Rafael Floqi: Një president që zë vend të veçantë në historinë shqiptare
“Sulmet terroriste mund të tronditin themelet e ndërtesave tona më të mëdha, por ato nuk mund të prekin themelet e Amerikës. Këto akte mund të copëtojnë çelikun, por nuk mund të gërvishtin çelikun e vendosmërisë amerikane” — George W. Bush.
Në historinë moderne të marrëdhënieve shqiptaro-amerikane, pak presidentë amerikanë kanë lënë një gjurmë aq të fortë sa George Walker Bush. Për amerikanët ai do të kujtohet gjithmonë si presidenti që udhëhoqi vendin gjatë sulmeve terroriste të 11 shtatorit 2001 dhe gjatë Luftës kundër Terrorizmit. Për historianët, presidenca e tij mbetet një nga më të debatuarat e shekullit XXI. Por për shqiptarët, George W. Bush zë një vend të veçantë sepse gjatë presidencës së tij ndodhën dy ngjarje historike që ndryshuan përgjithmonë pozicionin e shqiptarëve në Ballkan: pavarësia e Kosovës dhe anëtarësimi i Shqipërisë në NATO.
Nëse Bill Clinton ishte presidenti që ndihmoi në çlirimin e Kosovës, George W. Bush ishte presidenti që mbështeti hapur rrugën drejt pavarësisë së saj. Nëse Wilson mbrojti Shqipërinë në vitin 1919, Bush ndihmoi integrimin e saj në aleancën më të fuqishme ushtarake të botës. Kjo është arsyeja pse emri i tij vazhdon të kujtohet me respekt në Tiranë, Prishtinë dhe në çdo komunitet shqiptar në diasporë.
Kur vizitoi Shqipërinë më 10 qershor 2007, Bush u prit nga turma të mëdha njerëzish. Ishte vizita e parë e një presidenti amerikan në detyrë në historinë shqiptare. Në rrugët e Tiranës dhe Fushë-Krujës valëviteshin flamuj amerikanë dhe shqiptarë. Entuziazmi ishte aq i madh sa mediat ndërkombëtare e përshkruan atë si një nga pritjet më të ngrohta që kishte marrë ndonjëherë një president amerikan jashtë vendit.
Historiani amerikan James Mann ka shkruar: “Pak kombe në botë kanë treguar për një president amerikan dashurinë dhe mirënjohjen që shqiptarët treguan për George W. Bush”.
Djali i një presidenti që kërkonte rrugën e vet
George Walker Bush lindi më 6 korrik 1946 në New Haven, Connecticut. Ai ishte djali i George Herbert Walker Bush, i cili më vonë do të bëhej presidenti i 41-të i Shteteve të Bashkuara. Të lindësh në një familje të tillë ishte një privilegj, por edhe një barrë. Që në moshë të re George duhej të përballej me krahasimet e vazhdueshme me të atin.
Familja Bush ishte e njohur për traditat e saj të shërbimit publik. Babai kishte shërbyer si pilot luftarak gjatë Luftës së Dytë Botërore, kongresmen, ambasador, drejtor i CIA-s, zëvendëspresident dhe më pas president. Nëna, Barbara Bush, ishte e njohur për karakterin e saj të fortë dhe përkushtimin ndaj familjes. George Bush nuk ishte studenti më i shkëlqyer i brezit të tij. Ai vetë ka bërë shpesh shaka për këtë fakt. Megjithatë, ai kishte një personalitet të hapur, energji të madhe dhe aftësi për të krijuar lidhje me njerëzit. Studimet në Yale dhe më pas në Harvard Business School e ndihmuan të ndërtonte bazat e karrierës së tij.
Nga biznesi në politikë
Para se të hynte në politikë, Bush punoi në industrinë e energjisë në Teksas. Ai provoi disa sipërmarrje, disa prej të cilave nuk patën sukses. Më vonë do të bëhej bashkëpronar i ekipit të bejsbollit Texas Rangers, një përvojë që e bëri figurë të njohur publike.
Bush ka pranuar hapur se vitet e rinisë nuk ishin gjithmonë të lehta. Ai luftoi me problemet e alkoolit dhe në moshën 40-vjeçare mori vendimin që do t’i ndryshonte jetën. “Arrita në përfundimin se duhej të bëhesha njeriu që mund të isha.” Ky transformim personal luajti një rol të rëndësishëm në jetën e tij politike.
Në vitin 1994 ai u zgjodh Guvernator i Teksasit. Aftësia për të bashkëpunuar me demokratët dhe republikanët i dha reputacionin e një politikani pragmatik.
Zgjedhjet më të diskutueshme në historinë moderne
Zgjedhjet presidenciale të vitit 2000 mes George W. Bush dhe Al Gore mbeten ndër më të debatueshmet në historinë amerikane. Rezultati u vendos nga disa qindra vota në Florida dhe përfundimisht u vendos nga Gjykata Supreme.
Kur Bush u betua si president në janar 2001, shumë amerikanë ishin ende të ndarë politikisht. Askush nuk mund ta imagjinonte se vetëm disa muaj më vonë ai do të përballej me krizën më të madhe në historinë moderne të vendit.
Dita që ndryshoi Amerikën
Më 11 shtator 2001, katër avionë të rrëmbyer nga terroristët e Al-Kaedës goditën Kullat Binjake në Nju Jork dhe Pentagonin në Uashington. Gati tre mijë njerëz humbën jetën. Bush ndodhej në një shkollë fillore në Florida kur mori lajmin. Pamja e presidentit që dëgjonte me qetësi informacionin është bërë një nga imazhet më të njohura të historisë moderne amerikane.
Më vonë atë mbrëmje ai iu drejtua kombit: “Terroristët mund të shkatërrojnë ndërtesa, por nuk mund të prekin themelet e Amerikës”.
Historiani Jon Meacham shkruan: “11 shtatori e transformoi presidencën e Bushit dhe ndryshoi politikën botërore për dekada”.
Lufta kundër terrorizmit
Pas sulmeve, Bush nisi luftën kundër Al-Kaedës dhe regjimit taleban në Afganistan. Ai deklaroi: “Ose jeni me ne, ose jeni me terroristët”.
Kjo politikë do të dominonte presidencën e tij për vite me radhë.
Në vitin 2003 ai mori vendimin kontrovers për pushtimin e Irakut. Ky vendim mbetet një nga temat më të debatuara të presidencës së tij. Disa historianë e konsiderojnë gabim strategjik, ndërsa të tjerë argumentojnë se duhet parë në kontekstin e frikës globale pas 11 shtatorit.
Megjithatë, ndërsa Amerika ishte e përfshirë në Lindjen e Mesme, Bush nuk e harroi Ballkanin.
Kosova dhe vazhdimësia e politikës amerikane
Kur Bush mori presidencën, Kosova ishte nën administrimin ndërkombëtar pas ndërhyrjes së NATO-s të udhëhequr nga Presidenti Clinton.
Shumë shqiptarë kishin frikë se administrata e re mund të tërhiqej nga angazhimi amerikan në rajon. Por ndodhi e kundërta.
Bush vazhdoi mbështetjen amerikane për Kosovën dhe gradualisht u bë presidenti që do të lidhte emrin e tij me pavarësinë e saj.
Historiani Tim Judah ka shkruar: “Clinton ndihmoi çlirimin e Kosovës, por Bush ndihmoi realizimin e shtetësisë së saj”.
Deklarata që tronditi Ballkanin
Më 10 qershor 2007, gjatë vizitës në Shqipëri, Bush dha deklaratën që ndryshoi rrjedhën e debatit ndërkombëtar për Kosovën. Ai deklaroi: “Kosova duhet të jetë e pavarur”.
Këto katër fjalë bënë jehonë në mbarë Ballkanin.
Për shqiptarët ato ishin një sinjal i qartë se Shtetet e Bashkuara mbështesnin pavarësinë e Kosovës.
Për Beogradin dhe Moskën ato ishin një paralajmërim se procesi po hynte në fazën përfundimtare.
Historiani Daniel Serwer ka shkruar: “Pas deklaratës së Bushit në Tiranë, ishte e qartë se rruga drejt pavarësisë së Kosovës ishte e pakthyeshme”.
Kur Kosova shpalli pavarësinë më 17 shkurt 2008, administrata Bush ishte ndër të parat që e njohu shtetin e ri.
Shqipëria dhe NATO
Një tjetër moment historik për shqiptarët ndodhi gjatë presidencës së Bushit.
Pas viteve të reformave dhe bashkëpunimit me aleancën perëndimore, Shqipëria mori ftesën për anëtarësim në NATO në samitin e Bukureshtit në vitin 2008.
Bush ishte një nga mbështetësit më të fortë të zgjerimit të NATO-s në Ballkan.
Në prill 2008 ai deklaroi: “Shqipëria ka treguar përkushtim ndaj lirisë, demokracisë dhe sigurisë ndërkombëtare”.
Më 1 prill 2009 Shqipëria u bë zyrtarisht anëtare e NATO-s.
Për herë të parë në historinë e saj, siguria kombëtare shqiptare mbrohej nga neni 5 i Aleancës Atlantike.
Për shumë historianë shqiptarë, ky ishte momenti më i rëndësishëm strategjik që nga shpallja e pavarësisë në vitin 1912.
Vizita historike në Shqipëri
Vizita e Bushit në Shqipëri në qershor 2007 mbetet një nga ngjarjet më të rëndësishme diplomatike në historinë moderne shqiptare.
Në Fushë-Krujë ai u takua me qytetarë të zakonshëm, përqafoi fëmijë dhe bisedoi me banorët.
Një incident i vogël u bë lajm botëror kur ora e tij u zhduk për pak çaste mes turmës entuziaste. Megjithatë, Bush e trajtoi situatën me humor.
Ajo që mbeti në kujtesë nuk ishte incidenti, por entuziazmi i jashtëzakonshëm i shqiptarëve.
Presidenti shqiptar Alfred Moisiu deklaroi: “Marrëdhëniet shqiptaro-amerikane nuk kanë qenë kurrë më të forta”.
Vitet pas presidencës
Kur Bush u largua nga Shtëpia e Bardhë në janar 2009, popullariteti i tij në Amerikë ishte ulur për shkak të krizës financiare dhe luftërave të gjata.
Megjithatë, me kalimin e viteve shumë historianë kanë rishikuar vlerësimet e tyre.
Jon Meacham shkruan: “Historia zakonisht është më e butë me presidentët sesa politika e ditës”.
Sot Bush vlerësohet shpesh për lidershipin e tij pas 11 shtatorit, për programet kundër AIDS-it në Afrikë dhe për mbështetjen ndaj demokracive të reja.
Një anekdotë që shqiptarët e kujtojnë ende
Gjatë vizitës në Fushë-Krujë në vitin 2007, një qytetar shqiptar iu afrua Bushit mes turmës dhe i tha në anglisht të thyer: “President Bush, ne ju duam shumë”!
Bush buzëqeshi, i shtrëngoi dorën dhe iu përgjigj: “Edhe unë ju dua ju”.
Turma shpërtheu në duartrokitje.
Ndoshta kjo skenë e thjeshtë shpjegon më mirë se çdo analizë diplomatike marrëdhënien e veçantë midis George W. Bush dhe shqiptarëve. Për amerikanët ai ishte presidenti që udhëhoqi vendin në një nga periudhat më të vështira të historisë moderne. Për shqiptarët, ai mbetet presidenti që mbështeti pavarësinë e Kosovës, ndihmoi integrimin e Shqipërisë në NATO dhe forcoi një miqësi që vazhdon të jetë një nga shtyllat më të rëndësishme të politikës shqiptare edhe sot.
