Cafo Boga: Ku është zëri i Diasporës Shqiptaro-Amerikane?
Analizë në shqip dhe anglisht
Ku Është Zëri i Diasporës Shqiptaro-Amerikane?
Nga Cafo Boga, Master në Diplomaci
Sot, Shqipëria ndodhet sërish përballë njërit prej udhëkryqeve më vendimtare të historisë së saj pas rënies së komunizmit. Për më shumë se tri dekada, diaspora shqiptare është konsideruar me të drejtë një nga pasuritë më të mëdha kombëtare. Qoftë në Nju Jork, Detroit, Boston, Londër, Cyrih, Milano apo kudo tjetër në botë, shqiptarët e mërguar kanë ruajtur gjuhën, kulturën dhe identitetin e tyre, ndërsa njëkohësisht kanë kontribuar me miliarda dollarë në remitanca dhe investime që kanë mbështetur familjet shqiptare dhe kanë forcuar ekonominë e vendit. Sa herë që kombi është përballur me sfida historike—nga lufta për çlirimin e Kosovës deri te fatkeqësitë natyrore dhe krizat humanitare—diaspora ka qenë gjithmonë në radhën e parë për t’iu përgjigjur thirrjes së atdheut.
Megjithatë, ndërsa ngjarjet në Shqipëri vazhdojnë të zhvillohen me ritme të shpejta, një pyetje bëhet çdo ditë e më e pashmangshme:
Ku është zëri i diasporës shqiptaro-amerikane?
Demonstratat që kanë vazhduar për më shumë se dy muaj nuk ngjajnë me protestat politike me të cilat shqiptarët janë mësuar gjatë tranzicionit postkomunist. Ato nuk përfaqësojnë thjesht një përballje të radhës mes Partisë Socialiste dhe Partisë Demokratike. Përkundrazi, ato janë shndërruar në një lëvizje të gjerë qytetare që sfidon të gjithë establishmentin politik, të cilin një numër gjithnjë e më i madh qytetarësh e konsideron përgjegjës për dështimin në përmbushjen e aspiratave demokratike, ekonomike dhe institucionale që Shqipëria meritonte pas shembjes së regjimit komunist.
Ajo që nisi si kundërshtim ndaj projekteve të diskutueshme të turizmit luksoz në zonat e mbrojtura të Zvërnecit dhe Ishullit të Sazanit, shumë shpejt mori përmasa shumë më të gjera. Protestuesit nuk po ngrenë zërin vetëm kundër këtyre projekteve, por edhe kundër korrupsionit të përhapur, dobësimit të institucioneve, përqendrimit të pushtetit politik, pabarazisë ekonomike, largimit masiv të të rinjve, mungesës së meritokracisë dhe perceptimit gjithnjë e më të përhapur se pasuritë kombëtare po kalojnë në duart e elitave politike dhe ekonomike, në vend që t’i shërbejnë interesit të qytetarëve shqiptarë. Pikërisht këto shqetësime janë shndërruar në shtysën kryesore të një lëvizjeje qytetare me përmasa kombëtare.
Guximi i këtyre qytetarëve meriton respektin më të madh. Ditë pas dite, ata janë mbledhur në mënyrë paqësore, plotësisht të vetëdijshëm se mund të përballen me presion, ndalime, arrestime, madje edhe me dhunë fizike. Ata nuk kërkojnë thjesht zëvendësimin e një qeverie me një tjetër. Ata kërkojnë një kulturë të re politike, të ndërtuar mbi institucione më të forta demokratike, llogaridhënie, barazi mundësish dhe respekt të vërtetë për shtetin e së drejtës.
Shumë shqiptarë që jetojnë në Evropë i janë përgjigjur kësaj thirrjeje. Falë afërsisë gjeografike, ata kanë organizuar demonstrata në vendet ku jetojnë, kanë udhëtuar drejt Shqipërisë për t’u bashkuar me protestuesit dhe kanë përdorur çdo platformë publike për të mbështetur lëvizjen qytetare. Jo pak individë kanë kaluar kufijtë vetëm për të qëndruar krah për krah me bashkëkombësit e tyre, të cilët po ushtrojnë një të drejtë themelore kushtetuese: të drejtën për të protestuar në mënyrë paqësore.
Reagimi i diasporës shqiptare në Shtetet e Bashkuara, megjithatë, ka qenë dukshëm ndryshe.
Nju Jorku është shtëpia e një prej komuniteteve shqiptare më të mëdha dhe më me ndikim në botë, ku jetojnë shqiptarë me prejardhje nga Shqipëria, Kosova, Mali i Zi, Maqedonia e Veriut, Lugina e Preshevës dhe Çamëria. Gjatë gjithë historisë së tij, ky komunitet ka dëshmuar një bujari dhe solidaritet të jashtëzakonshëm sa herë që shqiptarët kanë pasur nevojë për ndihmë. Ai ka financuar shkolla, kisha, xhami, spitale, bursa studimi, programe humanitare dhe një numër të madh nismash në shërbim të kombit. Po aq i rëndësishëm ka qenë edhe roli i tij në mbrojtjen dhe promovimin e interesave kombëtare shqiptare në Uashington.
Megjithatë, pikërisht në një moment kur vihet në provë e ardhmja e demokracisë shqiptare, një pjesë e konsiderueshme e udhëheqjes së organizuar të diasporës ka zgjedhur të heshtë.
Kjo heshtje ngre disa pyetje legjitime.
Përse kaq shumë prej atyre që vetëshpallen si përfaqësues apo liderë të diasporës kanë zgjedhur të mos flasin? Përse një numër i madh organizatash, të cilat reagojnë rregullisht për çështje kulturore, humanitare apo komunitare, kanë munguar pikërisht në kohën kur mijëra qytetarë shqiptarë kanë dalë në rrugë për të kërkuar reforma demokratike? A është kjo thjesht një qëndrim i kujdesshëm? A është neutralitet politik? Apo mos vallë marrëdhëniet e afërta dhe privilegjet e krijuara ndër vite me qeveritë shqiptare—dhe veçanërisht me Kryeministrin Edi Rama—i kanë bërë disa të hezitojnë të kritikojnë gjendjen aktuale?
Këto janë pyetje krejtësisht legjitime në një shoqëri demokratike dhe, si të tilla, meritojnë përgjigje të sinqerta.
Le të jemi të qartë. Kjo nuk është një thirrje që organizatat e diasporës të mbështesin një parti politike apo një lëvizje të caktuar. Përkundrazi, besueshmëria e tyre varet pikërisht nga aftësia për të qëndruar mbi ndarjet partiake. Por mbrojtja e parimeve demokratike, e lirive kushtetuese, e së drejtës për protestë paqësore dhe e një qeverisjeje të përgjegjshme nuk është një akt partiak. Është detyrim moral dhe qytetar i çdo institucioni që pretendon se përfaqëson interesat e komunitetit shqiptar.
Heshtja nuk është neutralitet.
Në momente kur vihen në provë vlerat themelore të demokracisë, heshtja shndërrohet, në vetvete, në një qëndrim publik. Historia na ka mësuar vazhdimisht se demokracia nuk mbrohet vetëm nga ata që qeverisin, por edhe nga qytetarët dhe institucionet që kanë guximin të mbrojnë liritë kushtetuese kur ato vihen në rrezik.
Fatmirësisht, kjo heshtje nuk ka qenë universale. Një numër intelektualësh, akademikësh, publicistësh dhe aktivistësh shqiptaro-amerikanë kanë mbështetur vazhdimisht protestuesit. Ata kanë shkruar artikuj, kanë marrë pjesë në emisione televizive, kanë zhvilluar debate publike dhe kanë bërë thirrje që lëvizja të mbetet paqësore, e organizuar dhe e përkushtuar ndaj parimeve demokratike.
Edhe unë kam qenë njëri prej atyre zërave. Që në ditët e para të këtyre demonstratave kam shkruar vazhdimisht në mbështetje të kërkesave legjitime të protestuesve, duke i ftuar njëkohësisht të shmangin çdo akt dhune, të mos bien pre e provokimeve, të krijojnë një udhëheqje përfaqësuese dhe të ndjekin rrugën e zgjidhjeve demokratike, e jo të përballjeve emocionale. Qëllimi im nuk ka qenë kurrë të mbështes një parti politike kundër një tjetre. Qëndrimi im ka qenë dhe mbetet në mbështetje të demokracisë, të drejtave kushtetuese dhe stabilitetit afatgjatë të Shqipërisë.
Ky dallim është thelbësor.
Mbështetja e qytetarëve që ushtrojnë në mënyrë paqësore të drejtën e tyre kushtetuese për të protestuar nuk do të thotë mbështetje për një parti politike. Ajo është një afirmim i parimeve demokratike mbi të cilat mbështetet çdo shoqëri e lirë.
Diaspora shqiptare nuk ka ekzistuar kurrë vetëm për të dërguar remitanca. Kontributi i saj më i madh ka qenë gjithmonë autoriteti moral, përvoja profesionale, vizioni ndërkombëtar dhe përkushtimi i palëkundur ndaj së ardhmes së Shqipërisë. Nëse roli i saj kufizohet vetëm në mbështetjen financiare të familjeve, ndërkohë që hesht për drejtimin demokratik të vendit, atëherë ajo rrezikon të mos përmbushë misionin historik që ka mbajtur me dinjitet për breza të tërë.
Ka ardhur koha që organizatat shqiptare në të gjithë Shtetet e Bashkuara—dhe veçanërisht ato në Nju Jork—ta bëjnë të dëgjohet zëri i tyre. Ato nuk kanë nevojë të mbështesin një parti, një individ apo një lëvizje të caktuar politike. Por ato kanë detyrimin moral të mbështesin publikisht parimet universale që bashkojnë të gjitha demokracitë: shtetin e së drejtës, lirinë e shprehjes, të drejtën për tubim dhe protestë paqësore, transparencën në qeverisje, llogaridhënien e institucioneve, pavarësinë e sistemit të drejtësisë dhe respektimin e të drejtave kushtetuese të çdo qytetari.
Ata që sot qëndrojnë në rrugët e Tiranës, Shkodrës, Vlorës, Korçës, Elbasanit dhe qyteteve të tjera të Shqipërisë nuk kërkojnë që diaspora të zhvillojë betejën e tyre. Ata kërkojnë vetëm që bashkëkombësit e tyre jashtë atdheut të mos qëndrojnë indiferentë ndërsa po vendoset e ardhmja demokratike e vendit.
Historia rrallë i gjykon njerëzit vetëm nga ato që kanë arritur të bëjnë. Ajo i gjykon edhe nga guximi për të folur atëherë kur heshtja ishte zgjedhja më e lehtë.
Diaspora shqiptaro-amerikane i është përgjigjur thirrjes së historisë edhe më parë.
Historia po e thërret edhe një herë. Le t’i përgjigjemi kësaj thirrjeje.
**********
Where Is the Voice of the Albanian-American Diaspora?
By Cafo Boga, Masters in Diplomacy – July 29, 2026
Today, Albania once again finds itself at one of the most consequential crossroads of its post-communist history. For more than three decades, the Albanian diaspora has proudly described itself as one of the nation’s greatest strengths. Whether in New York, Detroit, Boston, London, Zurich, Milan, or elsewhere, Albanians abroad have preserved their language, culture, and identity while contributing billions of dollars in remittances and investments that have helped sustain families and strengthen Albania’s economy. Whenever the nation has faced defining moments—from the struggle for Kosovo’s liberation to humanitarian crises and natural disasters—the diaspora has answered the call.
Yet as events continue to unfold, one question grows more urgent with each passing day:
Where is the voice of the Albanian-American diaspora?
The demonstrations that have continued for more than two months are unlike the political rallies Albanians have become accustomed to since the fall of communism. They are not simply another confrontation between the governing Socialist Party and the Democratic Party. They have evolved into a broader civic movement that challenges an entire political establishment which many citizens believe has failed to deliver the democratic, economic, and institutional progress Albania deserved after the collapse of communism.
What began as opposition to controversial luxury development projects in the protected areas of Zvërnec and Sazan quickly expanded into something much larger. Demonstrators have expressed frustration over corruption, weak institutions, the concentration of political power, economic inequality, the continuing exodus of young people, the absence of meritocracy, and the growing perception that national assets are being transferred for the benefit of political and economic elites rather than the Albanian people. These concerns have become the driving force behind a nationwide civic movement.
The courage of these citizens deserves recognition. Day after day they have gathered peacefully, fully aware that they risk intimidation, arrest, and even physical harm. They are demanding more than a change of government. They seek a different political culture—one built on stronger democratic institutions, accountability, equal opportunity, and genuine respect for the rule of law.
Many Albanians living in Europe have responded. Because of their geographical proximity, they have organized demonstrations, travelled to Albania to participate in the protests, and used their public platforms to support the movement. Numerous individuals have crossed borders simply to stand alongside fellow citizens exercising their constitutional right to peaceful protest.
The response from the United States, however, has been noticeably different.
New York is home to one of the largest and most influential Albanian communities in the world, representing Albanians from Albania, Kosovo, Montenegro, North Macedonia, the Presheva Valley, and Chameria. Throughout history, this community has demonstrated extraordinary generosity whenever Albanians have needed help. It has financed schools, churches, mosques, hospitals, scholarships, humanitarian relief, and countless charitable initiatives. It has also played a decisive role in advancing Albanian national interests in Washington.
Yet on an issue that concerns the future of Albania’s democracy itself, much of the organized leadership has remained silent.
This silence raises legitimate questions.
Why have so many self-proclaimed diaspora leaders chosen not to speak? Why have many organizations that regularly issue public statements on cultural, humanitarian, and community matters remained absent while thousands of Albanians have taken to the streets demanding democratic reform? Is this simply caution? Is it political neutrality? Or has a long and comfortable relationship with successive governments—and with Prime Minister Edi Rama in particular—made some reluctant to criticize the status quo?
These are fair questions in a democratic society, and they deserve honest answers.
This is not a call for diaspora organizations to endorse any political party or political movement. On the contrary, their credibility depends on remaining above partisan politics. But defending democratic principles, constitutional freedoms, the right to peaceful protest, and accountable government is not a partisan act. It is the responsibility of every civic institution that claims to serve the Albanian community.
Silence itself is not neutrality.
At moments when democratic values are being tested, silence inevitably becomes a public statement of its own. History has repeatedly shown that democracy is preserved not only by those who govern but also by citizens willing to defend constitutional freedoms when they come under pressure.
Fortunately, that silence has not been universal. A number of respected Albanian-American intellectuals, writers, academics, and civic activists have consistently spoken in support of the demonstrators. They have written articles, appeared in television interviews, participated in public discussions, and encouraged the movement to remain peaceful, disciplined, and democratic.
I have been among those voices. From the very beginning of these demonstrations, I have written extensively in support of the protesters’ legitimate demands while also urging them to avoid violence, reject provocation, establish representative leadership, and pursue democratic solutions rather than emotional confrontation. My purpose has never been to support one political party over another. It has been to support democracy, constitutional rights, and the long-term stability of Albania.
That distinction is essential.
Supporting citizens who peacefully exercise their constitutional right to protest is not an endorsement of any political party. It is an affirmation of the democratic principles upon which every free society depends.
The Albanian diaspora has never existed merely to send remittances. Its greatest contribution has always been its moral authority, professional experience, international perspective, and unwavering commitment to Albania’s future. If the diaspora limits its role to financing families while remaining silent about the country’s democratic direction, it falls short of the historic mission it has fulfilled for generations.
The time has come for Albanian organizations throughout the United States—and especially in New York—to make their voices heard. They need not endorse any political party, individual, or movement. But they should publicly support the universal principles that unite all democracies: the rule of law, freedom of expression, peaceful assembly, transparent government, accountable institutions, judicial independence, and respect for the constitutional rights of every citizen.
Those standing in the streets of Tirana, Shkodra, Vlora, Korça, Elbasan, and other Albanian cities are not asking the diaspora to fight their battle. They are asking only that their fellow Albanians abroad not look away while the future of their country is being shaped.
History rarely judges people solely by what they achieved. It also judges them by whether they found the courage to speak when silence was easier.
The Albanian-American diaspora has answered history’s call before.
It should do so again.
