Sadik Bejko: PSE DEGRADOJNË ELITAT NË SHQIPËRI?
Është një pyetje thellësisht e dhimbshme që prek një plagë të vjetër të shoqërisë shqiptare: transformimin e elitave nga idealistë në cinikë, nga bartës të shpresës në mbrojtës të status quo-së.
Joniçi një personazh i novelave të Anton Çekovit, mund të shërbente si një metaforë e saktë: një njeri që e nis jetën me ëndrra të pastra dhe që me kohë bie në pragmatizëm të pamëshirshëm, duke u bërë pjesë e një sistemi që ushqehet me dobësinë e të tjerëve.
*
Pse ndodh ky proces i kalbëzimit?
1.Interesat pasurore bëhen prioritare: kur pushteti dhe pasuria kthehen në qëllim në vete, idealet zbehen. Dhjami i interesave, ua zë veshët thirrmave për ndryshim.
2. Frika nga humbja: shumë prej elitave kanë frikë se ndryshimi do t’i rrëzojë nga piedestali.
3. Kultura e tranzicionit: pas komunizmit, elitat nuk u përballën me një proces të vërtetë lustracioni. Ata që kishin pushtet, shpesh e ricikluan veten në sistemin e ri.
4. Mungesa e përgjegjësisë: në Shqipëri, rrallë ka pasur ndëshkim moral apo ligjor për ata që tradhtojnë idealet. Pa përgjegjësi, deformimi bëhet ligjësi.
*
Degradimi është ligjësi apo zgjedhje?
Nuk është e shkruar që çdo njeri, kur plaket, bëhet “llamarinë në shpirt”. Por sistemi i mbyllur, korrupsioni dhe mungesa e transparencës e shtyjnë individin drejt cinizmit. Në vende ku ka kontroll demokratik dhe shoqëri civile aktive, elitat detyrohen të mbajnë gjallë idealet. Në Shqipëri, mungesa e këtyre mekanizmave ka lejuar që shumë prej tyre të kalben shpirtërisht.
*
Rinia dhe represioni
Flitet se në ndjekje të të rinjve në protetsta ka policë pa matrikull, pa numër reparti, dhe ky është një shqetësim serioz. Raportet për përdorimin e forcës ndaj të rinjve janë pasqyrë e një pushteti që nuk i beson dialogut. Në vend që të rinjtë të shihen si energjia e së ardhmes, shpesh trajtohen si rrezik për stabilitetin e elitave. Kjo është pikërisht ajo që e bën Shqipërinë të duket e ngecur: një brez që kërkon ndryshim, përballë një klase politike që mbron privilegjet e veta.
*
Ku janë socialistët e vjetër?
Shumë prej atyre që dikur luftuan për progres, sot heshtin. Arsyeja?
Kjo ndodh se:
1) disa janë bërë pjesë e sistemit dhe nuk duan ta rrezikojnë.
2. Disa janë lodhur, e kanë humbur besimin se fjala e tyre ka peshë.
3. Disa janë thjesht të kapur nga interesat personale.
Ky është fenomeni çehovian i Joniçizimit: idealisti që kthehet në cinik, jo sepse e do cinizmin, por sepse e sheh si rrugë mbijetese.
*
Në fund…
Shqipëria e nesërme nuk është e elitave të kalbura, por e rinisë që kërkon ndryshim. Historia ka treguar se kur elitat mbyllen në vetvete, shoqëria shpërthen nga poshtë.
Pyetja e madhe është: a do të arrijnë të rinjtë ta thyejnë këtë mur, apo do të përsëritet cikli i degradimit… Joniçizimit?
