Petrit R. Aliaj: DILEMA E DREJTUESVE FETARË-TË FLASIN APO TË HESHTIN?!
Në protestat “Shqipëria nuk është në shitje”, në një shoqëri ku populli ndihet i pambrojtur dhe i lënë pa përgjigje, na duhet të shikojmë edhe nga etërit tanë shpirtërorë. Kur qytetarët ngrihen për të mbrojtur të drejtat e tyre, transparencën dhe interesin e përbashkët, zëri i tyre nuk kërkon vetëm mbështetje politike, por edhe një mbështetje morale e shpirtërore që t’u japë forcë, dinjitet dhe qetësi.
Kjo është arsyeja pse drejtuesit fetarë nuk mund të fshihen pas një neutraliteti të ftohtë sa herë shoqëria përballet me padrejtësi të dukshme. Ata nuk janë thjesht administratorë të ritit. Janë autoritete morale. Dhe kur një pjesë e qytetarëve ngrihen për të mbrojtur pronën publike, mjedisin, apo të drejtën për t’u informuar, pritja ndaj tyre është e qartë: të flasin me maturi, por të flasin. Të mos bëjnë propagandë, por as të mos mbyllin sytë.
Në këtë protestë, reagimi më i qartë i dokumentuar deri tani vjen nga Kisha Katolike, e cila kërkoi që pakënaqësia qytetare të mos injorohej dhe që politika të gjente zgjidhje demokratike. Ky qëndrim nuk ishte thirrje për përplasje dhe as mbështetje për një palë të caktuar. Ishte një kujtesë se pushteti duhet të dëgjojë dhe se qytetari nuk mund të trajtohet si i padukshëm.
Heshtja e drejtuesve të kishës ortodokse, atyre myslimanë dhe bektashianë, në këtë rast, ngre pyetje të drejta. Në një situatë kur shqetësimi publik është i madh dhe kur mungon transparenca, heshtja mund të lexohet si kujdes. Por mund të lexohet edhe si shmangie nga përgjegjësia morale. Sepse drejtuesit fetarë nuk janë vetëm kujdestarë të riteve; ata janë edhe zë i ndërgjegjes shoqërore.
Këtu qëndron edhe tensioni më i madh. Publiku pret nga ata që të jenë pranë njerëzve kur tensioni rritet dhe besimi te institucionet lëkundet. Por sapo ata flasin për një çështje që ka ngjyrim politik, ekonomik dhe institucional, përballen me akuzën se po kalojnë vijën ndarëse. Nëse heshtin, kritikohen për mungesë kuraje. Nëse flasin, kritikohen për ndërhyrje. Kjo është një dilemë reale, por jo e pazgjidhshme. Sepse fjala e matur nuk është politikë; është përgjegjësi.
Në rastin e protestës “Shqipëria nuk është në shitje”, kjo dilemë bëhet edhe më e dukshme sepse reagimi i dokumentuar më qartë vjen nga Kisha Katolike, ndërsa për drejtuesit e kishës ortodokse, ata myslimanë dhe bektashianë, nuk u gjetën ende prononcime të qarta dhe të verifikuara për këtë kauzë. Kjo mungesë nuk është thjesht boshllëk informativ. Ajo tregon se, në një çështje ku qytetarët kërkojnë të dëgjohen, jo të gjithë zërat moralë kanë zgjedhur të flasin.
Në të njëjtën kohë, protesta vetë nuk mbeti vetëm brenda kufijve të një debati lokal. Ajo mori jehonë edhe në mediat ndërkombëtare, të cilat raportuan për mijëra protestues dhe për kundërshtimin ndaj projektit të resortit të lidhur me Jared Kushner, duke e paraqitur si një konflikt mes interesit publik dhe zhvillimit të dyshimtë në një zonë të ndjeshme mjedisore. Kjo e bën edhe më të rëndësishëm rolin e drejtuesve fetarë: kur çështjet prekin pronën publike, mjedisin, transparencën dhe besimin tek institucionet, fjala e tyre ka peshë të veçantë.
Prandaj pyetja nuk është nëse drejtuesit fetarë duhet të kthehen në aktorë politikë. Nuk duhet. Por as nuk duhet të qëndrojnë në një distancë të sigurt, ndërsa shoqëria u kërkon llogari pushtetit. Në momente të tilla, fjala e tyre nuk është ndërhyrje. Është detyrim. Dhe heshtja e tyre nuk është gjithmonë urtësi. Shpesh është mungesë që vihet re.
Në fund, pesha e drejtuesve fetarë nuk matet me sa fort flasin, por me sa qartë arrijnë të dallojnë mes politikës së ditës dhe përgjegjësisë morale. Kur flasin me masë, ata mund të ndihmojnë që protesta të mos degjenerojë në përçarje. Kur heshtin krejt, ata rrezikojnë të humbasin rolin e tyre si zë i ndërgjegjes publike. Dhe kjo është dilema që protesta e qershorit 2026 e vendosi me forcë përballë shoqërisë shqiptare.
