Gjergj Bubani, arrestimi dhe fundi tragjik i përkthyesit!
Gjergj D. Bubani (i njohur ndryshe edhe si Jorgji Bubani) lindi më 20 janar 1899 në fshatin Boboshticë pranë Korçës.
Ai ndoqi mësimin e mesëm në Liceun Francez në Korçë dhe vendosi të vazhdonte arsimin në Athinë, ku studioi në Akademinë Industriale dhe u diplomua në kimi. Pas studimeve, Bubani u zhvendos në Rumani, ku u bë zë aktiv në komunitetin shqiptar atje. Që nga viti 1919 filloi të botonte në Kuvendi (Italia), më vonë angazhohej si gazetar dhe drejtues i gazetës “Shqipëri e Re” (1920–1922), të themeluar nga Ilo Mitkë Qafëzezi. Ai ishte edhe ideator dhe botues i revistave si “Dodona” (1922), “Zëri Shqiptar” (1926) dhe gazeta e shumëgjuhëshe “Kosova” (1932–1933), me artikuj në shqip, rumanisht dhe frëngjisht, duke përdorur pseudonime si “Brumbulli”, “Guri Malësori”, “Malësori”, ndër të tjera. Në fillim të viteve ’30, me ftesë të Zoi Xoxes (publicist promonark) Bubani u rikthye në Shqipëri, ku u emërua kryeredaktor i gazetës “Drita”. Më 28 nëntor 1938, ai u bë drejtor i parë i Radio Tiranës, duke luajtur një rol kyç në themelimin dhe drejtimin e medias radiotelevizive publike.
Bubani veçroi në stil, veçanërisht në satirë. Pseudonimi “Brumbulli” lidhej me thurjen e pamfleteve satirike që shquheshin për mprehtësi dhe humor të hollë. Djali i tij, Dionis Bubani, dëshmoi se mes kritikave provokuese dhe gazit tregohej mjeshtër në mënyrën më të rafinuar të shprehjes. Publicistika e tij ishte e qartë, argumentuese dhe kundërshtonte padrejtësitë politike e shoqërore.
Ai mbrojti çështjen kombëtare, duke denoncuar tragjedinë e shqiptarëve të Kosovës dhe Çamërisë dhe duke promovuar arsimimin dhe kulturën kombëtare. Gjithashtu, Bubani ishte përkthyes i autorëve rusë dhe rumunë, përfshirë dramaturgun Viktor Eftimiu, një bashkëfshatar nga Boboshtica.
RRËMBIMI NGA KOMUNISTËT
Pas çlirimit të Shqipërisë në fund të Luftës II Botërore, më 13 nëntor 1944, ai u rrëmbye nga komunistët nga shtëpia e tij në Rrugën Fortuzi, në Tiranë. Kjo ndodhi një pak ditë para çlirimit të Tiranës, në një fazë kur komunistët po vendosnin kontrollin e tyre dhe nisnin spastrimet e figurave intelektuale të perceptuara si armike të pushtetit të ri. Arrestimi u bë pa mandat, si pjesë e spastrimeve të pasluftës. Pasi u ndalua pa procedurë ligjore, gjykimi nisi në prill 1945 në kuadër të asaj që njihet si gjyqi special.
Aktakuza e drejtuar ndaj Bubanit ishte se ai “është bërë vegël e propagandës armike” si agjitator, propagandist dhe publicist përmes radios dhe botimeve si në gazetën “Bashkimi i Kombit”. Megjithëse tre dëshmitarë deklaruan se e njihnin Bubanin si simpatizant të Lëvizjes Antifashiste që nga fillimet e saj, ai u dënua me 15 vite burg nga gjykata speciale. U akuzua në gjyqin special të vitit 1945 si “vegël e propagandës armike” për lidhjet e tij me medias italiane dhe për rolin në radio dhe shtypin e kohës. Megjithëse dëshmitarë thanë se kishte simpati për Lëvizjen e Çlirimit, ai u dënua me 15 vjet burg dhe u internua në projektet e ndërtimit pranë Maliqit.
Shëndeti i tij u përkeqësua. U lirua pas disa vitesh, por nuk mundi të rikuperonte dhe ndërroi jetë në 1954 në burg, ose pas lirimit të shkurtër. Pas vdekjes së tij, dy djemtë e Bubanit, Dionisi dhe Loredani u angazhuan në mbledhjen e veprave të tij. Shumë shkrime, ese, satirë dhe përkthime u botuan në tri vëllime të quajtura “Vepra e përzgjedhur”, të cilat arrijnë mbi 1500 faqe dhe dokumentojnë larmishmërinë e talentit të tij. Studiues si Mitrush Kuteli dhe Ndue Zef Toma e kanë konsideruar Bubanin si një nga publicistët më të fuqishëm dhe më të plotë të letërsisë shqiptare të shekullit XX.
