Frederik Rreshpja, poeti i dhimbjes së bukur dhe i vetmisë së thellë
Saimir Kadiu
Në panteonin e poezisë shqiptare, Frederik Rreshpja zë një vend të veçantë, si një nga zërat më origjinalë, më të ndjeshëm dhe më tragjikë të letërsisë sonë moderne. Ai ishte një poet i lindur i lirikës së thellë, një krijues që e shndërroi vetminë, kujtesën, dashurinë dhe dhimbjen në një gjuhë të rrallë poetike.
I lindur në Shkodër më 19 korrik 1940, qytetin me traditë të madhe kulturore e letrare, Rreshpja trashëgoi diçka nga shpirti romantik i veriut shqiptar: muzikalitetin e vargut, ndjeshmërinë ndaj natyrës dhe një lidhje të fortë me botën e brendshme të njeriut. Por poezia e tij shkoi përtej çdo tradite; ajo krijoi një univers të tijin, ku realiteti shpesh shndërrohet në ëndërr, ndërsa dhimbja në bukuri.
Frederik Rreshpja mund të konsiderohet një nga vazhduesit më të denjë të linjës së madhe lirike shqiptare. Nëse Naim Frashëri ishte poeti i dashurisë për atdheun, natyrën dhe idealin njerëzor; nëse Lasgush Poradeci ishte mjeshtri i muzikalitetit, simbolit dhe shpirtit të përmalluar; nëse Migjeni ishte zëri i revoltës dhe i dramës shoqërore, Rreshpja ishte poeti i vetmisë metafizike, i plagës së shpirtit dhe i bukurisë së brishtë njerëzore.
Ashtu si Lasgush Poradeci, ai kishte një ndjenjë të jashtëzakonshme për ritmin dhe figurën poetike. Vargu i tij shpesh duket sikur nuk është shkruar, por është dëgjuar si një këngë e largët. Por ndërsa Lasgushi kërkonte harmoninë e përkryer të botës, Rreshpja shpesh kërkonte dritën brenda një bote të thyer.
Me Migjenin e lidhin dhimbja dhe vetëdija tragjike për fatin njerëzor, por Rreshpja nuk e shpreh revoltën me britmë; ai e shpreh me heshtje, me një trishtim të thellë dhe fisnik. Poezia e tij nuk sulmon, por kujton; nuk gjykon, por vajton bukur humbjet e jetës.
Në vargjet e tij natyra nuk është vetëm peizazh. Pemët, zogjtë, lumenjtë, stinët dhe drita marrin shpesh një kuptim simbolik. Ato bëhen pasqyrë e shpirtit njerëzor, e kujtimeve dhe e plagëve të padukshme.
Fuqia e Frederik Rreshpjes qëndron në thjeshtësinë e jashtme dhe thellësinë e brendshme. Ai nuk kërkoi madhështinë përmes fjalëve të mëdha; ai e gjeti atë në një imazh të vetëm, në një kujtim të humbur, në një çast heshtjeje.
Për shumë studiues dhe lexues, Rreshpja renditet ndër lirikët më të mëdhenj shqiptarë të shekullit XX, pranë emrave si Naimi, Lasgushi dhe Migjeni. Ai është një poet që nuk lexohet vetëm me mendje, por me zemër, sepse në qendër të poezisë së tij qëndron gjithmonë njeriu – i brishtë, i vetmuar, por i aftë të krijojë bukuri edhe nga dhimbja.
Frederik Rreshpja mbetet sot një nga figurat më fisnike të poezisë shqipe: poeti i trishtimit të bukur, i ëndrrave të humbura dhe i fjalës që jeton përtej kohës.
“E diela ime ishe ti”
Ka shumë kohë që jam larg teje.
Besomë, shumë kohë s’kam patur asnjë të diel.
E diela ime ishe ti.
Nuk të premtoj ndonjë gjë të madhe;
Gjërat e mëdha i kemi konsumuar,
kur prisja agimet në gjoksin tënd.
Kthehu!
Nuk të premtoj dashuri.
Me dashuri kemi tërbuar tërë botën…
Thjesht, kam mall për ty!
