Cafo Boga: Shqiptarët e Tivarit dhe rreziku i asimilimit të heshtur
Një paralajmërim për gjuhën, identitetin dhe përgjegjësinë institucionale ndaj shqiptarëve në Mal të Zi.
Si qytetar i përkohshëm i Tivarit, mund të dëshmoj personalisht se ky shqetësim është jo vetëm i arsyeshëm, por edhe alarmues. Nëse nuk ndërmerret diçka serioze dhe urgjente, ekziston rreziku real që brenda pak vitesh shqiptarët e Tivarit të përballen me të njëjtin fat që kanë përjetuar shestanasit. Historia e tyre është një paralajmërim i qartë: edhe kur njerëzit mbeten të vetëdijshëm për origjinën e tyre shqiptare, presioni social dhe institucional mund të çojë deri në atë pikë sa gjuha shqipe të mos flitet më publikisht, sepse perceptohet si diçka që sjell nënçmim apo ulje të statusit shoqëror. Kur një komunitet fillon të turpërohet nga gjuha e vet, atëherë rreziku i asimilimit nuk është më vetëm një mundësi — ai bëhet një proces i heshtur që tashmë ka filluar.
Reagimet në këtë postim janë të drejta dhe të kuptueshme, sepse ato pasqyrojnë një shqetësim real të komunitetit. Megjithatë, do të ishte më e dobishme që ky debat të mos mbetet vetëm në nivelin e ankesave, por të shndërrohet në një qasje më proaktive dhe të organizuar, duke paraqitur kërkesa dhe sugjerime konkrete për veprim institucional. Vetëm përmes një angazhimi të tillë serioz dhe të koordinuar mund të arrihen rezultate reale dhe të qëndrueshme.
Një hap i parë mund të ishte hartimi i një shkrese zyrtare drejtuar Këshillit Kombëtar të Shqiptarëve dhe të gjithë përfaqësuesve shqiptarë në institucionet e Malit të Zi — sidomos ministrit për pakicat, përfaqësuesve shqiptarë në parlament dhe kryetarëve të partive politike shqiptare në Mal të Zi — duke kërkuar marrjen e masave konkrete për mbrojtjen dhe forcimin e identitetit kulturor dhe gjuhësor të shqiptarëve në atë zonë.
Nëse një qasje e tillë nuk sjell rezultate pozitive, atëherë çështja duhet t’i drejtohet edhe Kryeministrit të shtetit amë, pasi edhe ai ka një përgjegjësi morale dhe politike ndaj bashkëkombësve që jetojnë jashtë kufijve të Shqipërisë.
Duhet pasur parasysh gjithashtu se Mali i Zi është palë në Konventën Evropiane për të Drejtat e Njeriut. Çdo qytetar që pretendon shkelje të të drejtave themelore — përfshirë edhe të drejtat kulturore dhe gjuhësore — mund t’i drejtohet Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut në Strasburg, pasi të ketë shteruar më parë të gjitha mjetet juridike brenda vendit.
Historia na mëson se një komb nuk humbet vetëm kur i merret toka, por edhe kur fillon të humbasë gjuhën, kujtesën dhe vetëbesimin për identitetin e tij. Prandaj mbrojtja e gjuhës dhe e identitetit kulturor nuk është thjesht një çështje emocionale, por një detyrim historik dhe kombëtar.
