Për letrën e përbashkët Rama-Vuçiç dhe anëtarësimin e plotë në BE
DR. JORGJI KOTE
Ashtu siç edhe pritej, Letra e Kryeministrit Edi Rama dhe Presidentit të Serbisë, Aleksandër Vuçiç, e cila u botua më 28 Shkurt në të pwrditshmen prestigjioze gjermane ”Franfuhrter Allgemeine Zeitung” ka ngjallur komente, dyshime dhe kundërshti të shumta në Shqipëri, Serbi, Kosovë dhe më gjerë. Sepse në pamundësi sipas tyre të anëtarësimit të plotë ata propozojnë anëtarësim gjysmak në BE.
Meqenëse jam i lirë nga çdo konflikt interesi dhe e kam ndjekur këtë dosje nga fillimi në vitin 1998 për 15 vite rresht në Tiranë, në Përfaqësinë tonë Diplomatike në Berlin dhe në Bruksel dhe si autor i librit më të fundit ”Negociatat, sfida e fundit e integrimit”(Prill 2024) po shprehem pa asnjë paragjykim dhe preferencë partiake; aq më tepër se krahas profilit të majtë, kohën më gjatë si diplomat jashtë vendit e kam kaluar me qeveritë socialiste dhe këtë të tanishmen. Ndaj, le të ndalemi në disa akte, fakte, aktorë dhe faktorë specifikë që flasin qartë kundër këtij propozimi të pavend.
Së pari dhe shqetësimi më i madh për besueshmërinë dhe efektin e pritshëm të kësaj kërkese ”sui generis” është bashkëautorësia me Presidentin serb, Aleksander Vuçiç. Kjo për shumë shkaqe dhe faktorë të njohur nga publiku dhe politika jonë por jo vetem. Mbi të gjitha, le ta themi troç qysh në fillim se Beogradi dhe Vuçiç janë pjesë e vështirë e rebusit dhe jo e zgjidhjes së problemit të integrimit europian.
Krejt ndryshe do të ishte puna me bashkëautor Kryeministrin e Malit të Zi, si vendi aspirant me më shumë gjasa që të hyjë i pari në BE së shpejti apo qoftë edhe me Shkupin, me të cilin kemi qenë çift integrues deri vonë. Por, të bësh diçka të tillë me Serbinë, sidomos tani kur ajo ka aq shumë probleme brenda vendit dhe me BE-në, me ligjet e reja të dyshueshme për pushtetin gjyqësor dhe drejtësinë, kjo nuk ka ku të shkojë. Ja shiheni, ajo ka mbi 13 vjet që i ka çelur negociatat dhe ende nuk po i mbyll dot, se ajo do që të hajë në grazhdin perendimor dhe atë lindor!
Ca më keq akoma dhe ku na dhemb edhe më shumë, Vuçiç nuk po le gur pa lëvizur për ta bllokuar dhe për ta minuar dialogun me Kosovën; duke u betuar edhe ditët e fundit se nuk do ta njohë Kosovën dhe nuk do të lejojë pranimin e saj në organizata ndërkombëtare.
Kësisoj, sërish më 28 Shkurt i dhamë oksigjen diplomatik, publik dhe mediatik Beogradit, madje duke e konsideruar në një farë mënyre edhe viktimë të BE-së.
Ne diplomatët sidomos e kuptojmë se në Realpolitikë ka edhe detyrime apo borxhe qoftë edhe morale që duhen shlyer. Por në këtë rast është e pamundur të kuptosh se ç’borxhe të tjera i ka Zoti Rama pa i larë Vuçiçit gjatë viteve të fundit, mbasi ia ka bërë të gjitha hyzmetet si vëlla dhe shkuar vëllait! E ka mbrojtur publikisht në Bruksel dhe gjetkë duke u lutur të mos i bëjnë trysni për Rusinë; me deklaratën kur u bë sulmi në Banjskë të cilën Vuçiç ende nuk e ka dënuar se Veriu i Kosovës është toka e askujt. Mbi të gjitha me Ballkanin e Hapur, duke iu kundërvënë procesit të Berlinit, opozitës në Tiranë, politikës në Kosovë dhe gjetkë; sepse ajo u sajua pa asnjë konsultë me Prishtinën dhe aleatët, si një dhuratë e çmuar për Beogradin, pikërisht kur ai ishte në hall me të vetët dhe me BE-në. Madje, duke i krijuar telashe BE-së dhe SHBA-së, të cilat të ndodhur përpara faktit të kryer nuk dinin se ”kujt t’ia prishnin dhe kujt t’ia ndreqnin”, etj. Në fakt borxhe, madje shumë Rama i ka Kosovës, lidershipit dhe popullit të saj. I ka borxh paditjen gjyqësore unikale në botë ndaj ish Kryeministrit Haradinaj edhe pse e tërhoqi; i ka borxh dorëzimin në Bruksel pa njoftuar fare homologun e vet në Prishtinë dhe pa ia kërkuar askush të draftit të Asosiacionit, thirjen për një konferencë të rrezikshme ndërkombëtare për Kosovën, anullimin në çastet e fundit të mbledhjes së përbashkët të qeverive katër vite më parë dhe në përgjithësi klimën ende të ngrirë dypalëshe. Mirëpo keto borxhe nuk lahen me një deklarata simbolike dhe as me elegji diplomatike qoftë edhe në Uashington por “pas pilafit” për Thaçin me shokë. Sidomos kur për ta nuk la pa telendisur as aleatët europianë si sponsorë, por ama asnjë fjalë për Vuçiç, ideatorin dhe nxitësin e krijimit të Gjykatës Speciale. Ca më keq akoma me këtë propozim “ borxhet” e ramës ndaj Prishtinës shtohen, sepse po të realizohet projekti çyryk, atëhere Beogradi me ndihmën e Tiranës do ta shmangë sfidën e tij për njohjen e Kosovës dhe bashkë me të edhe vendet e tjera të BE-së.
Ja pse bashkëautorësia me Vuçiç ngjall alergji dhe kujtime të mëparshme të hidhura dhe dyshime të arsyeshme sidomos në Kosovë. Lind pyetja: Përse prapë bën prapë kauzë të përbashkët europiane me Vuçiç, kur megjithë politikat dhe diplomacinë e moderuar të Ramës qysh nga viti 2014, Beogradi jo vetëm nuk ka shfaqur asnjë shenjë përmirësimi por ka shkuar dhe më tej në politikën tij agresive dhe kompromentuese ndaj Kosovës dhe rajonit në përgjithësi.
Së dyti, momenti i këtij demarshi nuk është i gjetur, përkundrazi. Sepse nuk kaluar ende as një vit kur Kryeministri Rama zhvilloi fushatën zgjedhore dhe fitoi mandatin e katërt rradhazi me objektivin madhor të përfundimit të negociatave me BE-në brenda vitit 2027 dhe anëtarësimin e plotë në BE brenda vitit 2030 apo edhe më herët. Madje thyem rekord për çeljen e të 6 grupkapitujve brenda një viti! Ndaj, tani që kanë kaluar mbi 16 muaj nga çelja e Grup Kapitullit të parë ose ”Themeloret” ajo çka të gjithë po presim është të dëgjojmë lajmin për mbylljen e tij, çka do t’i çelte rrugën mbylljes sipas afateve të grupkapitujve të tjerë. Ca më tepër se ai Grup Kapitujsh, dmth 23&24 mbi gjyqësorin, drejtësinë dhe korrupsionin do të hapen sërish në përfundim të procesit, përpara traktatit të anëtarësimit, mbasi konsiderohen me të drejtë ”Thembra e Akilit” e gjithë procesit tonë të anëtarësimit për shkak të deficiteve të mëdha demokratike në këtë fushë. Gjithashtu, i kemi ende të freskëta në mendje premtimet e bujshme për pajisjen e shqiptarëve me pasaportën europiane në vitin 2030, edhe pse për shumë kjo dukej “hallvë e ftohtë”!
Ndaj natyrshëm lind pyetja se cili do të jetë fati i kësaj pasaporte dhe anëtarësimit tonë të plotë në BE, nëse do të dëgjohej kërkesa Rama – Vuçiç? A mos duhet atëhere të caktohet një datë tjetër se kur do të hyjmë tamam në BE, kur do të jetë ajo ditë dhe sa besim mund të ketë te ajo, kur me datat na ka ardhur në majë të hundës!
Së treti, shqetësimi tjetër është që edhe nëse pranojmë anëtarësimin gjysmak, kurkush nuk jep garanci se pastaj gjërat do të lëvizin më shpejt drejt anëtarësimit të plotë. As nga BE-ja dhe ca më pak nga politikanët tanë që kanë treguar disa herë se më shumë se integrimi europian atyre u leverdis karrikja dhe karriera politike.
Së katërti, lidhur me pretendimin për një veto dhe bllokim të mundshëm nga Europa, përse po trembemi ende pa filluar punën e vërtetë? Nëse do te jemi ok me kriteret e njohura të Kopenhagenit dhe kornizën e negociatave të cilën e kemi miratuar me vullnetin tonë, nuk ka Zot të na bllokojë. Pastaj me të gjithë këtë mbështetje nga vendet europiane dhe imazh pozitiv që kemi krijuar me arritjet e njohura në fushën e gjeopolitikës, përse kjo frikë? Po, mund të ketë veto dhe bllokim, ama jo për teka të njerit apo tjetrit, por vetëm për dobësi dhe deficitet tona demokratike në zbatimin e vlerave, parimeve dhe standardeve të BE-së.
Së pesti, propozimi Rama – Vuçiç të le të kuptosh se synimi me integrimin e përshpejtuar është thjesht anëtarësimi në planin ekonomik dhe tregtar, pra përfitimet ekonomike kryesisht nëpërmjet tregut të brendshëm dhe zonës Shengen. Pra, me fjalë të thjeshta, të kemi para, fonde, projekte, interesa; ndërsa për politikën, demokracinë, vlerat dhe parimet demokratike, sidomos shtetin e të drejtës, gjyqësorin, luftën kundër pandëshkueshmërisë që po ulëret për zgjidhje t’i shtyjmë në kalendat greke ose t’ua lemë në dorë qeverive të vendeve gjysëm anëtare! Me fjalë të tjera, në BE të jemi teknikisht por jo politikisht! Ose të jemi në kategorinë/korsinë e dytë, pra qytetarë të dorës së dytë, diçka që kemi bërë çmos ta shmangim gjatë 25 viteve të fundit! Pastaj, ne që kemi 18 vite anëtar i plotë i NATO-s, ne që kemi shkëlqyer nëpër samite dhe forume, ne të jemi nuk dihet për sa kohë në periferi të BE-së dhe pa asnjë rol në procesin jetik vendimarrës! I bukur integrim! Mirëpo, shqiptarët 35 vite më parë dhe në vazhdim nuk kërkuam me zë të lartë “Ta bëjmë Shqipërinë si Europa” për tregti dhe ekonomi, por mbi të gjiha për një frymë, mentalitet dhe jetesë europiane dhe me shtetin e vërtetë të së drejtës!
Së pesti, shqetësimi tjetër jo më i vogël është se edhe sikur të miratohet ky projekt, kur gjasat praktike janë shumë të pakta, prapë edhe si gjysëm anëtarë mos kujtoni se do ta “kalojmë lumin” dhe aq lehtë. Se prapë do të duhet të plotësojmë “një për një” kriteret e Kopenhagenit te vitit 1993 bashkë me kushtet dhe kërkesat e tjera politike dhe demokratike! Siç veprohet edhe tani me fondet e rritjes ekonomike dhe programet e tjera! Sepse le ta theksojmë, BE-ja nuk është më vetëm Tregu i Përbashkët Europian ( TPE) siç quhej deri në vitin 1992, por Bashkim i madh vlerash dhe standardesh demokratike dhe interesash themelore.
Së gjashti, lidhur me aspektin praktik, vërtet që reformimi dhe zgjerimi janë objekt diskutimi brenda BE-së, por miratimi i tyre është ende larg, veçanërisht në kushtet e tanishme të agresionit rus kundër Ukrainës dhe gjendjes në Lindjen e Mesme. Pastaj, është në traditën e punës së BE-së që zgjidhjen e një problemi nuk e bën me një të rënë të lapsit&shkopit, por shkallë shkallë, në forume dhe debate të gjithanshme me grupe interesi, think tanke, opinion dhe pastaj politikbërësit deri në vendimin përfundimtar, ose siç i themi ne “mat shtatë herë dhe prit njëherë“. Sa për faktorin gjeopolitik, ai ka peshën dhe rëndësinë e vet ama vetëm ndihmëse dhe nxitëse, por pa kompromentuar vlerat dhe parimet themelore të BE-së. Ndryshe, edhe siguria nga Rusia ”mund të futet nga dera por shpejt do të dalë nga dritarja”.
Së shtati, problemi tjetër shqetësues që del nga Letra në fjalë është se jepet perceptimi sikur Serbia dhe Shqipëria duan t’i lajnë duart nga përgjegjësia për mungesat dhe vonesat e tyre ” rekord” në procesin e anëtarësimit të deritanishëm në BE, duke ia lënë qyrkun e fajit kësaj të fundit; ndonëse realiteti flet krejt ndryshe. Pa mohuar kusuret e saj, në këtë rast BE-ja mund të fajësohet vetëm se e ka mbajtur Beogradin kryesisht me kulaç dhe ”si të nënës” ndërsa Kosovën ”me kërbaç dhe si të njerkës”. Me besimin naiv se duke përkëdhelur Beogradin do ta mbanin atë larg “vathës” ruse. Çka ka rezultuar bllof i vërtetë. Ndërsa ndaj nesh, kusuri kryesor i BE-së është se deri tani vonë “ka bërë njerin sy qorr dhe njerin vesh shurdh“ ndaj aferave dhe skandaleve të paprecedentë! Vetëm tani ajo dhe Gjermania po japin alarmin duke na paralajmëruar fort “Stop, mjaft është mjaft“ !
Së teti, nisur nga këto dhe të tjera problematika dhe perceptime negative, do të ishte më e udhës që kërkesa e mësipërme të bëhej në rrugë zyrtare, pa bujë dhe zhurmë, jo me Serbinë por mundësisht me ndonjë lider të një vendi të përparuar europian ose edhe bashkë me vendet e tjera të rajonit. Dhe kjo të bëhej mbas konsultimeve me aktorë të tjerë politikë dhe institucionalë brenda vendit; se në BE, siç e ka thënë edhe vetë Kryeministri do të hyjë gjithë Shqipëria dhe jo vetëm Rama, Partia dhe Qeveria. Madje, më e mira do ishte që ky propozim të lihej për më vonë, kur të shihej se ku jemi me mbylljen e kapitujve dhe fatin e diskutimeve brenda BE-së.
Së nënti, në vend të qëndrimeve të lartpërmendura, ca më keq akoma kur nuk na e ka kërkuar askush as nga BE-ja, qëndrimi ynë zyrtar duhet të jetë i qartë dhe i prerë: ”Jemi të vendosur të realizojmë objektivin për përfundimin e negociatave më 2027 dhe që brenda vitit 2030 të jemi anëtarë të plotë dhe ”pa bishta” në BE.
Mirëpo kjo deklaratë solemne duhet të shoqërohet me një frymë dhe sjellje të re tipike europiane, nga të gjithë, edhe opozita, por sidomos nga shumica qeverisëse dhe me zhvillimin e marrëdhënieve miqësore pa as më të voglin incident me të 27 vendet anëtare të BE-së, nga më i vogli te më i madhi. Ndryshe, jo vetëm që mund të humbasim edhe atë gjysëm anëtarësim, të cilin gjithsesi nuk e dëshirojmë, por ka rrezik të na kthejnë mbrapsht, madje të ”biem edhe nga kategoria”. Më konkretisht kjo do të thotë që të realizojmë reforma dhe përmirësime cilësore, jo me fjalë, as me disa hapa por me hope të mëdha në treguesit e ndryshëm e sidomos në luftën kundër krimit dhe korrupsionit; sepse te ky i fundit sivjet humbëm 14 vende. Më e rëndësishmja, kauza jonë më e madhe me letra dhe me vepra të jetë lufta kundër pandëshkueshmërisë së zyrtarëve më të lartë; pa hezituar e pa vonuar asnjë ditë të vetme të jepet autorizimi parlamentar kur kërkohet arrestimi i tyre; madje, të bëhet zakon si gjithkund në Europë që sapo del sheshit një aferë ose skandal ku janë të përfshirë zyrtarët tanë më të lartë të japin dorëheqjen ose të shkarkohen menjëherë; pa e përdorur prezumimin e pafajësisë si ”gjethe fiku”; pastaj përgjegjësinë penale le ta provojnë gjykatat me një proces të rregullt ligjor.
Nisur nga sa sipër, tani nuk është koha për mesazhe si ai Rama – Vuçiç, as për fjalime dhe ofensiva diplomatike, por t’i kthehemi punës e të përveshim llërët brenda vendit për mbylljen e grupkapitujve, se koha fluturon. Dhe pastaj, kur të vijë puna, nëse nuk do të na anëtarësojnë me të drejta të plota për shkaqe të ndryshme, atëhere këtu jemi gjykojmë dhe vendosim. Por jo sapo një propozim hidhet në tregun politik nga kushdo qoftë, ne të themi menjëherë PO dhe as JO!
Në përfundim, le ta themi me zë të lartë se rruga jonë më realiste mbetet anëtarësimi i plotë në BE! Të kërkosh tani vetëm gjysmën e saj është disfatizëm, e panevojshme dhe kapitullim pa kushte në betejën tonë historike për integrimin europian!/gazeta dita
https://gazetadita.al/per-letren-e-perbashket-rama-vucic-dhe-anetaresimin-e-plote-ne-be
