Delo Isufi: Poeti Preng Maca dhe poezia e tij “rrëfim dashurie”

Delo Isufi

Dashuria, një ëndërr e bukur që njeriu dëshiron ta zgjasë për njëqind vjet.

Ka ndjenja që nuk mund të maten me kohën, sepse ato jetojnë përtej saj. Ka dashuri që nisin si një shkëndijë, shndërrohen në zjarrin më të bukur të shpirtit dhe, edhe kur jeta i largon njerëzit nga njëri-tjetri, lënë pas një kujtim që nuk shuhet kurrë por ruhet si prush në gji. E tillë është dashuria që përshkon poezinë “Rrëfim dashurie” të poetit Preng Maca, një poezi që, nën petkun e një rrëfimi të thjeshtë, fsheh një botë të tërë ndjenjash, emocionesh, dëshirash dhe zhgënjimesh njerëzore.

Dashuria është ndoshta dhurata më e madhe që natyra i ka falur njeriut. Ajo është ndjenja që i jep kuptim jetës, që e bën njeriun të harrojë lodhjen, të sfidojë kohën, të kapërcejë largësitë dhe të besojë se lumturia mund të zgjasë përgjithmonë. Kur njeriu dashuron, bota merr ngjyra të tjera, dita bëhet më e bukur, dielli më i ngrohtë dhe, edhe çastet më të zakonshme shndërrohen në përjetime marramendëse. Pikërisht këtë gjendje shpirtërore na sjell poeti që në vargjet e para:

“ah si ndjehesha aso kohe,

isha marrëzisht i dashuruar”

Kemi një pohim të drejtpërdrejtë, por të mbushur me emocion. Fjala “marrëzisht” nuk duhet kuptuar si humbje e arsyes në kuptimin e zakonshëm, por si ajo gjendje e bukur dhe e pakontrollueshme që vetëm dashuria mund t’i falë njeriut. Është një lloj marrëzie e ëmbël, kur zemra merr drejtimin e jetës dhe arsyeja pranon me kënaqësi të mbetet në plan të dytë.

Poeti e përshkruan të dashurën me një ndjeshmëri të veçantë, duke ndërthurur bukurinë femërore me aromat e natyrës:

“ajo kish nëpër gjinj një aromë,

sikur flinte mbi mollë e ftua”

Ky është një nga momentet më të bukura dhe më të veçanta të poezisë. Poeti nuk mjaftohet duke përshkruar bukurinë fizike të vajzës, por e lidh atë me aromën e frutave, me ëmbëlsinë e natyrës dhe me freskinë e një stine plot jetë. Është një figuracion sensual, por i natyrshëm, ku dashuria merr edhe dimensionin e saj trupor, pa humbur aspak bukurinë poetike. Në këtë mënyrë, e dashura bëhet njëherazi grua, aromë, natyrë dhe ëndërr.

Një tjetër gjetje e bukur poetike është mënyra se si ndryshon përjetimi i kohës në gjendjen e dashurisë:

“dita më bëhej sa një orë”

Kjo është një e vërtetë e vjetër dhe njëkohësisht gjithmonë e re e shpirtit njerëzor. Kur je i lumtur, koha fluturon; kur je i dashuruar, çastet nuk të mjaftojnë kurrë. Njeriu dëshiron ta ndalë orën, ta mbajë pranë vetes atë që dashuron dhe ta zgjasë pafundësisht lumturinë.

Vajza, nga ana e saj, nuk kërkon pasuri, premtime madhështore apo siguri materiale. Ajo kërkon diçka shumë më të thjeshtë dhe njëkohësisht shumë më të çmuar, lumturinë:

“më merr o shpirt përdore

më mbaj në shtëpi, veç një natë”

Sa shumë ndjenjë fshihet në këtë kërkesë! Një dorë e zgjatur, një strehë dashurie, një natë pranë njeriut të zemrës. Në këto dy vargje dashuria shfaqet në formën e saj më njerëzore: si dëshirë për afërsi, për përqafim, për bashkim dhe për përkatësi shpirtërore.

Por këtu poeti Preng Maca na përgatit edhe një befasi të këndshme, ku humori i hollë ndërthuret me romantizmin. Ai e merr vajzën, por dashuria e tij është aq e madhe sa nuk mund të kufizohet vetëm në një natë. Kështu, në vend të një premtimi të përkohshëm, ai vendos të bëjë një premtim përjetësie:

“e ftova për më shumë se një natë,

së paku për… njëqind vjet”.

Ky është një nga kulmet artistike të poezisë. Njëqind vjet! Një numër që nuk shpreh thjesht kohëzgjatje, por dëshirën e njeriut për ta kthyer dashurinë në përjetësi. Poeti e përdor me mjeshtëri hiperbolën, duke i dhënë rrëfimit një buzëqeshje të ëmbël dhe një ngarkesë të thellë romantike. Ai nuk premton një natë, as një vit, por pothuajse gjithë jetën dhe më shumë se jetën.

Por jeta, ndryshe nga ëndrrat tona, nuk i bindet gjithmonë dëshirave të zemrës. Vitet kalojnë, lumturia ndryshon formë dhe ajo që dikur na dukej e përjetshme mund të shndërrohet në një vegim, në një kujtim. Dhe, poezia merr një kthesë të papritur, duke kaluar nga çastet e lumtura të dashurisë në trishtimin dhe mungesës së saj:

“por vitet ikën si lumi

çfarë ndodhi ish një çudi,

s’mbaj mend se si më zuri gjumi,

kur u zgjova, ajo nuk ish më aty”!

Një ndryshim i papritur, i dhimbshëm! Në fillim kishim një njeri që dëshironte ta kishte të dashurën për njëqind vjet, ndërsa tani kemi një njeri që zgjohet dhe kupton se ajo nuk është më pranë tij. Poeti nuk na shpjegon se çfarë ndodhi, nuk na jep hollësi për ndarjen, as për arsyet e largimit. Dhe pikërisht kjo heshtje e bën rrëfimin më të ndjerë. Lexuesi mbetet përballë një pyetjeje që nuk merr përgjigje: si mund të humbasë njeriu atë që dikur mendonte se do ta kishte pranë përgjithmonë?

Në këtë pikë shfaqet edhe mençuria e një të moshuari, e cila vjen si një sentencë e hidhur e përvojës njerëzore:

“gjithnjë ndodh në këtë botë

kush do më shumë, lëndohet”!

Këto vargje përmbajnë një filozofi të tërë mbi dashurinë. Natyrisht, nuk është një ligj i pandryshueshëm i jetës që ai që dashuron më shumë duhet patjetër të vuajë, por është një përvojë e njohur njerëzore. Ai që e dorëzon më thellë shpirtin e tij, ai që investon më shumë ndjenjë, shpresë dhe besim, shpesh mbetet edhe më i pambrojtur përballë humbjes, largimit të dashurisë.

Megjithatë, ajo që e bën këtë poezi veçanërisht të bukur është fakti se poeti nuk e përfundon rrëfimin me një harresë të zakonshme. Përkundrazi, ai na tregon se dashuria mund të largohet nga jeta e përditshme, por jo domosdoshmërisht nga shpirti i njeriut:

“nuk është me mua sygështenja

kujtimi i saj thellë më djeg,

vështirë ta heq nga mendja,

së paku… për njëqind vjet”!

Dhe ja ku rikthehet edhe një herë ajo shprehja e bukur, “për njëqind vjet”, e cila tani merr një kuptim krejt tjetër. Në fillim ishte premtim për të ardhmen, një dëshirë për të jetuar bashkë përgjithmonë; në fund bëhet një zotim i heshtur për ta ruajtur dashurinë në kujtesë. Njëqind vjetët nuk janë më koha e bashkëjetesës, por koha e kujtimit. E dashura nuk është më pranë tij, por vazhdon të jetojë në botën e tij të brendshme.

Këtu qëndron edhe bukuria e vërtetë e kësaj poezie. Njeriu mund të ndahet nga ai që dashuron, por nuk mund të shkëputet aq lehtë nga ndjenja që ka përjetuar. Sepse dashuria nuk është vetëm prania fizike e dikujt, nuk është vetëm një përqafim, një puthje apo një bashkëjetesë. Ajo është edhe kujtim, mall, nostalgji, një plagë e ëmbël që ndonjëherë na dhemb, por që nuk do të dëshironim ta humbnim.

Preng Maca ka zgjedhur një mënyrë të veçantë për ta treguar këtë histori dashurie. Ai nuk përdor fjalë të mëdha, as përshkrime të ndërlikuara filozofike. Gjuha e tij është e thjeshtë, e gjallë, bisedore dhe e mbushur me natyrshmëri. Në këtë thjeshtësi qëndron një nga vlerat e poezisë. Ai e bën lexuesin të buzëqeshë në fillim, ta ndjekë me kureshtje rrëfimin, të ndiejë trishtimin në fund dhe, mbi të gjitha, të kujtojë dashuritë e veta.

Edhe struktura e poezisë, me rimat e saj të natyrshme dhe ritmin e rrjedhshëm plot muzikalitet, i jep asaj karakterin e një rrëfimi që mund të lexohet me ëndje, por edhe të dëgjohet si një këngë e shpirtit. Ironia e lehtë dhe humori nuk e zvogëlojnë thellësinë e ndjenjës; përkundrazi, e bëjnë atë më njerëzore dhe më të besueshme, një ndjenjë që ruhet në zemër.

Poezia “Rrëfim dashurie” është një vargëzim që na kujton se dashuria është një nga mrekullitë më të mëdha të ekzistencës njerëzore. Ajo na bën më të mirë, më të ndjeshëm, më të bukur shpirtërisht. Na jep krahë për të ëndërruar dhe forcë për të përballuar jetën. Edhe kur përfundon një marrëdhënie, ajo që kemi përjetuar nuk bëhet e pavlerë. Përkundrazi, ndonjëherë pikërisht mungesa na bën të kuptojmë se sa e madhe ka qenë prania e dikujt në jetën tonë.

Sepse njeriu nuk jeton vetëm me atë që ka sot, por edhe me atë që ka dashur dje, me ëndrrat që ka ndërtuar dhe me kujtimet që mbart në shpirt. Dhe nëse do të duhej ta përmblidhnim mesazhin e kësaj poezie në një mendim, do të thoshim:

Dashuria është e vetmja pasuri që, edhe kur e humbet, mund të vazhdosh ta mbash brenda vetes. Ajo është lumturia që na bën të harrojmë kohën dhe malli që na bën ta kujtojmë atë. Është një çast që mund të zgjasë një natë, por të mbetet në zemër për një jetë të tërë.

Dhe ndoshta kjo është mrekullia më e madhe e dashurisë: njeriu mund të mos e ketë më pranë atë që deshi, por zemra e tij mund të vazhdojë ta presë, ta kujtojë dhe ta dashurojë, jo vetëm për njëqind vjet, por për aq kohë sa të rrahë. Ja dhe poezia:

Rrëfim dashurie

ah si ndjehesha aso kohe,

isha marrëzisht i dashuruar,

ajo kish nëpër gjinj një aromë,

sikur flinte mbi mollë e ftua!

dita më bëhej sa një orë

“ah – më thoshte – në më do sado pak

më merr o shpirt përdore

më mbaj në shtëpi, veç një natë!”

e mora, e doja aq shumë

at’ vajzë me sy gështenje

gjithë natën nuk fjetëm gjumë,