Arben Isaraj: Pushteti, mosmirënjohësi dhe spiuni
Pushteti i ka “për zemër” mosmirënjohësit dhe spiunët sepse ata janë më të lehtë për t’u përdorur, kontrolluar dhe shpërblyer sesa njerëzit me karakter të pavarur.
Po përse pushteti i mban në ata prehër?
Së pari, mosmirënjohësi nuk lidhet me parime, por me interesa. Ai nuk ndien detyrim moral ndaj askujt; prandaj mund të ndryshojë krah, qëndrim apo besnikëri sapo pushteti t’i ofrojë një përfitim më të madh. Për pushtetin, një njeri i tillë është i dobishëm sepse nuk pyet shumë për drejtësi, meritë apo etikë.
Së dyti, spiuni i shërben pushtetit duke prodhuar frikë. Ai mbledh fjalë, dyshime, dobësi dhe i kthen ato në mjet kontrolli. Pushteti autoritar nuk e do vetëm bindjen e jashtme; ai kërkon të dijë edhe çfarë mendojnë njerëzit privatisht. Spiuni bëhet “veshi” i pushtetit brenda shoqërisë, institucionit apo grupit.
Së treti, këta njerëz varen nga pushteti. Një njeri me dinjitet mund të largohet, të kundërshtojë ose të heshtë me ndershmëri. Ndërsa mosmirënjohësi dhe spiuni zakonisht kanë nevojë për mbrojtje, favore ose shpërblime. Kjo varësi i bën më të bindur.
Së katërti, pushteti shpesh ka frikë nga njerëzit e ndershëm. Njeriu i ndershëm ka kufij moralë: nuk pranon çdo urdhër, nuk shkel çdo parim dhe nuk e shet çdo të vërtetë. Prandaj pushteti i padrejtë ndihet më rehat me ata që nuk kanë kufij të tillë.
Në këndvështrimin etik dhe politik, pushteti i pasigurt ka prirjen të afrojë jo njerëzit me karakter, por njerëzit e varur prej tij. Mosmirënjohësi dhe spiuni janë të dobishëm për një pushtet të tillë, sepse nuk veprojnë mbi bazën e virtytit, por mbi bazën e interesit, frikës ose shpërblimit. Platoni e shihte tiraninë si prishje të rendit moral, ku sundimtari rrethohet nga lajkatarë dhe nuk njeh miqësi të vërtetë; Aristoteli dallonte miqësinë e virtytit nga marrëdhëniet e dobisë; ndërsa filozofët modernë Arendt dhe Foucault tregojnë se pushteti kontrollues mbijeton duke krijuar frikë, mbikëqyrje dhe mosbesim.
Në thelb, pushteti i do mosmirënjohësit dhe spiunët jo sepse i respekton, por sepse i përdor. Ata janë të dobishëm për sa kohë shërbejnë.
Por zakonisht, i njëjti pushtet që i ngre, një ditë edhe i flijon, sepse nuk u beson vërtet.
