Prof. Asoc. Dr. Bernard Zotaj: Gërneta e Veiz Mingos, një relike për muze
Veiz Mingo lindi më 14 tetor 1947. Që në fëmijëri shfaqi një prirje të veçantë për muzikën
dhe për veglat muzikore popullore. Me zgjuarsinë dhe krijimtarinë e tij, ai sajonte vetë
instrumente të thjeshta nga degët e pemëve, kallamishtet dhe materiale të tjera që gjendeshin
lehtësisht në natyrë. Vegla që e tërhiqte më shumë ishte fyelli, të cilin e konsideronte një
instrument të ëmbël, të hijshëm dhe të dashur për njerëzit.
Me fyellin në dorë, Veizi mësoi vetë dhjetëra melodi popullore. Tingujt e tij kumbonin bukur
në lagje e në fshat, duke tërhequr vëmendjen dhe admirimin e bashkëmoshatarëve. Prindërit
krenoheshin me djalin e tyre, i cili po bëhej pjesë e pandarë e gëzimeve familjare dhe shoqërore.
Në familjen Mingo muzika kishte vend të veçantë. Vëllai i tij, Hyseni, ishte këngëtar dhe valltar i
talentuar, i cili me interpretimet e tij arriti të marrë pjesë edhe në Festivalin Folklorik Kombëtar
të Gjirokastrës.
Pas përfundimit të shërbimit ushtarak, në vitin 1967, Veizi u kthye pranë familjes dhe iu
rikthye pasionit të tij për muzikën. Ai dëgjonte me vëmendje muzikantët më të njohur popullorë
të kohës dhe përpiqej të riprodhonte meloditë e tyre në fyell. Emri i tij nisi të bëhej i njohur në
zonë si një djalë me talent të veçantë muzikor.
Po në atë vit, në shtëpinë e familjes Mingo mbërriti një vegël muzikore e re, një gërnetë që
ishte siguruar për aktivitetet kulturore të kooperativës bujqësore. Kur e pa për herë të parë, Veizi
u mahnit nga forma dhe tingulli i saj. Kureshtja e shtyu ta merrte fshehurazi, ta hapte me kujdes
dhe të provonte tingujt e parë. Duke fryrë lehtë dhe duke lëvizur gishtat mbi tastierën e
instrumentit, ai zbuloi një botë të re muzikore.
Pa pasur mësues dhe pa njohuri profesionale, Veizi filloi të mësonte vetë. Çdo ditë ushtronte
fshehurazi, duke u kujdesur që pas përdorimit ta pastronte me kujdes dhe ta kthente në vend. Një
ditë, vëllai i tij Hyseni dëgjoi tingujt e ëmbël të gërnetës dhe mbeti i habitur kur zbuloi se
interpretuesi ishte pikërisht Veizi. Talenti i tij natyror tashmë nuk mund të fshihej më. vëllai i tij
Hyseni, i cili me këngën e vallen e tij, mbriti deri në Festivalin Folklorik të Gjirokastrës.
Në familje nisi një garë e vogël se kush do ta përdorte instrumentin, por Veizi e kishte fituar
tashmë zemrën e gërnetës. Për të zhvilluar më tej aftësitë e tij, ai u dërgua në një kurs tre-mujor
në Korçë, ku përfitoi njohuri profesionale mbi teknikën e interpretimit. Pas përfundimit të kursit
u kthye në fshat si një instrumentist i formuar dhe gërneta mbeti përgjithmonë shoqëruesja e tij
më besnike.
Që nga viti 1967, gërneta u bë pjesë e pandarë e jetës së Veiz Mingos. Në buzët e tij ajo
nxirrte tinguj të ngrohtë e melodiozë, të cilët shoqëruan për dekada dasma, festa familjare,
koncerte artistike dhe aktivitete kulturore. Ai interpretoi në shumë fshatra e qytete, duke u bërë i
njohur në zonën e Korçës, Devollit, Pogradecit dhe më gjerë.
Për afro gjashtë dekada, gërneta e prodhuar në Çeki shoqëroi jetën artistike të Veizit. Përmes
saj u interpretuan dhjetëra këngë e valle popullore, si dhe u ruajtën e u përcollën breznive motive
të vyera të folklorit shqiptar. Ajo nuk ishte thjesht një instrument muzikor, por një dëshmitare e
gjallë e jetës kulturore të një kohe, e cila përjetoi ndryshime të mëdha shoqërore, nga periudha e
socializmit deri në vitet e demokracisë.
Vitet kaluan dhe gërneta gradualisht pushoi së dëgjuari tingujt e dikurshëm. Pas ndarjes nga
jeta të bashkëshortes së tij, Veizi nuk e mori më në buzë instrumentin e dashur. Sot ajo qëndron e
varur në mur, e heshtur, por plot kujtime. Çdo gërvishtje, çdo shkëlqim i zbehur dhe çdo pjesë e
saj ruan historinë e qindra gëzimeve familjare, festivaleve lokale, takimeve artistike dhe
momenteve të paharrueshme.
Sot, gërneta e Veiz Mingos përfaqëson më shumë se një vegël muzikore. Ajo është një relike
kulturore, një dëshmi e talentit, përkushtimit dhe dashurisë për artin popullor. Vendin më të
merituar do ta kishte në një muze etnografik ose historik, ku brezat e rinj të mund të njihen me
historinë e saj dhe me kontributin e një muzikanti popullor që për dekada i dha jetë këngës dhe
gëzimit të njerëzve.
Gërneta e Veiz Mingos mbetet një simbol i trashëgimisë sonë shpirtërore, një kujtesë se
historia e një populli nuk shkruhet vetëm me ngjarje e beteja, por edhe me tingujt e veglave
muzikore që kanë shoqëruar jetën e tij ndër breza.
