Saimir Kadiu: 21 TETOR 1940 – PËR KË BIE KËMBANA?
“For Whom the Bell Tolls” – Ernest Hemingway
Më 21 tetor 1940, Ernest Hemingway botoi romanin e tij të madh “For Whom the Bell Tolls” – “Për kë bie këmbana”, një vepër që do të bëhej ndër dëshmitë më të fuqishme letrare të Luftës Civile Spanjolle dhe të tragjedisë së njeriut përballë historisë.
Në sfondin e maleve spanjolle, mes partizanëve, frikës, dashurisë dhe sakrificës, Hemingway ndërton historinë e Robert Jordanit, një amerikan që lufton për një ideal, ndërsa e ndien gjithnjë e më pranë hijen e vdekjes.
Por ky nuk është vetëm një roman për luftën. Është një meditim mbi lirinë, besnikërinë, dashurinë dhe çmimin e zgjedhjeve njerëzore. Në pak ditë, jeta mund të përmbledhë gjithçka që njeriu kërkon të përjetojë në një ekzistencë të tërë.
Titulli, i frymëzuar nga poeti anglez John Donne, mbart një të vërtetë që kapërcen shekujt: asnjë njeri nuk është një ishull i vetmuar. Kur bie këmbana për tjetrin, ajo bie edhe për ne, sepse dhimbja njerëzore nuk njeh kufij dhe vdekja e njërit pakëson diçka nga të gjithë.
Tetëdhjetë e gjashtë vjet pas botimit, këmbanat e Hemingwayt vazhdojnë të jehojnë në ndërgjegjen tonë.
Dhe pyetja mbetet, po aq tronditëse sa ditën kur u shkrua:
Për kë bie këmbana?
Ato bien për njeriun. Për jetën që humbet. Për lirinë që kërcënohet.
Dhe për ndërgjegjen tonë, sa herë që heshtim përballë vuajtjes së tjetrit.
Një pyetje retorike që nuk shuhet kurrë. Bien për ata që ikin, për lirinë e humbur, për dashurinë e ndërprerë, për njerëzimin që vuan.
Dhe heshtja jonë nuk e ndal jehonën e tyre.
