Saimir Kadiu: Politikani që u identifikua me Murin e Berlinit
ERICH HONECKER (25 GUSHT 1912- 29 maj 1994).
Njeriu i Murit që nuk e pa rënien e tij
Ka njerëz që ndërtojnë karrierën mbi fitoret e tyre. Ka të tjerë që e ndërtojnë mbi frikën.
Dhe ka nga ata që e lidhin fatin e tyre aq fort me një sistem, saqë kur sistemi shembet, duket sikur shembet bashkë me të edhe biografia e tyre.
Erich Honecker ishte një prej tyre.
Ai u ngrit në hierarkinë e Republikës Demokratike Gjermane nën hijen e një muri që ndante një qytet, një komb dhe, për katër dekada, vetë Evropën.
Ai ishte një nga njerëzit kryesorë që organizuan ndërtimin e Murit të Berlinit në vitin 1961.
Dhe ironia e madhe e historisë është se ai u largua nga pushteti më 18 tetor 1989, vetëm 22 ditë para se Muri që kishte ndihmuar të ndërtohej të hapej dhe të fillonte të shembej.
Honecker nuk e humbi vetëm pushtetin.
Ai humbi edhe mundësinë për të parë me sytë e tij simbolin më të madh të dështimit të sistemit që kishte drejtuar.
■ Nga ilegaliteti komunist te maja e pushtetit
Erich Honecker lindi më 25 gusht 1912 në Neunkirchen, në Saarland.
Ishte një brez i formuar nga tronditjet e Gjermanisë së pas Luftës së Parë Botërore, nga kriza ekonomike, ngritja e nazizmit dhe beteja e ashpër ideologjike mes komunizmit dhe fashizmit.
Në rininë e tij u bashkua me lëvizjen komuniste dhe u bë aktivist i organizatës rinore komuniste.
Kur Hitleri mori pushtetin në vitin 1933, Partia Komuniste Gjermane u shpall ilegale.
Honecker kaloi në ilegalitet. U arrestua në vitin 1935 dhe u dënua me dhjetë vjet burg.
Për shumë vite jetoi në burgjet naziste.
Kjo periudhë do të bëhej pjesë e legjendës së tij politike pas vitit 1945: komunisti që kishte rezistuar ndaj Hitlerit dhe që kishte mbijetuar burgjet naziste.
Por historia e tij nuk do të mbaronte me rënien e nazizmit.Përkundrazi. Ajo sapo kishte filluar.
■ Lindja e një shteti
Në vitin 1949 u krijua Republika Demokratike Gjermane, në zonën sovjetike të Gjermanisë.
Në pamje të parë ishte një shtet i ri.
Në realitet, ishte një shtet i vendosur në zemër të konfliktit më të madh politik të pasluftës: Luftës së Ftohtë.
Në perëndim ishte Republika Federale Gjermane.
Në lindje, DDR-ja. Dhe në mes tyre qëndronte Berlini.
Një qytet i ndarë. Një plagë gjeografike në trupin e Evropës.
Honecker u bë një nga figurat kryesore të sistemit të ri. Pas luftës drejtoi Freie Deutsche Jugend – FDJ, organizatën rinore të SED-it, dhe gradualisht u ngjit në hierarkinë e partisë.
Në vitin 1958 u bë anëtar i Byrosë Politike dhe sekretar i Komitetit Qendror, përgjegjës për çështjet e sigurisë. Në këtë pozitë ai u bë, praktikisht, njeriu i dytë pas Walter Ulbricht.
Dhe këtu fillon lidhja e tij e pandashme me Murin.
■ 13 gusht 1961
Në vitet 1950, dhjetëra mijëra qytetarë të Gjermanisë Lindore largoheshin çdo vit drejt Perëndimit.
Rruga e tyre kalonte shpesh nga Berlini.
Berlini ishte çarja përmes së cilës njerëzit po iknin nga sistemi.
Në vitin 1960, dhe veçanërisht në muajt e parë të vitit 1961, eksodi u bë një problem ekzistencial për regjimin.
Në korrik 1961, sipas të dhënave të periudhës, rreth 30,000 njerëz u larguan nga DDR-ja; në dy javët e para të gushtit, numri ishte përsëri dhjetëra mijëra.
Regjimi po humbiste njerëzit e tij.
Dhe nuk ishin vetëm të moshuarit.Ishin mjekë. Inxhinierë. Punëtorë. Studentë. Të rinj.
Një shtet që humbet njerëzit e tij më të aftë fillon të humbasë edhe të ardhmen.
Walter Ulbricht kishte nevojë për një zgjidhje.
Moska dha dritën politike.
Dhe Honecker mori përsipër organizimin.
Dokumentet e qytetit të Berlinit tregojnë se më 9 gusht 1961 Honecker, atëherë sekretar i SED-it për çështjet e sigurisë, u vendos në qendrën operative në Keibelstraße me një shtab prej tetë personash. Prej aty koordinoi masat e sigurisë dhe propagandën e operacionit.
Në natën e 12-13 gushtit 1961, operacioni filloi.
Në mesnatë u shpall gatishmëria e lartë për forcat e armatosura.
Në orën 1:30 u dha alarmi për policinë e Berlinit Lindor.
Kur banorët u zgjuan, qyteti ishte prerë. Rrugë të bllokuara. Tela me gjemba. Polici. Ushtarë. Blloqe betoni.
Berlinasit që një mbrëmje më parë mund të kalonin në anën tjetër të qytetit, tani e shihnin atë vetëm nga larg.
Muri kishte lindur.
Dhe Honecker ishte një nga njerëzit që e kishte organizuar lindjen e tij.
■ “Muri mbrojtës antifashist”
Regjimi nuk e quajti “Mur”.
E quajti Antifaschistischer Schutzwall — “Muri mbrojtës antifashist”.
Fjalët ishin të rëndësishme.
Në politikën totalitare, gjuha shpesh përdoret për të fshehur realitetin.
Një burg mund të quhet “qendër riedukimi”.
Një censurë mund të quhet “mbrojtje e rendit socialist”.
Një kufi që pengon qytetarët të largohen mund të quhet “mur mbrojtës”.
Por gurët nuk ndryshojnë natyrën e tyre nga emrat.
Muri ishte ndërtuar për të penguar qytetarët e Gjermanisë Lindore të kalonin në Perëndim.
Dhe për këtë arsye u bë shumë shpejt simboli më i fuqishëm i Luftës së Ftohtë.
■ Nga njeriu i Murit te njeriu i shtetit
Dhjetë vjet pas ndërtimit të Murit, Honecker bëri hapin më të madh të karrierës së tij.
Në vitin 1971, ai luajti rol vendimtar në largimin e Walter Ulbricht nga drejtimi i SED-it.
Më 3 maj 1971, Honecker u zgjodh Sekretar i Parë i Komitetit Qendror të SED-it.
Në vitin 1976 mori titullin Sekretar i Përgjithshëm.
Në tetor të atij viti u bë edhe Kryetar i Këshillit të Shtetit.
Në duart e tij u përqendrua pushteti politik i Gjermanisë Lindore.
Muri tashmë ishte më shumë se beton.
Ishte institucion.Ishte kufi. Ishte aparat sigurie.
Ishte sistem kontrolli.Ishte simbol i regjimit.
Dhe Honecker ishte fytyra e tij politike.
■ Vitet e Honecker-it
Por historia do të ishte e padrejtë nëse Honecker do të përshkruhej vetëm si njeriu i Murit.
DDR-ja nën Honecker pati edhe një periudhë modernizimi social.
U ndërtuan apartamente. U zgjeruan shërbimet sociale. U zhvillua arsimi.
Shteti garantonte punësim pothuajse universal.
U subvencionuan ushqimet, strehimi dhe shërbime të ndryshme.
Për shumë qytetarë të Gjermanisë Lindore, veçanërisht në vitet 1970, jeta materiale u bë më e qëndrueshme se në dekadat e para të shtetit.
Honecker kërkonte të tregonte se socializmi mund të prodhonte një shoqëri moderne.
Por ekzistonte një problem që as apartamentet, as subvencionet, as propaganda nuk mund ta zgjidhnin:
liria.
DDR-ja ishte një shtet me standarde sociale, por pa pluralizëm politik.
Pa zgjedhje të lira. Pa shtyp të lirë.Me një aparat të fuqishëm sigurie.
Dhe me një kufi që i ndalonte qytetarët të largoheshin.
Stasi u bë një nga mekanizmat më të fuqishëm të mbikëqyrjes në Evropën Lindore.
Muri nuk ishte vetëm në Berlin. Një pjesë e tij ishte edhe në mendjen e qytetarëve.
■ 1976: rasti Biermann
Në vitin 1976 ndodhi një nga kthesat më të rëndësishme të regjimit.
Këngëtari dhe poeti kritik Wolf Biermann, i cili ndodhej në Gjermaninë Perëndimore për një koncert, u privua nga shtetësia e DDR-së.
Vendimi shkaktoi protesta nga intelektualë dhe artistë të njohur.
Shumë prej tyre u larguan nga vendi ose u shtynë drejt margjinave.
Nga ai moment, figura e Honecker-it u bë gjithnjë e më e lidhur me një sistem që nuk toleronte kritikën.
Regjimi kishte frikë nga një gjë që nuk mund ta kontrollonte: fjala.
■ Gorbaçovi dhe gabimi fatal
Pastaj erdhi Mikhail Gorbachev. Në Moskë po frynte një erë tjetër. Perestrojka.Glasnost.Reforma.Hapje.
Për shumë udhëheqës komunistë të Evropës Lindore, Gorbachevi ishte shpresa.
Për Honecker-in ishte kërcënim.
Ai nuk besonte se modeli sovjetik i reformave duhej ndjekur.
Në vitin 1989, kur Gorbachev vizitoi Berlinin Lindor për 40-vjetorin e DDR-së, Honecker qëndronte pranë tij.
Por qyteti jashtë po ndryshonte. Njerëzit po protestonin. Në Leipzig, demonstratat po rriteshin.
Më 9 tetor 1989, rreth 70,000 njerëz dolën në rrugët e Leipzigut.
Më 16 tetor ishin mbi 100,000.
Më 4 nëntor, rreth një milion njerëz demonstronin në Berlin për lirinë e shtypit, të mendimit dhe të tubimit.
Shteti po humbiste frikën e qytetarëve.
Dhe kur qytetarët pushojnë së pasuri frikë nga shteti, diktatura fillon të numërojë ditët.
■ “Ai që vjen vonë, e dënon jeta”
Gorbachev kishte thënë frazën që do të mbetej e famshme:
“Wer zu spät kommt, den bestraft das Leben”: “Ai që vjen vonë, e dënon jeta”.
Honecker nuk e dëgjoi. Ose nuk donte ta dëgjonte.
Ai vazhdonte të besonte se sistemi mund të mbijetonte pa ndryshuar në themel.
Por historia kishte lëvizur më shpejt se Byroja Politike.
Më 17 tetor 1989, Byroja Politike e SED-it mori vendimin që Honecker të largohej.
Më 18 tetor ai dha dorëheqjen nga të gjitha funksionet. Pas tij erdhi Egon Krenz.
Honecker ishte jashtë pushtetit. Por Muri ishte ende në këmbë.
Vetëm 22 ditë më vonë, edhe ai do të fillonte të binte.
■ 9 nëntor 1989
Në mbrëmjen e 9 nëntorit, Günter Schabowski doli përpara gazetarëve.
Ai njoftoi rregullat e reja të udhëtimit.
Në konfuzionin e konferencës, kur u pyet se kur hynin në fuqi, ai u përgjigj:
“Sipas dijenisë sime… menjëherë”. Mijëra njerëz shkuan drejt pikave kufitare.
Rojet nuk ishin të përgatitura për një turmë të tillë.
Në fund, portat u hapën.
Muri që kishte ndarë Berlinin për 28 vjet nuk u shemb fillimisht nga buldozerët. U hap nga njerëzit.
Pastaj njerëzit hipën mbi të. E goditën me çekanë.
E thyen. E morën copë-copë.
Një nga simbolet më të fuqishme të shekullit XX po shndërrohej në suvenire.
■ Ironia e fundit e Honecker
Honecker nuk ishte më aty. Kjo është ndoshta ironia më e bukur dhe më e hidhur e historisë së tij.
Njeriu që kishte koordinuar ndërtimin e Murit nuk ishte në pushtet kur Muri u hap.
Më 18 tetor kishte rënë Honecker. Më 9 nëntor ra Muri.
Dhe më 3 tetor 1990 ra edhe vetë shteti që ai kishte drejtuar.
Tre data. Tre rënie.
18 tetor — Honecker.
9 nëntor — Muri.
3 tetor 1990 — DDR-ja.
Historia kishte bërë atë që ai nuk kishte mundur ta imagjinonte.
■ Fundi i një njeriu dhe fundi i një epoke
Pas rënies nga pushteti, Honecker u përball me hetime për keqpërdorim të pushtetit dhe korrupsion.
Në vitin 1990 u arrestua, por u lirua për arsye shëndetësore.
Në mars 1991 u largua drejt Moskës.
Pas shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik, u dorëzua dhe u kthye në Gjermani në vitin 1992.
U mbajt në paraburgim dhe u gjykua për përgjegjësinë e tij në regjimin kufitar të DDR-së.
Por gjykimi nuk u përfundua. Për shkak të gjendjes së rënduar shëndetësore, procedurat u ndërprenë dhe Honecker u largua në Kili, ku jetonte vajza e tij Sonja.
■ Nga Santiago në Berlin dhe përsëri në Santiago
Historia e Leonardo (Leo) Yáñez Betancourt duket si një rreth i mbyllur nga vetë ironia e shekullit XX.
Kilian i lindur më 1950 dhe inxhinier kimist, ai emigroi në RDGJ në vitin 1973, pas grushtit të shtetit në Kili.
Në Berlinin Lindor u njoh me Sonja Honecker, vajzën e Erich dhe Margot Honecker; u martuan në vitin 1974.
Djali i tyre, Roberto, lindi po atë vit në Berlinin Lindor.
Por fati do ta kthente historinë në drejtim të kundërt.
Pas rënies së Murit, familja u shpërngul në Kili.
Kur Erich Honecker u largua nga Gjermania në vitin 1993, destinacioni i tij i fundit ishte pikërisht Santiago, ku jetonin vajza dhe dhëndri i tij kilian.
Një kilian që kishte ikur nga diktatura e Pinochet-it kishte gjetur strehë në shtetin e Honecker-it; më pas Honecker-i, i rrëzuar nga sistemi i tij, gjeti strehë në vendin e atij kiliani.
Historia kishte bërë një rreth të çuditshëm: Santiago–Berlin–Santiago.
Dhe ndoshta askush nuk e përmbledh më bukur ironinë e Luftës së Ftohtë sesa kjo familje.
■ Honecker vdiq në Santiago më 29 maj 1994.
Ishte 81 vjeç.
■ Njeriu dhe muri
Ka një fotografi imagjinare që mund të përmbledhë gjithë jetën politike të Erich Honecker-it.
Një burrë qëndron përpara betonit.
Pas tij është një shtet.
Përpara tij është një qytet i ndarë.
Ai mendon se po ndërton një sistem që do të zgjasë.
Nuk e di se betoni ka një jetë më të shkurtër se ideologjia që e ka prodhuar.
Muri që Honecker ndihmoi të ndërtohej zgjati 28 vjet.
Karriera e tij politike zgjati edhe më shumë.
Por sistemi që ai besonte se do të mbijetonte për breza, nuk i mbijetoi as një brezi pas vdekjes së tij.
Kjo është tragjedia e Honecker-it.
Dhe njëkohësisht mësimi i historisë së tij.
Ai nuk ishte thjesht një burokrat komunist.
Ishte një njeri që e identifikoi veten me një sistem deri në atë pikë sa nuk mund të imagjinonte më një të ardhme pa të.
Kur sistemi filloi të shembej, ai nuk kishte më përgjigje.
Sepse nuk kishte mësuar të ndryshonte bashkë me kohën.
Dhe historia nuk i fal gjatë ata që përpiqen ta ndalojnë.
■ Muri i Berlinit u ndërtua për të ndaluar njerëzit të kalonin.
Në fund, nuk ishin tanket që e rrëzuan.Nuk ishte një ushtri. Nuk ishte një luftë.
Ishte një turmë njerëzish. Njerëz të zakonshëm.
Qytetarë që një mbrëmje vendosën të mos kishin më frikë.
Dhe ndoshta ky është kapitulli më i bukur i historisë së Honecker-it: ai ndërtoi një mur për të mbrojtur një regjim nga njerëzit; në fund, ishin pikërisht njerëzit ata që e rrëzuan murin dhe regjimin bashkë me të.
Honecker iku nga pushteti më 18 tetor 1989.
Muri ra më 9 nëntor. Vetëm 22 ditë.
Ndonjëherë historia nuk ka nevojë për dekada për të përmbysur një epokë.
I mjaftojnë 22 ditë.
