Drejtave të Gruas dhe Qytetares, duke shpallur barazinë e gruas me burrin në të drejta. Dy vjet më vonë ajo u ekzekutua gjatë Terrorit revolucionar.
Më shumë se një shekull më vonë, Emmeline Pankhurst dhe gratë e lëvizjes suffragette sfiduan një sistem që u mohonte grave edhe të drejtën elementare politike për të votuar. Pankhurst u burgos dhe zhvilloi greva urie; dokumentet britanike tregojnë se mbi një mijë gra u burgosën në kuadër të luftës për të drejtën e votës.
Pastaj erdhi Simone de Beauvoir, e cila e zhvendosi betejën edhe në territorin e psikologjisë, kulturës dhe identitetit. The Second Sex u bë një nga tekstet themelore të mendimit feminist të shekullit XX. Beauvoir jo vetëm shkroi: ajo u përfshi publikisht në luftën për autonominë e grave.
Dhe në Pakistan, Malala Yousafzai ishte vetëm një vajzë kur guxoi të kërkonte të drejtën e vajzave për arsimim. Në vitin 2012 ajo u qëllua në kokë në autobusin e shkollës. Mbijetoi dhe vazhdoi të fliste. Më pas u bë laureate e Çmimit Nobel për Paqen për luftën e saj për të drejtën e fëmijëve për arsimim.
Këto histori janë shumë të ndryshme dhe nuk duhen barazuar me njëra-tjetrën. Por i bashkon një mekanizëm historik: një grua që refuzon rolin e heshtjes dhe pranon koston e të folurit.
Patriarkalizmi më i rrezikshëm është ai që bëhet normalitet dhe pseudomoralitet
Patriarkalizmi nuk jeton vetëm në ligje. Ai jeton në gjuhë.
Jeton në batutën që poshtëron një grua.
Në memen që shpërndahet mijëra herë.
Në pyetjen: “Po ajo pse e bëri?”
Në nënqeshjen e burrit.
Por edhe në gjykimin e gruas ndaj një gruaje tjetër.
Sepse patriarkalizmi nuk ka domosdoshmërisht gjini. Ai riprodhohet edhe nga gratë kur ato kanë mësuar të matin moralin e një gruaje tjetër me trupin, seksualitetin apo jetën e saj private. Nuk ka qenie më të pështirë se nje mashkull i frustruar seksualisht i cili ka dhe guximin të bëjë moral dhe femrat që hedhin baltë mbi dinjitetin dhe intimitetin e një gruaje nuk janë mjaftueshëm.
Kjo është arsyeja pse heshtja e grave përballë turpërimit të një gruaje tjetër më dhemb veçanërisht.
Sepse kur një grua turpërohet për intimitetin e saj dhe gratë e tjera heshtin, nuk është duke u gjykuar vetëm ajo. Po ndërtohet standardi me të cilin nesër mund të gjykohet secila prej nesh.
Psikologjia e turmës dhe humbja e empatisë
Një nga fenomenet më shqetësuese të epokës digjitale është mënyra se si individi mund të humbasë ndjeshmërinë kur bëhet pjesë e turmës.
Një person bën një meme.
Një tjetër e shpërndan.
Një tjetër vendos një emoji.
Një tjetër qesh.
Dhe secili mendon se ka bërë shumë pak.
Por për njeriun që ndodhet në qendër, mijëra akte të vogla bëhen një ortek psikologjik.
Në psikologji do ta shihnim këtë edhe përmes proceseve të deindividualizimit, konformizmit social dhe shpërndarjes së përgjegjësisë: kur përgjegjësia ndahet mes mijëra njerëzve, secili mund të ndiejë më pak përgjegjësi personale për dëmin që shkakton.
Dhe pikërisht këtu fillon barbaria moderne: kur dhimbja e tjetrit nuk përjetohet më si dhimbje, por si përmbajtje.
Një fotografi.
Një klikim.
Një meme.
Një lajm.
Një tjetër koment.
Dhe pas ekranit është një njeri.
Ndoshta një ditë do ta studiojmë këtë si një eksperiment social
Besoj se pas shumë vitesh psikologët socialë do të studiojnë raste të tilla për të kuptuar se çfarë ndodh me një shoqëri kur teknologjia i jep mundësinë të marrë pjesë kolektivisht në turpërimin e një individi.
Do të pyesin:
Ku shkoi empatia?
Si mundën kaq shumë njerëz të harronin se po flisnin për një qenie njerëzore?
Si mund të shndërrohej privatësia e dikujt në argëtim publik?
Dhe ndoshta pyetja më e rëndë do të jetë:
Pse kaq shumë njerëz heshtën ndërsa kjo ndodhte?
Njerëz ka materiale për konsum plot për të rritur. I fshini videot, fotot mos i ruai, mos i përhapni , mos shumëfishoni traumën.
E dashur Monika, mos mbaj mbi supe turpin që shoqëria përpiqet të të vendosë
Ti mund të jesh lënduar.
Mund të kesh qarë.
Mund të kesh pasur frikë.
Mund të kesh pyetur veten një mijë herë nëse duhej të kishe vepruar ndryshe.
Por vulnerabiliteti nuk është dobësi.
Në psikologji, rezilienca nuk do të thotë të mos rrëzohesh. Do të thotë të jesh në gjendje ta rindërtosh veten pasi diçka është përpjekur të të copëtojë.
Prandaj, mos lejo askënd të ta ndryshojë narrativën e jetës tënde.Ti je shumë më tepër.
Dhe kjo betejë është më e madhe se një grua
Nuk dua ta romantizoj vuajtjen tënde. Asnjë grua nuk duhet të sakrifikohet që shoqëria të mësojë të respektojë gratë.
Por nëse nga kjo dhimbje lind një debat që nesër mbron një vajzë tjetër; nëse një grua që po shantazhohet sot merr guximin të kërkojë ndihmë; nëse një vajzë kupton se nuk duhet të vetëfajësohet; nëse një burrë mendon dy herë përpara se të shpërndajë një imazh intim; nëse një grua ndalon përpara se të gjykojë një grua tjetër — atëherë zëri yt ka krijuar diçka përtej historisë tënde personale.
Ka krijuar rezistencë.
Olympe de Gouges ngriti zërin kur grave u mohohej qytetaria.
Suffragettet e ngritën kur grave u mohohej vota.
Simone de Beauvoir e ngriti kundër kufijve që shoqëria i impononte identitetit dhe autonomisë së gruas.
Malala e ngriti kur vajzave u mohohej shkolla.
Betejat janë të ndryshme. Kohët janë të ndryshme. Çmimet personale janë të pakrahasueshme.
Por një pyetje mbetet:
A ka të drejtë një grua të zotërojë jetën, trupin, zërin dhe historinë e saj?
Përgjigjja duhet të jetë vetëm një:
Po. Pa turp. Pa leje. Pa kërkuar falje.
Prandaj të mbështes.
Jo sepse gratë janë të pagabueshme.
Jo sepse një grua duhet shpallur e përsosur që të meritojë mbrojtje.
Të mbështes sepse dinjiteti, privatësia dhe integriteti psikologjik i një gruaje nuk duhet të varen nga miratimi i turmës.
Dhe si grua, nënë dhe psikologe, dua që ky të jetë mesazhi im për çdo vajzë dhe grua që sot ka frikë:
Mos lejo që turpi që të tjerët përpiqen të të vendosin mbi supe të bëhet identiteti yt.
Fol.
Kërko ndihmë.
Mbroje veten.
Dhe kur një grua tjetër ngre zërin, mos u bashko me turmën që e godet.
Qëndro pranë saj.
Sepse të drejtat e grave nuk janë fituar nga gratë që heshtën.
Janë fituar nga ato që, edhe kur u gjykuan, u burgosën, u poshtëruan apo u kërcënuan, refuzuan të zhdukeshin në heshtje.
E dashur Monika, të përqafoj.
Dhimbja nuk është identiteti yt.
Turpi nuk është i yti.
Zëri është i yti.
Dhe askush nuk ka të drejtë të ta marrë.
Mos u tremb e dashur, vazhdo deri ne fund. Ne jemi me ty!
Autori: Nga një feministe, psikologe, nënë, grua që lufton çdo ditë patriarkalizmin.
